Ωστόσο, στον 19ο αιώνα, η φιγούρα της Αλεξανδρινής φιλοσόφου «εισήχθη» στην Ελλάδα όχι ως ιστορική μελέτη, αλλά ως προπαγανδιστικό πυρομαχικό.
Η Προτεσταντική Εργαλειοποίηση
Το 1853, ο Άγγλος κληρικός Charles Kingsley γράφει την «Υπατία». Ο στόχος του δεν ήταν να τιμήσει την αρχαία φιλοσοφία, αλλά να χτυπήσει τον Ρωμαιοκαθολικισμό. Παρουσιάζοντας τον Άγιο Κύριλλο ως έναν σκοτεινό ιεροεξεταστή –μια εικόνα που παρέπεμπε ευθέως στον Παπισμό που οι Προτεστάντες μισούσαν– κατασκεύασε έναν μύθο: τον μύθο της «φωτισμένης παρθένας» απέναντι στον «αιμοδιψή κλήρο».
Το Παράδοξο της Ελληνικής Υποδοχής
Το θλιβερό είναι ότι στην Ελλάδα, πολλοί δέχθηκαν αυτή την αφήγηση αμάσητη. Ξέχασαν ότι για αιώνες η Ορθοδοξία συμβίωσε με τη μνήμη της χωρίς υστερίες. Ξαφνικά, μέσα από μεταφράσεις προτεσταντικών κειμένων, η Υπατία μετατράπηκε σε σύμβολο μιας δήθεν αιώνιας σύγκρουσης Ελληνισμού και Χριστιανισμού.Οι δικοί μας διανοούμενοι, στην προσπάθειά τους να φανούν «ευρωπαϊστές», δανείστηκαν τα γυαλιά των Προτεσταντών. Υιοθέτησαν μια πολεμική που δεν ήταν δική μας, για να εξυπηρετήσουν ξένα δογματικά συμφέροντα.
Καυτηριάζουμε, λοιπόν, την ευκολία με την οποία η ιστορική αλήθεια θυσιάστηκε στον βωμό της ιδεολογικής μόδας:Η σιωπή 1500 ετών δεν ήταν αδιαφορία, αλλά έλλειψη φανατισμού.
Η ξαφνική «ανακάλυψη» ήταν ένα εισαγόμενο προϊόν πνευματικής αποικιοκρατίας.Είναι οξύμωρο το γεγονός ότι μια ιστορία που επινοήθηκε για να ταπεινώσει την έννοια της εκκλησιαστικής ιεραρχίας στη Δύση, έγινε το βασικό εγχειρίδιο των εγχώριων πολέμιων της Ορθοδοξίας, οι οποίοι αγνοούν ότι απλώς παπαγαλίζουν παλιά αγγλικανικά φυλλάδια.
Η ιστορία της Υπατίας στη νεότερη Ελλάδα αποτελεί ένα κλασικό παράδειγμα του πώς η ιστορία μπορεί να μετατραπεί σε ιδεολογικό όπλο. Για αιώνες, η μνήμη της παρέμεινε στις εκκλησιαστικές βιβλιοθήκες ως μια θλιβερή υποσημείωση, μέχρι που η ευρωπαϊκή προτεσταντική λογοτεχνία την «ανέστησε» για να υπηρετήσει τη δική της ατζέντα.
Η Κατασκευή ενός Μύθου
Η Υπατία δεν έγινε ευρέως γνωστή στην Ελλάδα μέσα από βυζαντινά χειρόγραφα, αλλά μέσα από το μυθιστόρημα του Charles Kingsley, Hypatia, or New Foes with an Old Face (1853).
Ο Kingsley, Άγγλος προτεστάντης κληρικός, χρησιμοποίησε την Αλεξανδρινή φιλόσοφο ως αλληγορία για να επιτεθεί στον Ρωμαιοκαθολικισμό και τον Αγγλοκαθολικισμό της εποχής του. Στο έργο του, η Υπατία είναι το αγνό θύμα και ο Άγιος Κύριλλος ο αρχέτυπος του «τυραννικού ιεράρχη».
Η Αντίδραση της Ελληνικής Ιστοριογραφίας
Όταν αυτές οι ιδέες έφτασαν στην Ελλάδα, συνάντησαν την αντίδραση της εθνικής ιστοριογραφίας, με κύριο εκφραστή τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο. Ο «πατέρας» της Ελληνικής ιστορίας, στο μνημειώδες έργο του Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, επιχείρησε να αποκαταστήσει τη συνέχεια του Ελληνισμού, συμπεριλαμβάνοντας το Βυζάντιο.
Η «Ξένη» Επιστήμη: Ο Παπαρρηγόπουλος κατήγγειλε συχνά την «ξένη επιστήμη» που προσπαθούσε να παρουσιάσει τον Χριστιανισμό ως εχθρό του Ελληνισμού.
Η Στάση των Ορθοδόξων: Για την Ορθόδοξη παράδοση, η δολοφονία της Υπατίας ήταν ένα απευκταίο γεγονός, το οποίο όμως δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ ως επιχείρημα μίσους. Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Σωκράτης ο Σχολαστικός (5ος αι.), η βασική πρωτογενής πηγή, γράφει ξεκάθαρα ότι ο φόνος της προκάλεσε «μεγάλο όνειδος» στον Κύριλλο και την Εκκλησία της Αλεξάνδρειας.
Το Παράδοξο της Σιωπής
Είναι αξιοσημείωτο ότι για 1500 χρόνια, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είχε «πρόβλημα» με την Υπατία. Η μορφή της δεν αποτέλεσε σημείο τριβής, ακριβώς επειδή η Ορθοδοξία είχε ενσωματώσει την ελληνική παιδεία χωρίς την υστερία της Δύσης.
Η Υπατία μετατράπηκε σε «πρόβλημα» μόνο όταν έγινε εργαλείο στα χέρια εκείνων που ήθελαν να αποδείξουν ότι η πίστη και η γνώση είναι ασύμβατες.
Κείμενο του Tempus Invictus
Σχετικές Πηγές:
Charles Kingsley, Hypatia (Πρωτότυπο κείμενο) - Το βιβλίο που ξεκίνησε τον σύγχρονο μύθο.
Socrates Scholasticus, Ecclesiastical History - Η πρωτογενής χριστιανική πηγή που καταδικάζει τον φόνο.
Μαρία Τζιέλσκα, Υπατία της Αλεξάνδρειας (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) - Μια σύγχρονη ιστορική μελέτη που αποδομεί τους μύθους του 19ου αιώνα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου