Για τους Βυζαντινούς το έτος δεν άρχιζε την 1η Ιανουαρίου, όπως για εμάς, αλλά την 1η Σεπτεμβρίου.
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη πιο παράξενο για τα δικά μας μάτια.
Δεν ζούσαν καν στο ίδιο έτος με εμάς!
Αν βρισκόσασταν στην Κωνσταντινούπολη την ημέρα που έπεσαν τα τείχη και λέγατε σε έναν Βυζαντινό ότι ζει στο έτος 1453, πιθανότατα θα σας κοιτούσε με απορία. Για εκείνον δεν ήταν 1453. Ήταν το έτος 6961 από Κτίσεως Κόσμου.
Οι Βυζαντινοί δεν μετρούσαν τα χρόνια από τη Γέννηση του Χριστού, όπως κάνουμε σήμερα. Πίστευαν ότι η ιστορία της ανθρωπότητας άρχισε με τη Δημιουργία του κόσμου, την οποία τοποθετούσαν στην 1η Σεπτεμβρίου του 5509 π.Χ.
Από εκείνο το σημείο άρχιζε η μέτρηση του χρόνου.
Έτσι, όταν ο τελευταίος αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, έπεσε μαχόμενος στα τείχη της Βασιλεύουσας, η ημερομηνία δεν ήταν η 29η Μαΐου 1453. Ήταν η 29η Μαΐου 6961 από Κτίσεως Κόσμου. ‘H όπως θα το έγραφαν οι ίδιοι:
Μηνὶ Μαΐῳ κθ΄, ἰνδικτιῶνος α΄, ἔτους ϛϡξα΄ ἀπὸ κτίσεως κόσμου
Η 1η Σεπτεμβρίου σηματοδοτούσε την Αρχή της Ινδικτιώνος και αποτελούσε την έναρξη του διοικητικού, φορολογικού και εκκλησιαστικού έτους.
Η χρονολόγηση αυτή δεν ήταν μια θεωρητική ή θρησκευτική αντίληψη. Ήταν η επίσημη χρονολόγηση της αυτοκρατορίας.
Σε αυτοκρατορικά χρυσόβουλα, πατριαρχικά έγγραφα, συμβόλαια και διοικητικές πράξεις αναγράφονταν η ημέρα, ο μήνας, ο αριθμός της Ινδικτιώνος και το έτος από Κτίσεως Κόσμου.
Όμως πίσω από αυτούς τους παράξενους για εμάς αριθμούς κρυβόταν κάτι πολύ βαθύτερο. Για εμάς η ιστορία χωρίζεται σε αρχαιότητα, μεσαίωνα και νεότερους χρόνους. Οι Βυζαντινοί δεν έβλεπαν τον κόσμο έτσι.
Πίστευαν ότι ζούσαν μέσα σε μία ενιαία ιστορία που άρχιζε με τη Δημιουργία του κόσμου και θα ολοκληρωνόταν με τη Δευτέρα Παρουσία.
Η μέτρηση αυτή αναδεικνύει και την εσχατολογική διάσταση του βυζαντινού χρόνου. Για έναν Βυζαντινό, η ιστορία ήταν γραμμική. Είχε αρχή, κατεύθυνση και τελικό σκοπό. Ο χρόνος δεν μετρούσε από την ίδρυση μιας πόλης ή από τη βασιλεία ενός αυτοκράτορα. Μετρούσε από την ίδια την αρχή του κόσμου.
Μέσα σε αυτή την αντίληψη, ακόμη και μια καταστροφή όπως η Άλωση δεν βρισκόταν έξω από την πορεία της ιστορίας προς την τελική της εκπλήρωση, αντίθετα ήταν ένα γεγονός που εντασσόταν στο Θείο σχέδιο της Ιστορίας.
Και κάτι ακόμη εντυπωσιακό: η βυζαντινή αυτή παράδοση δεν έχει χαθεί εντελώς. Μέχρι σήμερα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ολόκληρη η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρούν την 1η Σεπτεμβρίου ως την αρχή του εκκλησιαστικού έτους, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα σε εμάς και τους βυζαντινούς, να μην ήταν ο τρόπος που μετρούσαν τα χρόνια, αλλά ο τρόπος που αντιλαμβάνονταν την ίδια την Ιστορία.
Και αν συνεχίζαμε μέχρι σήμερα να μετράμε τον χρόνο όπως εκείνοι , σήμερα δεν θα μπαίναμε στον Σεπτέμβριο του 2026. Σήμερα θα ξημέρωνε η 1η Σεπτεμβρίου του έτους 7535 από Κτίσεως Κόσμου.
Καλή βυζαντινή χρονιά λοιπόν — και καλώς ήρθατε στο 7535!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου