Οι τελευταίοι μοναχοί την Μονής του Αγ.Βαρνάβα στην Αμμόχωστο

  

Το μοναστήρι του Απόστολου Βαρνάβα βρίσκεται κοντά στην Αμμόχωστο, ανάμεσα στα χωριά Έγκωμη, Άγιος Σέργιος, Λιμνιά και Στύλλοι, περίπου ένα χιλιόμετρο από την ιστορική Σαλαμίνα. Το μοναστήρι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Κύπρου αλλά εδώ και 41 χρόνια το ιστορικό αυτό μοναστήρι βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή και λειτουργεί ως μουσείο εικόνων. 

Το ευχάριστο είναι ότι το μοναστήρι αυτό διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση σε σύγκριση με τις δεκάδες κατεστραμμένες εκκλησίες και μοναστήρια μας. Το 2005 μετά από 31 χρόνια οι κατοχικές δυνάμεις επέτρεψαν και λειτουργήθηκε ξανά το κατεχόμενο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα. Η Κυπριακή Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη του ιδρυτή της και πολιούχου της, του Αποστόλου Βαρνάβα στις 11 Ιουνίου.

Δύο εκ των τριών μοναχών που ήσαν αδέρφια εξ αίματος ,στο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα στην Αμμόχωστο,, συνομιλούν με άνδρες των Ηνωμένων εθνών ,για την επικείμενη εκδίωξη τους από τους Τούρκους.πηγή

 Μέχρι την τουρκική εισβολή στο μοναστήρι έμεναν τρεις τελευταίοι γέροντες μοναχοί οι αδελφοί Βαρνάβας, Χαρίτωνας και Χρύσανθος,

Ο Απόστολος Ανδρέας μας στην Καρπασία

 Ήταν 15 Αυγούστου 1867, όταν ο τότε Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, Σωφρόνιος Γ’ τελούσε τα εγκαίνια της ακριτικής Μονής Αποστόλου Ανδρέα, στο ακρωτήρι της Καρπασίας. Έκτοτε, η μεγάλη μέρα της χριστιανοσύνης στο μυαλό των Κυπρίων συνδέθηκε όχι μόνο με το όνομα της Παναγίας αλλά και του Αποστόλου. Η αντρική μονή μετά το 1974 ερημώθηκε και έκτοτε μετετράπη σε συνώνυμο της επιστροφής, μαζί με την Κερύνεια.

Το ιστορικό και η παράδοση
Αν και ελάχιστα είναι γνωστά για την ίδρυση της Μονής και τη σχέση της με τον Απόστολο Ανδρέα, λέγεται πως ο Άγιος «ξέμεινε» στην Κύπρο, γύρω στον 1ο αιώνα μ.Χ., λόγω νηνεμίας που υποχρέωσε το καράβι του να αγκυροβολήσει στην Κύπρο. Λίγες μέρες μετά, ένα άλλο καράβι έφθασε στο νησί και τότε ο Άγιος ζήτησε από τον καπετάνιο να τον πάρει μαζί του.
Εκείνος απάντησε πως «Μπορώ να σε πάω μέχρι την Πάτρα, αφού εκεί πηγαίνουμε, φτάνει να μας δείξεις που έχει λίγο νερό να πιούμε». 

Ο Απόστολος έδειξε στον καπετάνιο και τους ναύτες ένα σημείο από όπου ανάβλυζε νερό. Ωστόσο, οι άνδρες πηγαίνοντας εκεί δεν είδαν ούτε σταγόνα και εκνευρισμένοι ζήτησαν από τον Άγιο εξηγήσεις. Τότε εκείνος γονάτισε μπροστά στον βράχο κι αφού προσευχήθηκε χτύπησε με το ραβδί του τον βράχο και άρχισε να αναβλύζει νερό. Το σημείο εκείνο ονομάστηκε «το αγίασμα του Απόστολου Ανδρέα».

Ο καπετάνιος πήρε μαζί του τον Άγιο στο καράβι. Ξαφνικά, ο τυφλός γιος του καπετάνιο φώναξε «πατέρα, τα πανιά μας έχουν μία τρύπα». Το θαύμα του Αγίου ενθουσίασε τον καπετάνιο, ο οποίος επέστρεψε στην Κύπρο και έκτισε στο σημείο του αγιάσματος, ναό προς τιμήν του Αγίου.

Αρχιερατικό συλλείτουργο το 1967 στην Μονή του Αποστόλου Ανδρέα στην Καρπασία προεξάρχοντος του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄

Αν και δεν διασώζονται ίχνη από αυτόν τον ναό, το 1103  υπάρχει μια πρώτη μαρτυρία για την ονομασία του λιμενίσκου που βρίσκεται κοντά στο μοναστήρι, από τον Αγγλοσάξονα προσκυνητή Seawolf, ο οποίος το αποκαλεί «λιμανάκι του Αποστόλου Ανδρέα».

 Η μαρτυρία θεωρείται σημαντική, αφού συνδέει το όνομα του Αποστόλου με το ακρωτήρι της Καρπασίας από τα βυζαντινά χρόνια, ένδειξη ότι η παράδοση για τον Απόστολο Ανδρέα υπήρχε από τότε.

Εκκλησία Παναγίας Ιαματικής στην Κύπρο

  Στην ανατολική είσοδο της κοινότητας Αρακαπά και δυτικά της μικρής εκκλησίας της Παναγίας βρίσκεται ο μεγάλος ναός της κοινότητας, ο οποίος οικοδομήθηκε, σύμφωνα με επιγραφή που βρίσκεται στη δυτική είσοδο, το 1882. Είναι μονόκλιτος ναός με οξυκόρυφη καμάρα. Για την αποπεράτωσή του εργάστηκαν όλοι οι κάτοικοι για πολλά χρόνια. Τις μεγαλύτερες υπηρεσίες όμως πρόσφερε ο Μιχαήλ Γιαλιάς, ο οποίος κρατούσε μια μικρή εικόνα της Παναγίας και έκανε εράνους σε πάρα πολλές περιοχές της Κύπρου για τη συλλογή χρημάτων και την αποπεράτωση του ναού. Η εικόνα σώζεται και βρίσκεται στο Άγιο Βήμα του ναού.

Θαυμάσια έργα τέχνης είναι τα ξυλόγλυπτα που βρίσκονται στο ναό, το Εικονοστάσι, το Προσκυνητάρι, ο Άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος. Στον ιερό ναό βρίσκεται και η εικόνα της Παναγίας που παριστάνει τη Θεοτόκο σε στάση δέησης και είναι ζωγραφισμένη σε δέρμα ζώου. 

Τα εγκαίνια του ναού έγιναν από το Μητροπολίτη Κιτίου, Κύριλλο Α’, στις 22 Νοεμβρίου 1887. Η Παναγία η Ιαματική έκανε πολλά θαύματα αλλά και εξακολουθεί να κάνει σε όσους με πίστη επικαλούνται τη βοήθεια και τη μεσιτεία της στον Κύριο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που καθημερινά επισκέπτονται το ναό της και ιδιαίτερα στις 8 Σεπτέμβρη, μέρα που η εκκλησία μας τιμά το Γενέθλιο της Θεοτόκου και που πανηγυρίζει ο ναός.

Πηγή: Δημητρίου Καππαή, «Ιερός Ναός Παναγίας Ιαματικής Αρακαπά Λεμεσού»

«Το ακρωτήρι του Αγίου Ανδρέα»

Μες το ίδιο καράβι συνταξιδιώτες καπετάνιος ναυτικοί κι ανάμεσα σε όλους τους ταξιδιώτες κι ο Ανδρέας έκαναν σταθμό στην άκρα της Κύπρου πηγαίνοντας προς Αντιόχεια!
Διψασμένοι όλοι τους αναζήτησαν μες τον ξερότοπο νερό, τότε ο πρωτοκλητος μαθητής, γονάτισε μπρος σε ένα βράχο κι αφού προσευχήθηκε να δώσει ο βράχος πόσιμο νερό τον σταύρωσε με το δεξί του χέρι όπως του δίδαξε ο Χριστός και το νερό έρρεε πλούσιο!

Ήπιαν οι ταξιδιώτες, ένιψαν τα πρόσωπά τους και μαζί με αυτούς το τυφλό παιδί του καπετάνιου το οποίο αμέσως μετά βρήκε την όρασή του! Ανδρέας ονομάστηκε ζητώντας από τον Απόστολο Ανδρέα να τον βαφτίσει Χριστιανό!
Συγκινημένος ο καπετάνιος έδωσε χρήματα και έχτισαν ένα μικρό ναό στο σημείο του βράχου όπου πραγματοποιήθηκε το θαύμα κι ύστερα άλλος μεγαλύτερος από εισφορές προσκυνητών οι οποίοι ωφελήθηκαν από την αγάπη και το θαύμα του Αγίου!

«Capo de Sando Andrea», «ακρωτήρι του Αγίου Ανδρέα», αναφέρεται σε χάρτες της Κύπρου παλαιούς το 1465, «Sando Andrea», σε παλαιούς χάρτες στο ίδιο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η Ιερά Μονή! «Capo Bonandrea», του καλού, του φιλεύσπλαχνου Ανδρέα, αποτυπώνεται ο αρχικός αφιερωματικός ναός σε χάρτες του 1478, οι οποίοι φυλάσσονται στο Εθνικό Ναυτικό Μουσείο του Γκρήνουϊτς, επιπρόσθετα στον Κτηματικό Κώδικα της Αρχιεπισκοπής Κυπρου, του 1760 αναφέρονται ανοικοδομήσεις και καταγραφές των εκκλησιών Γιαλούσας, Κανακαριάς Ριζοκαρπάσου ως απλών ναών.

«…Φθάσαμε στο ανατολικότερο σημείο του νησιού, που ονομαζόταν από τους παλαιούς Βοός Ουρά, ουρά του βοδιού, (εννοώντας την άκρη της Κυπρου η οποία μοιάζει με την ουρά παχουλού ζώου)Σήμερα ονομάζεται ακρωτήρι του Αποστόλου Ανδρέα εξαιτίας μοναστηριού σε βράχο στο όνομα του αποστόλου Ανδρέα.»
έγραψε στο χειρόγραφο ημερολόγιό του ο Pococke, ο οποίος επισκέφθηκε την Κύπρο το 1738

Το μοναστήρι της Παναγίας Διβρουνίου στη Β.Ηπειρο που ίδρυσε ο Αγ.Κοσμάς ο Αιτωλός

  Το μοναστήρι της Κοίμησης της Θεοτόκου, γνωστό με τις ονομασίες «Μονή Διβροβουνίου» ή «Μονή Στύλου και Δίβρεως» βρίσκεται πάνω απ' το χωριό της Δίβρης Βορείου Ηπείρου, στο βουνό Διβροβούνι.

Ιδρύθηκε, από τον Κοσμά τον Αιτωλό το 1775, ανώτερη σχολή της αρχαίας διαλέκτου και των επιστημών, όπου λειτούργησε μέχρι το 1870, που την σκυτάλη παίρνει η Κεντρική Σχολή Δίβρης, με ένα διδάσκαλο και 70 μαθητές και δαπάνη συντήρησης 2700 γρόσια. Για τη συντήρηση του σχολείου διάθετε η Μονή 15 λίρας Τουρκίας το χρόνο και η Μονή Αγίου Νικολάου 6 λίρες Τουρκίας.

Η Σχολή της Δίβρης λειτούργησε κανονικά ως το 1878, οπότε οι Λιάπηδες κατέστρεψαν τη μονή και πυρπόλησαν το σχολικό κτίριο, το οποίο ανεγέρθηκε από τους κατοίκους της Δίβρης και περιχώρων, μεταξύ ετών 1878-1882.

 Με την κατάργηση της θρησκείας στην Αλβανία το μοναστήρι σταμάτησε να λειτουργεί. Το 1975 μαθητές των γύρω χωριών οδηγήθηκαν στο μοναστήρι με εντολή να συγκεντρώσουν όλο το αρχείο και τα βιβλία στον προαύλιο χώρο και να βάλουν φωτιά!

 Το μοναστήρι επιμένει να αντιστέκεται στο χρόνο! Ελάχιστοι καταφέρνουν σήμερα να το προσεγγίσουν να ανάψουν ένα κεράκι, καθώς βρίσκεται σε υψόμετρο 900 περίπου μέτρων και η πρόσβαση είναι δύσκολη.

πηγή

Τεμάχιο του Τιμίου Σταυρού στην Μονή Σταυροβουνίου

 Η Μονή Σταυροβουνίου αποτελεί την πρώτη μαρτυρία μοναστηριού στο νησί και η ίδρυση της ανάγεται γύρω στο 327- 328. 

 Η παλαιότερη σχετική γραπτή αναφορά εντοπίζεται κατά τη βυζαντινή περίοδο και αποδεικνύει ότι το Σταυροβούνι ήταν ένα σημαντικό θρησκευτικό κέντρο από τον 4ο αιώνα.

  Οι σχετικές πληροφορίες μπορούν να βρεθούν στα απομνημονεύματα ενός Ρώσου περιηγητή, του Abbot Daniel, ο οποίος έμενε στην Κύπρο το 1106. Έχει καταγράψει ότι ο Τίμιος Σταυρός εντοπίστηκε στον Όλυμπο με στόχο «να απομακρύνει τα κακά πνεύματα και τη θεραπεία κάθε ασθένειας», και σημείωσε, "Αυτός ο σταυρός είναι σαν μετεωρίτης, δεν στέκει στο έδαφος, επειδή το Άγιο Πνεύμα το κρατά στον αέρα. Εγώ, ο ανάξιος άνθρωπος, γονατίζω μπροστά σε αυτό το ιερό, μυστηριώδες αντικείμενο και έχω δει με τα ίδια μου, αμαρτωλά μάτια την έμφυτη ιερή χάρη που βρίσκεται σε αυτόν τον τόπο".

 Σύμφωνα με την παράδοση, η Αγία Ελένη η Ισαπόστολος, μητέρα του Αυτοκράτορος Αγίου Κωνσταντίνου του Μεγάλου, σταμάτησε στην Κύπρο και έκτισε Ναό στο σημείο όπου με θαυματουργικό τρόπο μεταφέρθηκε ο Τίμιος Σταυρός, στο χώρο δηλαδή που σήμερα είναι κτισμένη η Μονή Σταυροβουνίου. Σύμφωνα με την παράδοση η Αγία Ελένη ένα πρωί όταν ξύπνησε, δεν βρήκε τον Τίμιο Σταυρό που είχε μαζί της. Όταν είδε ένα λαμπρό φως στην κορυφή ενός μεγάλου λόφου, πλησίασε και εκεί βρήκε τον Τίμιο Σταυρό. Προς τιμή του έκτισε Ναό και άφησε τεμάχιο του και άλλα κειμήλια για ευλογία του νησιού. Μετα από χρόνια στο συγκεκριμένο σημείο, προσήλθαν ευλαβείς Χριστιανοί μοναχοί και εκτίσαν γύρω από τον αρχικό ναό κελιά, διαμορφώνοντας έτσι ένα Μοναστήρι, το οποίο ονομάστηκε Ιερά Μονή του Τιμίου Σταυρού. Το αρχικό κτιριακό συγκρότημα στο μεγαλύτερό του μέρος διατηρείται μέχρι σήμερα (2018) συντηρημένο με διάφορες προσθήκες κτιρίων.

Το κύριο κειμήλιο της Μονής Σταυροβουνίου είναι το τεμάχιο του Τιμίου Σταυρού το οποίο στα παλαιότερα χρόνια φαίνεται να αιωρείτο πάνω από την γη και μέχρι σήμερα (2018) ευωδιάζει. Η Μονή παλαιότερα ονομαζόταν " Μονή του Θεοκρεμμάστου Σταυρού", από το γεγονός ότι το Τίμιο Ξύλο αιωρείτο.

Πηγές 1 και 2

Η Μονή Αγίου Γεωργίου του Σακκά στην κατεχόμενη Αγία Τριάδα Γιαλούσας

   Υπάρχουν ακόμη μερικοί άνθρωποι στον τόπο μας που αγιάζονται από την Χάρη του Θεού μόνοι στον κόσμο και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Κανείς δεν τους γνωρίζει, κανείς δεν τους τιμά, εκτός από τον ίδιο το Θεό. 

 Ένας από αυτούς τους αφανείς, ταπεινούς, και άγνωστους στον κόσμο ήρωες είναι και η Μοναχή Γεωργία η οποία ζει ολομόναχη στην Μονή του Αγίου Γεωργίου του Σακκά στην κατεχόμενη Αγία Τριάδα Γιαλούσας στην Καρπασία. Η μοναχή Γεωργία μένει εκεί για να φυλάει Θερμοπύλες, ατρόμητη μπροστά στις ορδές του Τούρκου εισβολέα, βάζοντας πάνω από όλα τον Θεό και την Ορθοδοξία, χωρίς να λογαριάζει κανένα κόστος, ακόμη και αυτό της ίδιας της ζωής της. Χάρη στην Μοναχή Γεωργία, η Μονή του Αγίου Γεωργίου του Σακκά αποτελεί σήμερα το μοναδικό μοναστήρι στην κατεχόμενη Κύπρο όπου ακόμη ασκείται ο Ορθόδοξος μοναχισμός.

Δεν γνωρίζουμε αν η Μονή του Αγίου Γεωργίου του Σακκά λειτουργούσε ως μοναστήρι κατά τους αιώνες που παρελθόντος. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι

Μαχαιράς... Αξίζει να το ζήσεις!

Στον Μαχαιρά το τοπίο είναι ειδυλλιακό. Στην μπαλέτα της Άνοιξης σμίγουν οι αποχρώσεις του πρασίνου συνταιριαγμένες με το λευκό των αμυγδαλιών και το γαλάζιο του πιο καθάριου ουρανού. Όσο και να σε κουράζει ο δύσκολος ανηφορικός δρόμος με τις πολλές στροφές σε αποζημιώνει η προσμονή των κορφών. Εκεί που κατοικούν αετοί και σταυραετοί. 

Ταυτόχρονα στον Μαχαιρά ζεις έντονα το μυστήριο. Τα αιωνόβια πεύκα σκύβουν λες και γονατίζουν μπροστά στην άχραντη εικόνα της Παναγίας της Μαχαιριώτισσας. Τάματα και θαύματα.

Τα έλατα κατοπτεύουν ολόρθα τον ορίζοντα από το Μοναστήρι ως τη σπηλιά δείχνοντας περήφανα τον "‘Ήλιο των ήλιων".

 Οι πέτρες του Μαχαιρά με την μοναδική γκριζωπή τους φυσιογνωμία κρατούν το βάρος του ονόματός σου Γρηγόρη για εξήντα ολόκληρα χρόνια.Τρεις του Μάρτη 1957. «Εκείνο το πρωί ένας άνθρωπος θα άλλαζε το όνομα των βουνών» (Κώστας Μόντης).

Χιλιάδες προσκυνητές ανεβαίνουν ολοχρονίς. Διπλό το προσκύνημα.

Η Ιερά Βασιλική και Σταυροπηγιακή Μονή της Παναγίας του Μαχαιρά

Μαζί με την Ιερά Μονή Κύκκου αποτελούν τις δύο σπουδαιότερες μονές της Κύπρου, ξακουστές σε όλο τον κόσμο.

Πόλος έλξης ο Μαχαιράς με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας που σύμφωνα

ΙΣΑΜΕ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΥ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ

Του Β. Χαραλάμπους

Θυμητάρια ξετυλίγονται

στου Καρπασίου το πλάτος

οι λόφοι που μάθαμε να λέμε «κουέστες».

Ιχνηλατώντας τα ψηφιά τούτα

από τη μεγάλη «κουέστα»

κάπου εκεί σιμά στο Ριζοκάρπασο

που πασκίζουν να λησμονήσουμε

η απρόσκλητη θωριά

ίσαμε του Πρωτόκλητου το δασοτόπι

από τη μια ακρογκρέμι

κι από την άλλη γαλήνιο βουνοπλάγι.

τούτη η περίεργη αλληλουχία που σημαδεύει

και της δικής μας βιοτής το διάβα.

Το θώρι επαίτης

στη μεθόριο που θαμποφέγγει

εκεί όπου συνθλίβεται το σπάταλο σκότος

της αλλόκοτης νυχτιάς.

Αδιαφορώντας

για τ’ ασυλλόγιστο τραγούδημα του ζέφυρου

ανάμεσα στα πεύκα και τα κυπαρίσσια

συνέχισα πεισματικά να οδοιπορώ

για του Πρωτόκλητου το Μοναστήρι.

Αδιάφορώντας για το μενεξεδί

αδιαφορώντας για τα τόσα λούλουδα ολοτρίγυρα.

Παρέκει το κύμα μαθεμένο ν’ αγκαλιάζει

τ’ ακρωτήρι του Πρωτόκλητου.

Να βαστάξω πρέπει λίγο ακόμα

να βαστάξω πρέπει λίγο ακόμα.

Μα είναι και τ’ άλλο ακόμα

πως τούτη η απαντοχή

μάταια ανταλλάγματα δεν σχωρνάει.

Κι έτσι οδοιπορώντας στη Καρπασία

συλλογιέμαι πως δεν είν’ οι άργιλλοι κι οι ψαμμίτες

οι μάργες, οι γύψοι κι οι κρητίδες

που τούτη τη γη σημαδεύουν

μα κείνο π’ αρκεί να θυμώμαστε

πως η χερσόνησος τούτη «γη Αγίων εστί».

πηγή

Η Μονή της Παναγίας της Ασίνου

 Το μοναστήρι της Παναγίας Φορβιώτισσας (γιατί πιθανόν εκεί να εκτρέφονταν άλογα) ή Παναγία Ασίνου βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι της επαρχίας Λευκωσίας και ιδρύθηκε το 1099 από τον μαγίστρο Νικηφόρο Ισχύριο, που εν τέλει έγινε μοναχός με το όνομα Νικόλαος. Σήμερα σώζεται μόνο η εκκλησία, που είναι μονόκλιτη καμαροσκέπαστη με δεύτερη ξύλινη στέγη που καλύπτεται από αγκιστρωτά κεραμίδια.

Το Μοναστήρι συνέχισε να λειτουργεί και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αλλά ήταν φτωχό και με λίγους μοναχούς. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και έτσι τα κτίσματά του κατέπεσαν και χάθηκαν.

Οι τοιχογραφίες της Παναγίας της Ασίνου ανάγονται σε διάφορες εποχές, αλλά σημαντικότερες είναι οι πρώτες, οι οποίες, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή, έγιναν το 1055-1106. Απηχούν τη ζωγραφική της Κωνσταντινούπολης απ΄όπου μάλλον καταγόταν και ο ζωγράφος τους. Στα τέλη του 13ου αιώνα ή τις αρχές του 14ου αιώνα κάποιες επισκευές που έγιναν στην εκκλησία κατέστρεψαν μέρος του αρχικού διάκοσμου, έτσι αυτός αντικαταστάθηκε από νέες τοιχογραφίες.

Πολλές από τις τοιχογραφίες συνοδεύονται από πορτρέτα δωρητών, ενώ ενυπάρχει έντονη και η δυτική εικονογραφική επίδραση.

Η εκκλησία περιλαμβάνεται στον κατάλογο των 10 εκκλησιών του Τροόδους που έχουν κηρυχθεί ως Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.

Οι αποτοιχισμένες τοιχογραφίες του βυζαντινού ναού του Αγίου Αντωνίου Κελλιών

Ο σταυρεπίστεγος ναός του Αγίου Αντωνίου 9ος αιώνας

Ο ναός του Αγίου Αντωνίου που κτίστηκε τον 9ο αιώνα ήταν εγγεγραμένος σταυροειδής με τρούλο [τέσσερις καμάρες που σχηματίζουν σταυρό και οι οποίες στηρίζουν στο κέντρο τους ένα τρούλο]. Λόγω των πολλών μετατροπών στο πέρασμα των αιώνων, σήμερα έχει τη μορφή του σταυρεπίστεγου ναού [οι καμάρες της στέγης σε σχήμα σταυρού]. Υπήρξε μοναστικός ναός μέχρι το 12ο αιώνα.

Λόγω της μακροχρόνιας ερήμωσης και της εγκατάλειψης, πολλές από τις τοιχογραφίες έχουν χαθεί. Μετά τις διακοινοτικές ταραχές του 1963-64 οι Τούρκοι κάτοικοι του χωριού μετέτρεψαν την εκκλησία σε στρατιωτικό φυλάκιο. Οι τοιχογραφίες της εκκλησίας καλύπτουν ιστορία πέντε αιώνων, από τον 9ο έως το 13ο αιώνα. Ακόμα και οι τοιχογραφίες του μεσαίωνα του 13ου αιώνα, είναι βαθιά επηρεασμένες από τη βυζαντινή τέχνη.

Μετά τη μετακίνηση των Τουρκοκυπρίων στην κατεχόμενη περιοχή, το Τμήμα Αρχαιοτήτων προχώρησε στη συντήρηση και επισκευή του ναού. Διαπυστώθηκε ότι οι εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες ήταν δύο και τριών επάλληλων στρωμάτων. Λόγω της μεγάλης υγρασίας στον χώρο του ναού, αποφασίστηκε η αποτοίχιση μερικών τοιχογραφιών και η φύλαξή τους στις αποθήκες του Τμήματος Αρχαιοτήτων.

Φωτ 1: Η Παναγία και αδιάγνωστος Άγιος 12ος αιώνας.

Η Μονή Παναγίας Κανακαριάς στο κατεχόμενο χωριό Λυθράγκωμη Αμμοχώστου

Η Λυθράγκωμη ήταν ένα μικτό ( Έλληνες και Τούρκοι ζούσαν μαζί) χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου στη γεωγραφική περιφέρεια της Καρπασίας. Το πιο σημαντικό μνημείο της Λυθράγκωμης είναι ένα σπάνιο δείγμα της τέχνης του 6 ου αιώνα και αυτό είναι ο Ναός του μοναστηριού αφιερωμένου στην Παναγία, γνωστή ως Παναγία Κανακαριά. 

Υπάρχουν δύο εκδοχές για την παραπάνω ονομασία της Παναγίας. Σύμφωνα με την πρώτη που συνάδει προς τη λαϊκή παράδοση, ένας Σαρακινός που πέρασε κάποτε από τον Ναό τόξευσε την Παναγία στο δεξί της γόνατο κι αμέσως από την πληγή έτρεξε ζεστό αίμα ή έριξε ένα μαχαίρι πάνω στη Παναγία που βρισκόταν από έξω, πάνω στον τοίχο της εκκλησίας κι ευθύς έτρεξε αίμα. Μόλις όμως το μαχαίρι κτύπησε την εικόνα, αυτό γύρισε πίσω και καρφώθηκε στο χέρι του αλλόθρησκου, ο οποίος έσπευσε να πλύνει την πληγή σε μια πηγή. Κατόπιν προσπάθησε να καταφύγει στο γειτονικό χωριό, φωνάζοντας συνεχώς " καν, καν" που σημαίνει " αίματα, αίματα " στα Τουρκικά. Έτσι η Παναγία ονομάστηκε Κανακαριά, όμως ο Σαρακινός ξεψύχησε στο δρόμο, υποφέροντας από τους πόνους.

Σύμφωνα με άλλη εκδοχή η εκκλησία κτίστηκε από ένα μοναχογιό, έναν κανακάρη όπως λένε το μοναχοπαίδι.

 Η εκκλησία της Παναγίας είναι τρίκλιτη βασιλική με τρούλο και με νάρθηκα τρουλοτό, που χρονολογείται στην εποχή των εικονομάχων. Το μεσαίο κλίτος καταλήγει σε αψίδα ημικυκλική. Η εκκλησία κτίστηκε στα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής, από την οποία σώζεται η αψίδα ενσωματωμένη στο Ναό. 

Ο πρώτος μικρός Ναός της Παναγίας καταστράφηκε γύρω στον 7 ο αιώνα είτε από σεισμό, είτε από πυρκαγιά και την ίδια εποχή κτίστηκε νέος ναός , μεγαλύτερος- τρίκλιτος - με πολλά κελιά γύρω και λειτούργησε ως μοναστήρι. 

Ο Ναός υπέστη πολλές αλλαγές το 12ο και το 13o αιώνα. Το 12ο αιώνα κτίστηκαν οι τοίχοι και οι αψίδες στα πλάγια κλίτη που καλύφθηκαν με καμάρες, ενώ το μεσαίο κλίτος καλύφθηκε με τρούλο, όπου τότε κτίστηκε και ο νάρθηκας. Το 13ο αιώνα ξανακτίστηκε η αψίδα και η κάμαρα του νοτίου κλίτους και τα προπύλαια στην πλευρά αυτή. Το 15ο ή 16ο αιώνα επισκευάστηκε ο τρούλος ο οποίος δέχτηκε επισκευές και στους επόμενους αιώνες.

 Ένα μυστικόπαθο αχνόφωτο τυλίγει στη διάφανη αχλή του το εσωτερικό της εκκλησίας όπου ξεχωρίζουν λίγες ξεφτισμένες τοιχογραφίες του Ιζ αιώνα μαζί με υπολείμματα από μαρμάρινες κολόνες και κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού εντοιχισμένα στον δυτικό νάρθηκα. Απ΄αυτές τις περίφημες άλλοτε νωπογραφίες λίγα ίχνη σώζονται από τη Γέννηση του Χριστού, όπου βλέπουμε την Παναγία γερμένη στο σπήλαιο ύστερα απ΄τον τοκετό, με το θεϊκό της βρέφος, φασκιωμένο μέσα στο λίκνο του, να το φωτίζει το άστρο της Βηθλεέμ, ενώ δύο μάγοι, καβάλα σε άσπρα άλογα, παραστέκουν εκεί κοντά. 

Θαυμαστές ακόμη θα ήταν - καθώς διαφαίνεται μέσα απ΄τα ξεφτίδια του τοίχου - οι τοιχογραφίες στον μικρό τρούλλο του Ιερού.Όμως αυτό που θεωρείται σαν το πολυτιμότερο στολίδι μέσα στο χαριτωμένο τούτο παιλαιοβυζαντινό μνημείο είναι το εξαίσιο μωσαϊκό στην αψίδα του Ιερού με την Πλατυτέρα σε τύπο «Ένθρονου Οδηγητρίας». Η Παναγία κρατεί τον μικρόν Ιησού λευκοφορεμένον στην αγκαλιά της, έχοντας τους δύο αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ δεξιά και αριστερά, δυστυχώς σκεπασμένους, όπως και ένα μέρος της Παναγίας, από πλατιές επιφάνειες ασβεστοκονίαμα, γιατί το περισσότερο μέρος του εξαίσιου αυτού σε χρυσοποίκιλτες αποχρώσεις μωσαϊκού, με την κεντρική του σύνθεση και τα διακοσμητικά κυκλικά «σταθάρια» (médaillons) που πλαισιώνουν τις προτομές των Δώδεκα Αποστόλων στη μεγάλη του αψίδα, είναι μισοκαταστραμμένο. 

 Αυτά μέχρι το 1979 όταν η εκκλησία της Παναγίας της Κανακαριάς λεηλατήθηκε ολοσχερώς από τους Τούρκους . Αφαιρέθηκε ή καταστράφηκε τελείως το ψηφιδωτό του τεταρτοσφαιρίου της αψίδας του Ναού που χρονολογείται από την εποχή του Ιουστινιανού, γύρω στο 335  

Η Αρχαιολογική Υπηρεσία Κύπρου έστειλε κάποιον ξένο για να διαπιστώσει το μέγεθος της καταστροφής. Η αψίδα ήταν γυμνή. Οι Τούρκοι αρχαιοκάπηλοι κατακτητές πούλησαν το ψηφιδωτό της Παναγίας που αφαίρεσαν στο εξωτερικό, ενώ κατά την αφαίρεση καταστράφηκαν κάποια τμήματά του. Το 1989 το δικαστήριο την Ηνωμένων Πολιτειών αποφάσισε την επιστροφή των ψηφιδωτών στο νόμιμο ιδιοκτήτη τους, την Εκκλησία της Κύπρου, χαρακτηρίζοντας τα ψηφιδωτά ως κλεμμένη ιδιοκτησία, άρα σ΄αυτά δεν αποκτά τίτλο ιδιοκτησίας ο κλέφτης. με ωραίο τρόπο καταπολεμήθηκε η απληστία του βάρβαρου κατακτητή και η ασέβεια του προς την πολιτιστική μας κληρονομιά.

πηγές 1 και 2

Ο Όσιος Κασσιανός ο εν τη Γλυφία, παρά της κώμης Αλέκτορα ασκήσας

Για τον Όσιο αυτόν αναφέρει ο Κύπριος ιστορικός του 15ού αιώνα Λεόντιος Μαχαιράς στο Χρονικόν του: «Κοντά στην Αλέκτορα, σ΄ένα μέρος που λέγεται Γλυφία, υπάρχει το μνήμα του Αγίου Κασσιανού καθώς και το λείψανό του και εορτάζεται στις 16 του Σεμτέμβρη».

Τρία περίπου χιλιόμετρα βορειοανατολικά του χωριού Αλέκτορα, (χωριό το οποίο βρίσκεται στο μέσο των επαρχιών Λεμεσού και Πάφου) και συγκεκριμένα στα όρια των χωριών Αρχιμανδρίτας- Πλατανίσκιας- Αλέκτορας, βρίσκεται μια ήσυχη περιοχή, που λεγόταν Γλυφία. Πάνω σ΄ένα λόφο αυτής της περιοχής βρίσκονται τα ερείπια της εκκλησίας του Οσίου Κασσιανού, καθώς και η σπηλιά που ασκήτεψε, στο βόρειο τοίχο της εκκλησίας. Μέσα στην εκκλησία περικλειόταν και η σπηλιά με μικρή πύλη που οδηγούσε σ΄αυτήν. Μέσα στην σπηλιά που φαίνεται μαυρισμένη από τα πολλά κεριά που άναβαν οι πιστοί προς τιμήν του Αγίου τον παλαιό καιρό, βρίσκεται και ένα κοίλωμα στα αριστερά της σπηλιάς χαμηλά που περιτειχίζεται με γύψο, όπως το έφτιαξαν παλαιοί χριστιανοί και φαίνεται μέχρι σήμερα, το οποίο πιστεύεται ότι ήταν η λειψανοθήκη των οστών του Αγίου.

Ο μικρός αυτός ναός, ήταν αγιογραφημένος, όπως αποδεικνύεται από ίχνη τοιχογραφιών που φαίνονται στα αριστερά της κόγχης του ιερού βήματος. Ο Όσιος Κασσιανός πρέπει να ήταν θαυματουργός, γιατί υπήρχε και το λείψανό του, το σώμα του ολόκληρο, όπως αναφέρει ο Μαχαιράς, αλλά και στον ναό του πιθανόν να υπήρχαν (δυστυχώς δεν διεσώθησαν) παραστάσεις με αγιογραφίες από την ζωή και τα θαύματα του.

Περί τα τετρακόσια μέτρα νοτιοανατολικά από το ασκητήριο του, υπάρχει πηγάδι. Το πηγάδι αυτό ύστερα ανοίχθηκε, όπως αναφέρουν κάτοικοι της περιοχής, ενώ τον καιρό του Αγίου υπήρχε το νερό επιφανειακά και διασώζεται το πετρόκτιστο αυλάκι που οδηγούσε το νερό που προμηθευόταν ο Όσιος, πιο κοντά στο ασκητήριο του παραπλεύρως στα νότια του λοφίσκου. Το νερό αυτό μετά την κοίμηση του Αγίου οπωσδήποτε θα εθεωρείτο αγίασμα από τους πιστούς, που κατέφθαναν για να προσκυνήσουν το λείψανό του.

Η μνήμη του Οσίου Κασσιανού του εν τη Γλυφία, εορταζόταν στις 16 Σεπτεμβρίου. Σήμερα ο Άγιος έχει ξεχαστεί και δεν εορτάζεται.

noctoc

Αναζητώντας 145 εικόνες της μονής Αγίου Σπυρίδωνα

Λευκωσία: Το άγνωστο και σημαντικό από κάθε άποψη φωτογραφικό υλικό, το οποίο δημοσιεύει σήμερα ο «Φ», ρίχνει φως για πρώτη φορά στη μετά το 1974 κατάσταση της περίφημης μονής του Αγίου Σπυρίδωνος στην Τρεμετουσιά (αρχαία Τριμυθούντα), αλλά κυρίως των κειμηλίων που υπήρχαν για συντήρηση εκεί, αφού η μονή αποτελούσε Κέντρο Συντήρησης Εικόνων και Χειρογράφων, υπό τη διεύθυνση του Πανοσιολογιοτάτου Αρχιμανδρίτη Διονυσίου -τώρα καθηγουμένου της Ιεράς Μονής Παναγίας Χρυσορογιατρίσσης στην Πάφο.

Στη μονή είχαν μαζευτεί πριν το 1974 πολύτιμα κειμήλια, εικόνες και χειρόγραφα από όλη την Κύπρο. Στόχος της παρούσης δημοσίευσης είναι η ευαισθητοποίηση όλων για την ανεύρεση, διαφύλαξη, συντήρηση  και προβολή της πολύπαθης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας. 

Κατά τα έτη 1965-1966 έγιναν στη μονή επισκευαστικές εργασίες και περιορισμένης έκτασης αρχαιολογικές ανασκαφές από το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Δημοκρατίας υπό τη διεύθυνση του Αθ. Παπαγεωργίου. Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαίωσαν την ύπαρξη παλαιοχριστιανικής βασιλικής του τέλους του 4ου ή των αρχών του 5ου αι., η οποία σωζόταν στις 14 Δεκεμβρίου του 655, όταν ο επίσκοπος Πάφου Θεόδωρος εκφώνησε λόγο για τον Βίο του Αγίου Σπυρίδωνος ενώπιον Κυπρίων επισκόπων και του Αρχιεπισκόπου Κρήτης Παύλου. Η σημαντική αυτή μαρτυρία τεκμηριώνει τη λειτουργία της μονής, παρά τις προηγηθείσες δύο αραβικές επιδρομές του 649 και 653, ενώ πολυσήμαντη είναι και η παρουσία του Αρχιεπισκόπου Κρήτης κατά την έκρυθμη αυτή περίοδο.

Σημαντικό εύρημα των ανασκαφών αποτέλεσε το παλαιοχριστιανικό ψηφιδωτό δάπεδο του μέσου κλίτους της βασιλικής, που έφερε ελληνική επιγραφή και διάλιθο σταυρό. Δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό να γνωρίζουμε σήμερα την κατάσταση διατήρησής του, αφού απαγορεύεται η είσοδος στο μοναστηριακό συγκρότημα.

Η ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΟΜΟΔΟΣ

Το στολίδι και το πραγματικό καμάρι του χωριού Όμοδος είναι το Μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού και είναι κτισμένο στη καρδιά της κοινότητας. Ορθώνεται μεγαλόπρεπα και με την επιβλητικότητα του αποτελεί σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Το Μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού είναι από τα παλαιότερα και πιο ιστορικά μοναστήρια του νησιού.

Σύμφωνα με την παράδοση οι κάτοικοι των γειτονικών χωριών Πάνω και Κάτω κουπέτρα (=Τ΄ατού Πέτρα), που ήταν κτισμένα στα πλάγια του όρους Αφάμης αλλά σήμερα δεν υπάρχουν, μια νύκτα πρόσεξαν μια φωτιά ανάμεσα σε κάτι θάμνους στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα κτισμένο το Μοναστήρι. Όταν ξημέρωσε πήγαν στο μέρος που είδαν τη φωτιά αλλά δεν είδαν κανένα σημάδι.Το φαινόμενο αυτό επαναλήφθηκε αρκετές νύκτες. Τότε άρχισαν να σκάβουν τη γη για να ανακαλύψουν μια μικρή σπηλιά μέσα στην οποία βρήκαν το Σταυρό. Για να ευχαριστήσουν τον Θεό, έκτισαν πάνω από την σπηλιά ένα παρεκκλήσι και φύλαγαν εκεί τον πολύτιμο θησαυρό τους που έγινε ιερό προσκύνημα, και προσέτρεχαν για θεραπεία με τη θαυματουργία του Τιμίου Σταυρού. 

Με το καιρό το εκκλησάκι μετατράπηκε σε μεγάλο Μοναστήρι, με πολλούς μοναχούς και τεράστια περιουσία όχι μόνο στη Κύπρο αλλά και στο εξωτερικό, διατηρώντας Μετόχι στην Κωνσταντινούπολη και ακίνητη περιουσία στη Ρωσία. Οι κάτοικοι των Κουπέτρων, και άλλοι από αλλού, απεκατεστάθησαν γύρω από την Μονή και έτσι σχηματίσθηκε ο οικισμός του Ομόδους. Σύμφωνα με την παράδοση, το Μοναστήρι ιδρύθηκε πριν από την Άφιξη της Αγίας Ελένης στη Κύπρο το 327 μ.χ. Το πότε ακριβώς ιδρύθηκε είναι άγνωστο. 

Διάφοροι ιστορικοί της Κύπρου όπως ο Νεόφυτος ο Ροδινός, ο Ρώσος μοναχός περιηγητής Μπάρσκι, ο Αχριμανδρίτης Κυπριανός κ.α. αναφέρονται στην επίσκεψη της Αγίας Ελένης στη Κύπρο και στο γεγονός ότι άφησε στο Μοναστήρι κομμάτι από το Άγιο Σχοινί και το Τίμιο Ξύλο. Το Σχοινί αυτό με το οποίο οι Ρωμαίοι έδεσαν τον Χριστό στο Σταυρό το περιγράφουν ότι έχει χρώμα κοκκινωπό και ότι κηλιδώθηκε δια αίματος του Χριστού.

noctoc

Φωτογραφίες από το μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνος στα κατεχόμενα

Τοιχογραφία που βρίσκετε πάνω από την εσωτερική κεντρική είσοδο του μοναστηριού του Αγίου Σπυρίδωνα στη Τρεμετουσιά . Ο Άγιος με τον Αρχιεπίσκοπο Φιλόθεο ημερομ. 1738

Το μοναστήρι του Αγίου Σπυρίδωνα στη Τρεμετουσιά . 
Για αυτούς που θυμούνται , εκεί γινόταν ένα από τα μεγαλύτερα πανηγύρια της Κύπρου . Σαν αύριο , ο χώρος γύρω από το μοναστήρι θα ήταν γεμάτος με εμπόρους και κόσμο .... τώρα ερημιά .

Το εικονοστάσι της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα στη Τρεμετουσιά. 
Κάποιες εικόνες λείπουν. Το εικονοστάσι στέκει...

Το κείμενο και οι φωτογραφίες είναι της Maria Kyriacou.Τις είδα στο Κερύνεια Κερύνεια

Η εικόνα της ''Παναγίας του δάσους''(ΑΓΙΑ ΝΑΠΑ)

Σύντομο Ιστορικό της Μονής Αγίας Νάπας 

Το Μοναστήρι της Αγίας Νάπας βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου. Το όνομα "Αγία Νάπα" σημαίνει Άγιο δάσος. Η περιοχή πήρε την ονομασία της από την "Εικόνα της Παναγίας της Νάπης", δηλαδή της Αγίας του Δάσους, και για συντομία ονομάστηκε "Αγία Νάπα". 

Πότε ιδρύθηκε αρχικά το Μοναστήρι δεν γνωρίζουμε. Η σπηλιά, ο κρυψώνας και το πηγάδι μαρτυρούν την εκεί διαβίωση Χριστιανικής κοινότητας από τα Βυζαντινά χρόνια. Το όνομα "Αγία Νάπα" έχει δοθεί στο μέρος πριν από το 1366. Το Μοναστήρι πάντως, όπως σώζεται σήμερα, είναι κτίσμα του 15ου αιώνα, όταν η Κύπρος ήταν υπό Ενετική κυριαρχία. 

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, στη σπηλιά, η οποία έχει γίνει εκκλησία, βρέθηκε από κάποιο κυνηγό η θαυματουργός εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο σκύλος του κυνηγού πρώτος αντίκρυσε την ολόφεγγη εικόνα και μπροστά στη θέα της άρχισε να γαβγίζει επίμονα καλώντας τον κύριο του. Στο άκουσμα της ανεύρεσης της εικόνας, πλήθος πιστών άρχισε να επισκέπτεται τον ιερό χώρο τού σπηλαίου. Η εικόνα είχε μάλλον τοποθετηθεί στο σπήλαιο κατά την περίοδο της εικονομαχίας (7ος-8ος αιν.), και έτσι διασώθηκε. Τον 14ο αιώνα το σπήλαιο κτίστηκε κατά το υπόλοιπο ήμισυ και έγινε ναός. 

Μία άλλη παράδοση αναφέρει πως στο μέρος αυτό κατέφυγε από πείσμα και η κόρη αριστοκρατικής Ενετικής οικογένειας εξαιτίας της άρνησης των δικών της να επιτρέψουν τον γάμο της με κάποιο μη αριστοκράτη. Γύρω στο 1500, λέγεται πως η πλούσια Ενετή έκτισε με δικά της έξοδα την εκκλησία, τα κελιά και έναν αλευρόμυλο. (Ο ελιόμυλος εγκαταστάθηκε στο Μοναστήρι μάλλον κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας). 

ΠΗΓΗ ΦΩΤΟ

Δημιουργήθηκε λοιπόν σιγά - σιγά ένα γυναικείο Μοναστήρι και Λατινικό παρεκκλήσι. Ως Λατινικό παρεκκλήσι λειτούργησε το δεξιό κλίτος του ναού αμέσως μετά την είσοδο. Η τεράστια συκομωρέα του Μοναστηριού, η οποία βρίσκεται δίπλα από τη δεξαμενή, λέγεται πως έχει φυτευτεί από τήν Ενετή γυναίκα. Στη βόρεια πλευρά της αυλής υπάρχει κρήνη με μορφή κεφαλής αγριόχοιρου. Πάνω από αυτήν στέκεται το διώροφο κτίριο, στο οποίο διέμενε αρχικά η Ενετή κόρη. Όταν πλησίασε ο θάνατος της, έκτισε το πέτρινο θολωτό μνημείο. Μέσα σ' αυτό, δίπλα από την δροσιά της φιάλης, ήθελε να ταφεί. 

Στον λόφο δυτικά της εκκλησίας υπάρχει Αρχαίο εκκλησάκι στη θέση όπου, σύμφωνα με την παράδοση, η Παναγία ξάπλωσε να ξεκουραστεί. 

Το 1571 η Κύπρος περνά υπό την Οθωμανική κυριαρχία. Το Μοναστήρι ευτυχώς δεν καταστράφηκε, όπως άλλα Μοναστήρια και εκκλησίες. Η περιγραφή του Pietro della Valle, κατά το έτος 1625, αντιστοιχεί πλήρως στη σημερινή κατάσταση του Μοναστηριού. Από τον ίδιο περιηγητή πληροφορούμαστε ότι τότε η Αγία Νάπα ήταν γυναικείο Μοναστήρι. Η μονή διέθετε πολύ μεγάλη κτηματική περιουσία. 

Το Μοναστήρι μετατράπηκε σε ανδρικό λίγο πριν το 1668. Γιά άγνωστο λόγο, από το 1758 και εξής, δεν διέθετε πιά μόνιμους μοναχούς. 

Το Μοναστήρι βρισκόταν σε ακατοίκητη περιοχή. Περὶ τα μέσα του 18ου αιώνα, κτίστηκε το πρώτο σπίτι στο χωριό. Πρώτοι οικιστές του χωριού υπήρξαν κάποιοι Θεσσαλονικείς, οι οποίοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους λόγω επιδημίας πανώλης. Δύο δεκαετίες αργότερα, το έτος 1813, σύμφωνα με ευδιάκριτη ακόμη επιγραφή, η Μονή επισκευάστηκε. Δεν διέθετε όμως οργανωμένη μοναστική κοινότητα, και τα κτήματα τού Μοναστηριού ενοικιάζονταν σε γεωργοὺς της γύρω περιοχής. Οι εγκαταστάσεις του μοναστηριού χρησιμοποιούνταν για διάφορες ανάγκες της κοινότητας. 

Μετά το 1878, όταν η Κύπρος περνά υπό Βρεττανική κυριαρχία, δεν υπάρχουν μοναχοὶ στο Μοναστήρι. Η εκκλησία του Μοναστηριού ήταν βέβαια ο ενοριακός ναός του χωριού. Το 1950 χρειάστηκε να γίνει μεγάλη επισκευή, για να διατηρηθούν τα ιστορικά κτίσματα. 

Επί Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ το μοναστήρι προτείνεται ως το καταλληλότερο, για να καταστεί Οικουμενικό Κέντρο Διασκέψεων. Από το 1978 μέχρι το 2006 το Μοναστήρι αποτελούσε χώρο συνάντησης των Χριστιανικών Εκκλησιών της Μέσης Ανατολής. Μετά την ανασύσταση της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας Αμμοχώστου (2007), το Μοναστήρι περιήλθε υπό την διοίκηση της Μητρόπολης και με πρωτοβουλία του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Κωνσταντίας κ. Βασιλείου ιδρύθηκε η Πολιτιστική Ακαδημία “Άγιος Επιφάνιος” με έδρα την Ιερά Μονή. Η Ακαδημία αυτή ως έργο της έχει την ανάπτυξη θεολογικών και ιστορικών μελετών όπως και την διοργάνωση συνεδρίων και εκδηλώσεων. Εντός των κτιριακών εγκαταστάσεων της Μονής θα λειτουργεί επίσης και Εκκλησιαστικό μουσείο. 

Η πληθυσμιακή αύξηση του χωριού, επέβαλε την ανέγερση νέας εκκλησίας το 1990. Ο νέος ναός, κτισμένος στα νοτιοδυτικά της μονής, αφιερώθηκε κι αυτός στην Παναγία. Αμφότεροι οι ναοί πανηγυρίζουν στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα εορτής του Γενεσίου της Θεοτόκου. 

Στην χάρη της Παναγίας καταφθάνουν καθημερινώς για να προσκυνήσουν πολλὲς δύστοκες και άτεκνες γυναίκες, και για να ζωστούν την γονοποιούσα, θαυματουργό ζώνη της Αγίας Νάπας. Το μοναστήρι αποτελεί ιδιαίτερα κατανυκτικό μέρος, όπου μπορεί κανείς να βρεί παρηγοριά και θεία αρωγή. Η γλυκυτάτη μητέρα μας ανοίγει καθημερινά την αγκάλη της, τόσο μεγάλη και θερμή, ώστε να χωρέσει ο κάθε απελπισμένος και ταλαίπωρος. Πρεσβεύει με τις τελέσφορες ικεσίες της για την σωτηρία των ψυχών μας.

ΠΗΓΗ

Η ιστορία του πλήρωματος ενός καραβιού που ξεκίνησε από την Θεσσαλονίκη για την Αγία Νάπα

 (Κύπρος), του Μιχάλη Χ'Μιχαήλ

10 βυζαντινές εκκλησίες της Κύπρου μνημεία Ουνέσκο

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΜΥΡΟΥΣ

Η Ιερά Μονή Παναγίας Αμιρούς βρίσκεται ενα περίπου χιλιόμετρο ανατολικά του χωριού Αψιού και βόρεια του χωριού Μαθηκολώνη, της επαρχίας Λεμεσού. Είναι αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή και πανηγυρίζει την Παρασκευή της Διακαινησίμου.

Η προέλευση του ονόματος της -όπως ο ερευνητής κ. Κωστής Κοκκινόφτας, αναφέρει-είναι άγνωστη. Σύμφωνα με τοπική λαϊκή παράδοση, αυτή οφείλεται σε κάποιο πλούσιο άνδρα, ένα Εμίρη ή Αμιρά, όπως αποκαλείτο λόγω του πλούτου του, ο οποίος είχε αρχίσει να χάνει σιγά σιγά την όραση του. Προσευχήθηκε τότε στη Θεοτόκο, πού εμφανίστηκε στον ύπνο του και τον παρεκίνησε να ταξιδέψει με πλοίο από το μέρος πού ζούσε, στην Αμαθούντα, όπου μόλις αποβιβαζόταν θα έβλεπε ένα φως σε λόφο πίσω από την πόλη, το οποίο και θα ακολουθούσε. Πράγματι, ο Εμίρης ταξίδεψε στην Κύπρο και ακολουθώντας το φως, βρήκε πώς αυτό προερχόταν από ένα καντήλι κρεμασμένο σε δένδρο, σε τοποθεσία κοντά στο χωριό Αψιού. Άλειψε τότε τα μάτια του με το λάδι του καντηλιού και κατά τρόπο θαυματουργικό η όρασή του επανήλθε αμέσως.

Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή, αυτή πού θεραπεύτηκε ήταν η τυφλή κόρη του Εμίρη, η οποία έπλυνε τα μάτια της με το αγίασμα το οποίο ανέβλυζε σε σπήλαιο, στην περιοχή πού σήμερα βρίσκεται το μοναστήρι. Στη συνέχεια, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης προς τη Θεοτόκο, ο Εμίρης, ανήγειρε στην περιοχή ναό αφιερωμένο στην Παναγία. Έκτοτε ο λαός αποκάλεσε την εκκλησία πού ανηγέρθη από τον Εμίρη προς τιμήν της Θεοτόκου, ως κτίσμα «της Εμιρούς», πού με την πάροδο του χρόνου μετατράπηκε, λόγω παραφθοράς, σε Αμιρούς. Ας σημειωθεί, ότι το αγίασμα της Μονής σώζεται μέχρι τις μέρες μας και χαίρει φήμης ανάμεσα στο λαό για τις θαυματουργικές ιδιότητες του ιδιαίτερα όσες αφορούν ασθένειες των οφθαλμών.

Διάφοροι συγγραφείς δεν αποκλείουν, όμως, και το ενδεχόμενο η ονομασία της Μονής να προέρχεται από τον κτήτορά της, πού πιθανόν να ονομαζόταν Αμιράς, επώνυμο πού συναντάται στη Σμύρνη και αλλού. Κατά συνέπεια, η Παναγία η Αμιρού ήταν εκκλησία της Παναγίας πού ανήκε στον Αμιρά.

Η Ιστορία της ίδρυσης της Μονής δεν είναι γνωστή. Η παλαιότερη αναφορά για την ύπαρξη της ανάγεται στην Ενετοκρατία, προέρχεται δε από σημείωμα του 1568. Από πληροφορίες πού σώζονται για την Ιστορία της Μονής στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, φαίνεται ότι σε παλαιότερες εποχές είχε γνωρίσει μέρες ακμής. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται και από την τοπική παράδοση, πού υποστηρίζει, ότι η Παναγία η Αμιρού ήταν «Βασιλομονάστηρο» και «Γουμενείον» και είχε «πολλές λάτρες», δηλαδή μεγάλες αίθουσες, όπως αυτές πού είχαν τα αρχοντόσπιτα, οι οποίες όμως «εκρούσασιν» (κάηκαν) από πυρκαγιά.

Στην κυριότητα της Μονής άνηκαν και δύο Μετόχια αφιερωμένα στην Αγία Μαρίνα και στον Άγιο Φώτιο, πού βρίσκονταν στήν γύρω περιοχή, οι ναοί των οποίων κατέπεσαν πριν από πολλά χρόνια σε ερείπια.

Από διάφορα σημειώματα στον Κώδικα Α της Μητροπόλεως Κιτίου και σε επιγραφές πού σώζονται στις ποδιές των εικόνων του τέμπλου, στο κιβώριο της Αγίας Τράπεζας και στην κρήνη και τη δεξαμενή της Μονής, γνωρίζουμε τα ονόματα μερικών μοναχών της και τις χρονολογίες, κατά τις όποιες ανεγέρθηκαν η ανακαινίσθηκαν ο ναός και κάποια από τα μοναστηριακά κτίρια. Ο Κύριλλος φέρεται ως ο αρχαιότερος γνωστός ηγούμενος της Μονής.

Από επιγραφή στην ποδιά του τέμπλου, κάτω από την εικόνα της Παναγίας, πού φέρει χρονολογία 1707, πληροφορούμαστε τα ονόματα του ηγουμένου Γερασίμου και του ζωγράφου Νικηφόρου.

Επί των ημερών της ηγουμενίας του Γερασίμου κτίστηκαν η δεξαμενή (1704) και η κρήνη (1713) της Μονής. Όπως σημειώνεται από τον Μητροπολίτη Κιτίου Ιωαννίκιο Γ΄ (1727-1737) στόν Κώδικα Α’ της Μητροπόλεως, ο ηγούμενος Γεράσιμος απεβίωσε το 1727, οπότε τον διαδέχθηκε ο ανεψιός του, επίσης Γεράσιμος.

Τελευταίος γνωστός ηγούμενος της Μονής της Παναγίας της Αμιρούς είναι ο Ιάκωβος, το όνομα του οποίου αναφέρεται σε επιγραφή με χρονολογία 1776 στήν ποδιά του επίχρυσου προσκυνηταρίου, πού βρίσκεται στο βόρειο τοίχο του ναού. Στην ίδια επιγραφή σημειώνεται ότι ο Ιάκωβος ανακαίνισε τότε το καθολικό της Μονής και έκτισε νέα κελλιά, τα όποια δεν σώζονται σήμερα. Ο Ιάκωβος ήταν προηγουμένως αρχιδιάκονος του Μητροπολίτη Κιτίου Μακαρίου Α’ (1737-1776), ο οποίος ανοικοδόμησε μεγάλο αριθμό ενοριακών και μοναστηριακών ναών της μητροπολιτικής του περιφέρειας.

 Ιερά Μονή Παναγίας Αμιρούς, Έκδοσις Ιερά Μονή Παναγίας Αμιρούς/vatopaidi