Καλή Παναγιά!

Κάθε Αύγουστο, στον κόσμο του διαδικτύου, η ίδια συζήτηση: Άλλοι εύχονται «Καλή Παναγιά» με φυσικότητα και χαρά και άλλοι σπεύδουν να τους διορθώσουν, αγανακτούν, καταγγέλλουν ότι η φράση είναι λάθος ή ακόμα και ασέβεια. Φέτος είδα και μεγάλα ειδησεογραφικά sites να αφιερώνουν άρθρα στο θέμα, να επιχειρηματολογούν γιατί δεν πρέπει να λέγεται η ευχή και να προτείνουν αυστηρές εναλλακτικές.
Και αναρωτιέμαι:
Μα τόσο πολύ ενοχλεί μια ευχή που ο λαός τη λέει δεκαετίες και που προφανώς εκφράζει χαρά και προσμονή για την ημέρα και εμπιστοσύνη στη Μητέρα Του Θεού και όλων μας;

Αρχικά να πούμε πως στα νέα ελληνικά, η λέξη «Παναγιά», δεν σημαίνει μόνο το πρόσωπο της Θεοτόκου. Σημαίνει και τη γιορτή της. Το λέμε όλοι αυθόρμητα όταν μιλάμε για της Παναγίας και εννοούμε τη 15η Αυγούστου. Αυτό είναι κοινότατο σχήμα στη γλώσσα και ονομάζεται «μετωνυμία». Το όνομα του τιμώμενου προσώπου περνά να δηλώσει την ημέρα του. Από εδώ προκύπτει φυσικά η ευχή «Καλή Παναγιά» που είναι ελλειπτική και σημαίνει «καλή γιορτή της Παναγίας». Ακριβώς όπως λέμε «Καλή Ανάσταση» και «Καλό Πάσχα». Το «καλή» δεν χαρακτηρίζει την Παναγία αφού για την Εκκλησία είναι Υπεραγία. Λειτουργεί ευχετικά με την έννοια: «Με το καλό να φτάσει η μέρα και να τη ζήσουμε με ειρήνη, υγεία, χαρά».

Αυτή είναι μια πανάρχαια συνήθεια της ελληνικής. Δεν λέμε «καλή λευτεριά» σε μια γέννα; «Καλή επιτυχία» σ' έναν αγώνα; «Καλό παράδεισο» στο μυστήριο του αποχαιρετισμού; Η φράση χτίζεται πάνω στο ίδιο καλό που δηλώνει ευχή κι όχι αξιολόγηση. Γι' αυτό η αντίρρηση ότι είναι σαν να λες «Καλό Χριστό», που διάβασα σ' ένα άρθρο, προφανώς δεν στέκει. Η λέξη «Χριστός» δεν χρησιμοποιείται στη χρήση μας για να ονομάσει τη γιορτή. Γι' αυτό λέμε «Καλά Χριστούγεννα». Αντίθετα η Παναγιά δηλώνει στη χρήση μας τη γιορτή της. Γι' αυτό λέμε της Παναγίας και όλοι καταλαβαίνουμε. Αν κάποιος θέλει από ακρίβεια να πει «Καλό Δεκαπενταύγουστο» ή «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», όπως προτρέπει ο Άγιος Ναυπάκτου, είναι επίσης σωστό. Αλλά το να ακυρώνουμε σαν γλωσσικό λάθος μια εδραιωμένη ευχή, δείχνει άγνοια για το πώς λειτουργεί πραγματικά η ελληνική.

Χρειάζεται όμως να ξεχωρίσουμε και κάποια επίπεδα λόγου: Άλλο ο λειτουργικός λόγος μέσα στο ναό κι άλλο ο καθημερινός λόγος της γειτονιάς και του σπιτιού. Στη λατρεία ταιριάζει η λιτή ακρίβεια. Εκεί ακούγεται ωραία το «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», «Χρόνια πολλά και βοήθειά μας», «Καλή εορτή της Κοιμήσεως». Στην καθημερινή επικοινωνία η ευχή «Καλή Παναγιά» είναι απολύτως φυσική και ευγενική. Αν κάποιος δεν τη νιώθει ας μην τη χρησιμοποιεί. Αν κάποιος άλλος την λέει με σεβασμό και πίστη ας μην τον ελέγχουμε. Η ευχή είναι φράση που ενώνει. Δεν αξίζει να γίνεται αφορμή για διχασμό. Πολύ περισσότερο όταν πίσω της δεν υπάρχει διάθεση να υποτιμηθεί το πρόσωπο της Θεοτόκου αλλά να τιμηθεί η ημέρα της.

Και τώρα στην καρδιά, στην ουσία της ημέρας:
Η Κοίμηση της Θεοτόκου δεν είναι πένθος αλλά πανηγύρι, γιορτή και δήλωση νίκης! Η Εκκλησία ομολογεί ότι στην κοίμησή της η Παναγία δεν άφησε τον κόσμο αλλά μετέστη προς Αυτόν του Οποίου Μήτηρ υπάρχουσα, δηλαδή Τον Χριστό, τη Ζωή. Η παράδοση μιλά για κοίμηση, ταφή και μετάσταση. Η Μητέρα που έδωσε σάρκα στον Λόγο γεύεται πρώτη τη δόξα Του Αναστημένου Υιού της και γι' αυτό η ημέρα αυτή είναι ημέρα χαράς! Δεν τιμάμε απουσία, τιμάμε μια παρουσία που κορυφώνεται! Ό,τι ψιθυρίζει ο λαός όταν λέει «Παναγιά μου βοήθα», είναι ολόκληρη θεολογία, Θεομητορική θεολογία! Προκύπτει από τη βαθιά πίστη, από τη συνείδηση, από τη βεβαιότητα ότι η Μητέρα μας μας ακούει και μεσιτεύει για εμάς!

Όταν λοιπόν λέω «Καλή Παναγιά», ομολογώ ότι η μέρα της είναι για εμένα χαρά και ελπίδα! Ζητώ να μας αξιώσει να φτάσουμε σ' αυτήν με ειρήνη και να τη ζήσουμε με καθαρή καρδιά. Ζητώ να μεταφέρει στον Υιό της και Θεό τα δάκρυα και τα αιτήματα των ανθρώπων, να παρηγορήσει όσους πονάνε, να δυναμώσει όσους παλεύουν, να σκεπάσει τους τόπους μας που δοκιμάζονται τις τελευταίες ημέρες από τις καταστροφικές πυρκαγιές. Και την ίδια στιγμή δεσμεύομαι, διότι η μεσιτεία της Παναγίας δεν είναι άλλοθι για αδράνεια. Είναι πρόκληση και πρόσκληση να ενώσω προσευχή και πράξη, ευλάβεια και δικαιοσύνη, πίστη και ευθύνη. Ν' αγαπήσω τον διπλανό, να σταθώ στον πληγωμένο, να φροντίσω τον τόπο που μου εμπιστεύτηκε ο Θεός.

Σ' όσους λοιπόν ενοχλούνται από την εν λόγω ευχή, θα πω ότι τους καταλαβαίνω όταν φοβούνται τη χοντροκοπιά ή την επιπολαιότητα. Αλλά δεν βοηθά να βάζουμε τη γλώσσα σε καλούπια που ακυρώνουν τη ζωντανή της ανάσα. Η ελληνική, γνωρίζει καλά την ελλειπτική ευχή και την αγαπά. Η Εκκλησία γνωρίζει καλά την ευλάβεια που μιλά με οικειότητα στη Μητέρα Του Κυρίου. Και ο λαός γνωρίζει καλά να τιμά τη μέρα αυτή με απλές λέξεις που κουβαλούν βάθος. Στο κάτω - κάτω δεν κρινόμαστε από τις συλλαβές αλλά από το πόσο καρδιακά τις προφέρουμε. Αν προτιμάς να πεις «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», πες το! Αν προτιμάς «Καλό Δεκαπενταύγουστο», πες το! 

Αν προτιμάς «Καλή Παναγιά» και το εννοείς ως «καλή εορτή της Παναγίας», πες το χωρίς ενοχή! Ας μη χαρίζουμε τη χαρά μας σε μια ιδιότυπη «γλωσσική αστυνομία». Ας την κρατήσουμε για να ζήσουμε την ουσία της εορτής!
Καλή Παναγιά, λοιπόν, αδέλφια μου!

π. Αυγουστίνος Βλάχος