"Η έννοια της αυτοκτονίας και η πρόνοια της Εκκλησίας"

 Υπάρχουν λέξεις που ο άνθρωπος προφέρει χαμηλόφωνα, σαν να φοβάται μήπως τις ακούσει η ίδια η ύπαρξη.Η «αυτοκτονία» είναι μία από αυτές.

Δεν είναι απλώς μια πράξη· είναι το τελευταίο σύνορο της ανθρώπινης απόγνωσης. Είναι η στιγμή όπου ο άνθρωπος παύει να βλέπει τον εαυτό του ως πρόσωπο με μέλλον και αρχίζει να αισθάνεται βάρος μέσα στον κόσμο. Πίσω από κάθε σκέψη αυτοκαταστροφής δεν υπάρχει πάντοτε επιθυμία θανάτου· συχνότερα υπάρχει μια αβάσταχτη κραυγή για παύση του πόνου. Ο άνθρωπος δεν επιθυμεί πάντοτε να πεθάνει· επιθυμεί να σταματήσει να αιμορραγεί εσωτερικά.

 Η εποχή μας, αν και τεχνολογικά πανίσχυρη, παραμένει πνευματικά εύθραυστη. Οι άνθρωποι επικοινωνούν περισσότερο από ποτέ, αλλά αγγίζονται λιγότερο. Ζουν ανάμεσα σε πλήθη και πεθαίνουν από μοναξιά. Η κοινωνία έμαθε να μετρά την αξία με την επιτυχία, την εικόνα, την αποδοτικότητα. Έτσι, όποιος λυγίζει αισθάνεται αποτυχημένος όχι μόνο κοινωνικά αλλά και υπαρξιακά. Μέσα σε αυτή τη σιωπηλή κόπωση γεννιέται πολλές φορές η σκέψη της αυτοκτονίας: ως η ψευδαίσθηση μιας τελικής ελευθερίας απέναντι σε έναν κόσμο που μοιάζει αδιάφορος.
Όμως η αυτοκτονία δεν είναι νίκη του ανθρώπου πάνω στον πόνο· είναι η στιγμή όπου ο πόνος κατακτά ολόκληρο τον ορίζοντα της ψυχής. Είναι η τραγική επικράτηση της νύχτας πάνω στην ελπίδα. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η βαθύτερη ευθύνη της Εκκλησίας.

 Η Εκκλησία, στη γνήσια πνευματική της φύση, δεν δημιουργήθηκε για να καταδικάζει τους τραυματισμένους ανθρώπους αλλά για να τους κρατά όρθιους όταν όλα μέσα τους γκρεμίζονται. Ο Χριστός δεν πλησίασε τους ανθρώπους ως δικαστής της αδυναμίας αλλά ως θεραπευτής της πληγής. Δεν στάθηκε απέναντι στον ανθρώπινο πόνο με ψυχρή ηθικολογία· στάθηκε με δάκρυ. Το Ευαγγέλιο δεν είναι θρίαμβος των «τέλειων» αλλά καταφύγιο των συντετριμμένων.

 Γι’ αυτό και η πρόνοια της Εκκλησίας απέναντι στην αυτοκτονία δεν μπορεί να εξαντλείται σε έναν σκληρό κανονισμό ή σε μια άκαμπτη ηθική ετυμηγορία. Η Εκκλησία γνωρίζει ότι μόνο ο Θεός βλέπει ολόκληρο το βάθος της ανθρώπινης ψυχής. Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίζει πόσο σκοτάδι κουβαλούσε κάποιος μέσα του πριν λυγίσει. Υπάρχουν ψυχές που πολέμησαν χρόνια μέσα σε αόρατες νύχτες: κατάθλιψη, εγκατάλειψη, τραύματα, ψυχικές ασθένειες, ενοχές, σιωπηλές κραυγές που κανείς δεν άκουσε. Συχνά, εκείνος που αυτοκτονεί δεν παύει να αγαπά τη ζωή· παύει να αντέχει τον πόνο.

 Η θεολογία της Εκκλησίας βλέπει τη ζωή ως δώρο ιερό. Ο άνθρωπος δεν είναι ιδιοκτησία του εαυτού του αλλά μυστήριο σχέσης με τον Θεό και με τους άλλους ανθρώπους. Η ζωή, ακόμη και μέσα στη θλίψη της, έχει ανεκτίμητη αξία. Γι’ αυτό η Εκκλησία δεν μπορεί να θεωρήσει την αυτοκτονία ως απλή «επιλογή» χωρίς πνευματικό βάρος. Η αυτοκαταστροφή τραυματίζει όχι μόνο το σώμα αλλά και τον ίδιο τον δεσμό του ανθρώπου με την ελπίδα. Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η πνευματική αλήθεια και άλλο η απουσία ελέους. Η Εκκλησία καλείται να υπερασπιστεί την ιερότητα της ζωής χωρίς να συντρίβει εκείνον που έπεσε.

Η αληθινή χριστιανική στάση δεν είναι η σκληρότητα αλλά η συμπόνια. Διότι υπάρχουν στιγμές όπου ο άνθρωπος δεν ενεργεί με καθαρή ελευθερία αλλά υπό το βάρος μιας εσωτερικής καταιγίδας. Η ψυχή μπορεί να φτάσει σε τέτοια εξάντληση ώστε να χάσει την αίσθηση φωτός. Και τότε η αυτοκτονία μοιάζει όχι με επιλογή δύναμης αλλά με κατάρρευση όλων των εσωτερικών αντιστάσεων.

Η Εκκλησία οφείλει να γίνει τόπος ακρόασης πριν γίνει τόπος κρίσης. Να μάθει να αναγνωρίζει τη σιωπηλή απόγνωση πίσω από τα χαμόγελα. Να μη φοβάται να μιλήσει για την κατάθλιψη, για την ψυχική ασθένεια, για τη μοναξιά, για τον υπαρξιακό φόβο. Διότι πολλές φορές ο άνθρωπος δεν χρειάζεται πρώτα μια θεολογική απάντηση· χρειάζεται κάποιον να του αποδείξει ότι η ύπαρξή του έχει ακόμη αξία.

Η μεγαλύτερη τραγωδία της σύγχρονης κοινωνίας δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να πεθάνουν· είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν πως αν πεθάνουν, κανείς δεν θα τους αναζητήσει πραγματικά.

Και όμως, η χριστιανική πίστη θεμελιώνεται ακριβώς στην αντίθετη αλήθεια: ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι ασήμαντος. Ο κάθε άνθρωπος είναι ανεπανάληπτος ενώπιον του Θεού. Ακόμη και όταν ο ίδιος δεν βλέπει πια φως μέσα του, η θεία αγάπη συνεχίζει να τον βλέπει ως πρόσωπο άξιο σωτηρίας και αγάπης. Η Ανάσταση του Χριστού είναι η μεγαλύτερη άρνηση της απόλυτης απελπισίας. Είναι η διακήρυξη ότι ακόμη και μέσα στον τάφο μπορεί να γεννηθεί ζωή.

Γι’ αυτό η πρόνοια της Εκκλησίας δεν πρέπει να είναι μόνο λειτουργική ή τυπική· πρέπει να είναι υπαρξιακή. Να δημιουργεί κοινότητες όπου ο άνθρωπος δεν θα αισθάνεται μόνος. Να στηρίζει ψυχολογικά και πνευματικά όσους λυγίζουν. Να συνεργάζεται με την επιστήμη της ψυχικής υγείας χωρίς φοβικά σύνδρομα ή προκαταλήψεις. Να διδάσκει ότι η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι έλλειψη πίστης αλλά πράξη γενναίας ελπίδας.

Διότι ο άνθρωπος σώζεται συχνά όχι από μεγάλες θεωρίες αλλά από μικρές πράξεις παρουσίας: από ένα βλέμμα που δεν τον κρίνει, από μια αγκαλιά που δεν απαιτεί εξηγήσεις, από μια φωνή που του λέει «μείνε ακόμη λίγο».

Η αυτοκτονία παραμένει ένα από τα πιο οδυνηρά μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης. Καμία φιλοσοφία δεν μπορεί να την ερμηνεύσει πλήρως και καμία θεολογία δεν πρέπει να την αντιμετωπίζει με αλαζονική βεβαιότητα. Μπροστά σε έναν άνθρωπο που έφτασε ως εκεί, η πρώτη στάση δεν είναι η καταδίκη αλλά η σιωπηλή ταπείνωση. Διότι ίσως εκείνος έδωσε μάχη που εμείς ποτέ δεν είδαμε.
Τελικά, το βαθύτερο ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί κάποιος επιλέγει τον θάνατο, αλλά γιατί η κοινωνία συχνά αποτυγχάνει να του δώσει λόγο να παραμείνει στη ζωή.

Και ίσως η μεγαλύτερη αποστολή της Εκκλησίας να είναι ακριβώς αυτή:
να θυμίζει στον άνθρωπο, ακόμη και την πιο σκοτεινή ώρα, ότι η ζωή του δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός αλλά μια ανεκτίμητη παρουσία μέσα στον κόσμο· ότι καμία νύχτα δεν είναι αιώνια· και ότι ακόμη και όταν ο άνθρωπος δεν μπορεί να κρατηθεί μόνος του, υπάρχει αγάπη ικανή να τον κρατήσει πριν πέσει στο κενό.

Αλέξανδρος Κούρος

Εξομολόγησα ένα παιδί 23 ετών από την Νάουσα, που επιχείρησε 6 φορές να αυτοκτονήσει. Αλλά την τελευταία στιγμή, πάντα τον προλαβαίνανε και τον πήγαιναν στα νοσοκομεία.
Όταν κάποια μέρα πήγα στην Νάουσα, για να το εξομολογήσω με
ενημέρωσαν, ότι το προηγούμενο βράδυ αυτοκτόνησε. Πήρε ισχυρά
ποντικοφάρμακα και μέχρι να τον πάνε στο νοσοκομείο, ξεψύχησε.
Την 7η φορά τα κατάφερε...
Τον γλύτωσε ο Θεός τόσες φορές για να μετανοήσει, αλλά και δεν βρέθηκε ούτε ένας, να παρηγορήσει και να στηρίξει ψυχολογικά το παιδί αυτό.
Αντίθετα όλοι εκεί τον κατηγορούσαν και τον κοροϊδευαν.
Έχουμε χρέος σαν Χριστιανοί να στηρίξουμε με αγάπη, τον κάθε
συνάνθρωπό μας. Δυστυχώς καταντήσαμε να βοηθάμε και να αγαπάμε, μόνο όταν έχουμε κάποιο συμφέρον...

Γέροντας Εφραίμ της Σκήτης του Αγίου Ανδρέα+