Ο Όσιος Δαβίδ καλογεροδάσκαλος στην Μονή Βαρνακόβης

Για να μη ξεχνάμε...
" Ω! Πληγωμένο Γένος μου,μέσα στο ράσο λούφαξες
τον πόνο να μερώσεις!"

Το ράσο πάντοτε σκέπαζε το Γένος και πρώτα , βέβαια, τα παιδιά.
Ο Όσιος Δαυίδ, ως Ηγούμενος στο Μοναστήρι της Παναγίας Βαρνάκοβας , (τα έτη 1520-1532, πριν κτίσει το Μοναστήρι του στην Εύβοια) , μέσα στην Τουρκοκρατία, με κίνδυνο της ζωής του, ίδρυσε σχολείο, όπου, όχι μόνο, κρατούσαν την γλώσσα και την πίστη, αλλά πολλούς μαθητές, τους κρατούσε εκεί μέσα, οικότροφους , για να τρώνε ένα κομμάτι ψωμί και να αποφεύγουν τα επικίνδυνα " πήγαινε- έλα".
Είχε δε την τόλμη να προσφέρει άσυλο σε όσα απ αυτά κατέφευγαν στο Μοναστήρι κυνηγημένα από τους Τούρκους.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΙΣ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑΜΕ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΕΣ ΠΟΥ ΕΡΧΟΝΤΑΙ , ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΘΑ ΕΙΝΑΙ , ΠΑΝΤΑ, ΕΚΕΙ, ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΕΝΑ ΜΑΣ, ΤΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΜΑΣ, ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΑΣ, ΤΗ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΑΣ..
ΓΙΑ ΝΑ ΒΡΕΙ ΤΟΠΟ ΝΑ ΛΟΥΦΑΞΕΙ ΤΟ ΠΛΗΓΩΜΕΝΟ ΓΕΝΟΣ ΜΑΣ..
Χρόνια πολλά, ευλογημένα,Ορθόδοξα και Ελληνικά.

πηγή

Στο «Κρυφό Σχολειό» του σπιτικού και της καρδιάς μας...

Να δώσει η Παναγιά μας,μην κλείσει το «Κρυφό Σχολειό»
που’ χουμε στο σπιτικό,μα και μέσα στην καρδιά μας…..
Να φυλάμε σαν την φλόγα της Λαμπρής,την Σταυρωμένη Αλήθεια…..
Να μη χάνουμε το θάρρος μας….
Τούτος ο τόπος μοσχοβολά απ’ άκρη σ’ άκρη,(σε βουνά και σε λαγκάδια)
κερί και λιβάνι….
Θάρσει λοιπόν!!….Για του Χριστού την Πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία!!...

Ioannis Papadimitriou

ΟΚΤΩΗΧΟΣ: το αναγνωστικό της Τουρκοκρατίας

ΑΠΟ μόνη της αυτή η εικόνα, με το Πάτερ ημών («Εὐχή Κυριακή») και τα γράμματα της αλφαβήτου, είναι ικανή να μιλήσει στις καρδιές όσων νιώθουν βαθιά.

Τα λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας ήταν το βασικό αναγνωστικό υλικό για την εκπαίδευση, όπου και όπως γινόταν, κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας. Το κυριότερο από αυτά τα βιβλία ήταν η Οκτώηχος του Ιωάννη Δαμασκηνού, το βιβλίο που χρησιμοποιήθηκε ως το κατ' εξοχήν αναγνωστικό και με το οποίο ολόκληρες γενιές έμαθαν να γράφουν και να διαβάζουν.

Γράφει ο λόγιος Λαρισαίος Ιωάννης γύρω στα 1800:

«Και αφού τα παιδιά των με πολλούς κόπους εξοδεύουν

4-5 χρόνια εις τα κοινά, καθώς τα λέγουν, γράμματα, έως να

μάθουν το Οκτωήχι και το Ψαλτήρι, και να φθάσουν έως τον

Άγι-Απόστολον… μονόφορα (μονομιάς) τα ξεσχολούν».

ΑΥΤΗ Η ΧΡΗΣΗ της Οκτωήχου δικαιολογεί και τη μεγάλη εκδοτική της διάδοση (κυκλοφόρησαν τουλάχιστον 90 εκδόσεις της από διάφορα τυπογραφεία της Βενετίας).

Δικαιολογεί όμως και άλλη μία πολύ συγκινητική λεπτομέρεια. Στην πρώτη σελίδα της τυπωνόταν πάντα η αλφάβητος, ελληνική και λατινική, όπως και διάφοροι συνδυασμοί φθόγγων, ως υλικό αναφοράς για τους μαθητές.

Αυτή η εκδοτική πρακτική, σαν παράδοση πλέον, συνεχίστηκε επί μακρόν, ακόμα και όταν η εκπαίδευση πήρε νέα θεσμικά χαρακτηριστικά.

__________

Στην εικόνα, η πρώτη σελίδα από την Οκτώηχο του 1830 (Ἐν Βενετίᾳ. Παρὰ Νικολάῳ Γλυκεῖ τῷ ἐξ Ἰωαννίνων). [πηγή εικόνας: Ανέμη]

Στην 5η αράδα βλέπουμε ζεύγη γραμμάτων που προκύπτουν λαμβάνοντας το πρώτο αλφαβητικά και το δεύτερο αντιστρόφως αλφαβητικά (αω, βψ κ.λπ.). Ένα είδος άσκησης για καλύτερη εκμάθηση της αλφαβήτου.

Κέντρο Λεξικολογίας - γλώσσα, λέξεις, λεξικά

Η ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΑΡΝΑΚΟΒΑ ΚΑΙ Ο ΟΣΙΟΣ ΔΑΥΙΔ!

«Ω! Πληγωμένο Γένος μου, μέσα στο ράσο λούφαξες τον πόνο να μερώσεις!» Το ράσο πάντοτε σκέπαζε το Γένος και πρώτα , βέβαια, τα παιδιά.

Ο Οσιος Δαυίδ, ως Ηγούμενος στο Μοναστήρι της Παναγίας Βαρνάκοβας , (τα έτη 1520-1532, πριν κτίσει το Μοναστήρι του στην Εύβοια) , μέσα στην Τουρκοκρατία, με κίνδυνο της ζωής του, ίδρυσε σχολείο, όπου, όχι μόνο, κρατούσαν την γλώσσα και την πίστη, αλλά πολλούς μαθητές, τους κρατούσε εκεί μέσα, οικότροφους , για να τρώνε ένα κομμάτι ψωμί και να αποφεύγουν τα επικίνδυνα " πήγαινε- έλα".

Είχε δε την τόλμη να προσφέρει άσυλο σε όσα απ αυτά κατέφευγαν στο Μοναστήρι κυνηγημένα από τους Τούρκους.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΙΣ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑΜΕ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΕΣ ΠΟΥ ΕΡΧΟΝΤΑΙ , ΔΕΝ ΘΑ ΠΡΟΣΕΧΕΙ ΑΠΟ ΕΚΕΙ ΨΗΛΑ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ;

πηγή

Η ΑΓΙΑ ΦΙΛΟΘΕΗ ΑΠΑΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΟΘΩΜΑΝΟΛΑΓΝΟΥΣ

Κωνσταντίνος Χολέβας – Πολιτικός Επιστήμων

 Καθώς προετοιμαζόμαστε για τον εορτασμό των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση θα αρχίσουν να εμφανίζονται οι γνωστοί απολογητές της Τουρκοκρατίας, οι οποίοι ωραιοποιούν την Οθωμανική κατάκτηση, αρνούνται την καταπίεση και ομιλούν για μία «συνύπαρξη θρησκευτικών κοινοτήτων» στο πλαίσιο της Οθωμανικής διοίκησης. Αρνούνται το Κρυφό Σχολειό, λησμονούν σκοπίμως τα βασανιστήρια και τους εξισλαμισμούς, αγνοούν τους Νεομάρτυρες.
 Σ’ όλους αυτούς απαντούν τα ιστορικά ντοκουμέντα, οι γραπτές πηγές της εποχής εκείνης. Μία αποστομωτική απάντηση δίνουν ο βίος, οι επιστολές και το μαρτύριο της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας, την οποία τιμά η Εκκλησία μας στις 19 Φεβρουαρίου. Γεννήθηκε ως Ρεβούλα Μπενιζέλου το 1522 στην Αθήνα και πέθανε στις 19 Φεβρουαρίου 1589, λόγω των βαρυτάτων τραυμάτων από τον ξυλοδαρμό της. Είχε χτυπηθεί αλύπητα από τους Τούρκους, δεμένη σε ένα στύλο, στις 3 Οκτωβρίου 1588, στο σημερινό μετόχι του Αγίου Ανδρέου, στην πλατεία Αμερικής.
 Η Αγία Φιλοθέη βασανίσθηκε δύο φορές από τους Τούρκους, κυρίως λόγω της εθνικής και εκπαιδευτικής δραστηριότητάς της. Είχε ανοίξει σχολείο για κορίτσια 150 χρόνια πριν γίνει αυτή η συζήτηση στη Βρετανική Βουλή. Είχε δημιουργήσει μοναστήρι, στο οποίο προστάτευε Χριστιανές γυναίκες για να μην τις αρπάξουν οι Τούρκοι για τα χαρέμια. Καλλιέργησε την Ελληνορθόδοξη

Γιατί φοβούνται το Κρυφό Σχολείο;

 Κωνσταντίνου Χολέβα

 Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου 1821 θα συνοδευθεί από τη μονότονη προσπάθεια κάποιων «προοδευτικών» να ξαναγράψουν την Ιστορία. 

Μόνιμος στόχος των συγκεκριμένων διανοουμένων και αρθρογράφων είναι το Κρυφό Σχολειό. Το χαρακτηρίζουν μύθο και το χλευάζουν. Προφανώς διακατέχονται είτε από άγνοια είτε από εμπάθεια. Αντιλαμβάνομαι ότι οι στόχοι τους είναι δύο. Πρώτον να υποβαθμίσουν τον πατριωτικό ρόλο της Εκκλησίας και δεύτερον να εξωραΐσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να την παρουσιάσουν φιλελεύθερη και ανεκτική.

  Ας έλθουμε στον πρώτο στόχο τους. Τους ενοχλεί η υπενθύμιση ότι στα δύσκολα χρόνια της δουλείας η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι κληρικοί ανέλαβαν την εκπαίδευση και την εθνική αφύπνιση των υποδούλων. Δεν θα καταφύγουμε σε μαρτυρίες Ελλήνων της εποχής εκείνης. Θα θυμίσουμε τί έγραφε σε επιστολή του ο Ρωμαιοκαθολικός Γκέρλαχ, πάστορας της Γερμανικής Πρεσβείας της Κωνσταντινουπόλεως το 1575. Αντιγράφουμε από το σπουδαίο σύγγραμμα του συγχρόνου μας Γερμανού Ρωμαιοκαθολικού κληρικού και Νεοελληνιστή Γκέρχαρντ Ποντσκάλσκι «Η Ελληνική Θεολογία επί Τουρκοκρατίας» (Ελληνική έκδοση Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, 2005):

 «Πουθενά σε ολόκληρη την Ελλάδα δεν ευδοκιμεί η μελέτη. Δεν υπάρχουν δημόσιες ακαδημίες ή καθηγητές, με εξαίρεση τα κοινά σχολεία, όπου διδάσκονται τα αγόρια ανάγνωση με το Ωρολόγιο, την Οκτώηχο, το Ψαλτήριο και άλλα βιβλία που χρησιμοποιούνται στις ακολουθίες. Ελάχιστοι όμως από τους ιερείς και τους μοναχούς κατανοούν πραγματικά αυτά τα βιβλία» (σελ. 86). Να, λοιπόν, που ένας Γερμανός κληρικός του 16ου αιώνος, ο οποίος δεν είχε κανένα λόγο να κατασκευάζει μύθους υπέρ του Ορθοδόξου κλήρου, παραδέχεται σε επιστολή του προς τον Γερμανό λόγιο Μαρτίνο Κρούσιο, ότι οι μοναχοί και οι κληρικοί ήταν οι μόνοι που αγωνιζόντουσαν κατά την περίοδο εκείνη να μορφώσουν τα Ελληνόπουλα, παρά τα δικά τους μορφωτικά κενά.

 Ερχόμαστε τώρα στην προσπάθεια των κατασκευαστών της «προοδευτικής Ιστορίας» να εξωραΐσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Υποστηρίζουν ότι δεν

Μαρτυρία του αγίου Παϊσίου και του αγίου Αρσενίου για το κρυφό σχολειό

του Στελιου Κούκου

πηγή

 Τι ξέρουν οι Κορεάτες που εμείς οι Έλληνες αγνοούμε; Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης θεωρούσε ως το καλύτερο θρησκευτικό βιβλίο που γράφτηκε μετά το 1821 το έργο του Αγιορείτη μοναχού π. Παϊσίου (1924-1974) -πλέον Αγίου Παϊσίου – που πρωτοκυκλοφόρησε με τον τίτλο «Ο πατήρ Αρσένιος ο Καππαδόκης». (Μετά και τη δική του αγιοκατάταξη (1986), που βεβαίως προηγήθηκε του Αγίου Παϊσίου, κυκλοφορεί με τον τίτλο «Ο Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης»). Το βιβλίο, που κυκλοφόρησε στα μέσα της δεκαετίας του ’70, αποτελεί έκδοση του Ησυχαστήριου Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος, που βρίσκεται στη Σουρωτή Θεσσαλονίκης. Έχει κάνει πάρα πολλές επανεκδόσεις, ενώ έχει μεταφραστεί σε 11 ξένες γλώσσες – ανάμεσα σ’ αυτές και στην κορεατική.

Ο Πεντζίκης τόσο πολύ αγαπούσε το βιβλίο, που πάρα πολύ συχνά αναφερόταν σ’ αυτό. Πολλές φορές μάλιστα το χάριζε σε συνομιλητές του διανοούμενους, καλλιτέχνες, φοιτητές. Ένας πολύ γνωστός σκηνοθέτης μάλιστα ενδιαφέρθηκε να το μεταφέρει και στην οθόνη.

 Ο Άγιος Αρσένιος, ο Χατζηεφεντής όπως τον αποκαλούσαν στο χωριό του, τα Φάρασα της Καππαδοκίας, πολλά χρόνια πριν ξεριζωθούν από τα μέρη τους τους είχε προειδοποιήσει για το γεγονός αυτό. Ο ίδιος ήταν ο ιερέας, ο δάσκαλος αλλά και ο γιατρός της περιοχής. Γιατρός γιατί με την προσευχή του γινόταν αμέσως καλά ο ασθενής. Και μάλιστα δεν ρωτούσε να μάθει αν ο άρρωστος ήταν Τούρκος ή Έλληνας. Η φήμη του έμεινε στους πληθυσμούς της Τουρκίας πολλά χρόνια και μετά τον ξεριζωμό των Ελλήνων.

Αλλά ας έλθουμε στην ιδιότητά του ως δασκάλου. Ο ορφανός Θεόδωρος, αυτό ήταν το βαφτιστικό όνομα του Αγίου Αρσενίου, έμαθε τα πρώτα γράμματα στη Νίγδη και στη συνέχεια, όταν είδαν ότι ήταν ιδιαίτερα έξυπνος, τον έστειλαν στη Σμύρνη. Όταν μάλιστα επέστρεφε τα καλοκαίρια στα Φάρασα για διακοπές, μάζευε τα παιδιά του χωριού και τους μάθαινε γράμματα. Μετά τις σπουδές του στη Σμύρνη, σε ηλικία 26 χρονών έγινε μοναχός στην ιερά μονή Φλαβιανών. Πολύ σύντομα όμως ο μητροπολίτης Παΐσιος ο Β’, ένας ιερωμένος με ιδιαίτερη κοινωνική δράση, τον έστειλε πίσω στο χωριό του για να μάθει γράμματα στα Ελληνόπουλα.

Όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο συγγραφέας, ο Άγιος Παΐσιος, ο διακο-Αρσένιος «προχωρούσε το έργο του με διάκριση μεγάλη, παρ’ όλο που ήταν νέος. Είχε ετοιμάσει αίθουσα για σχολείο και αντί για θρανία, δέρματα από κατσίκες ή από πρόβατα με το τρίχωμά τους, και επάνω στα δέρματα γονατισμένα τα παιδιά παρακολουθούσαν τα μαθήματα. Με αυτόν τον σοφό τρόπο δεν ερέθιζε τους Τούρκους και όταν ακόμη τύχαινε να τα βλέπουν τα παιδιά, διότι νόμιζαν πως προσεύχονται. Τις περισσότερες δε φορές συγκέντρωνε ο Πατήρ τα παιδιά στο εξωκλήσι της Παναγίας (στο Κάντσι) που ήταν ψηλά στον Βράχο μέσα σε σπηλιά και το είχε για κρυφό Σχολείο».

Οπότε κάποιος μπορεί να διαλέξει και να πάρει. Κρυφό σχολειό μέσα στο κέντρο του χωριού και απόκρυφο εν όρεσι, εν σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης. Να λοιπόν που όχι μόνον κρυφό σχολειό υπήρχε αλλά και απόκρυφο, γιατί δεν υπήρχε περίπτωση κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας να μην υπήρχε κρυφό σχολειό.

Ακόμη και για την αναπαραγωγή του ιδίου του εκκλησιαστικού «σιναφιού» θα έπρεπε κάποιοι να εκπαιδεύουν τους άλλους, ιερείς, διακόνους, ψάλτες, ή ακόμη και κάποιους γραμματικούς. Ή ακόμη και για προσωπικό μεράκι. Για να μάθει και να διδαχτεί ή και να διδάξει κάποιος. Να δώσει και σε άλλους τις γνώσεις του. Ας μην αναφερόμαστε λοιπόν μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, στα οποία λειτουργούσαν σχολεία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις δυσκολίες της μετακίνησης της εποχής εκείνης.

Και αν κάποιοι πιστεύουν ότι με την «κατάρριψη του μύθου» του κρυφού σχολειού καταρρίπτεται και η συμβολή της εκκλησίας στην αναγέννηση του έθνους, τότε θα φέρουμε ως παράδειγμα τον Αγιορείτη ιερομάρτυρα Κοσμά τον Αιτωλό. Η δράση του δεν αμφισβητείται από κανέναν. Αλλά και στα σχολεία των αστικών περιοχών σχολάρχες και καθηγητές ήταν συνήθως άνθρωποι της εκκλησίας. Γι’ αυτό ας μην προσπαθούμε να κάνουμε σκορδαλιά χωρίς σκόρδο. Άλλωστε του Ευαγγελισμού είθισται να τρώμε μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Χρόνια πολλά λοιπόν.

Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 24 Μαρτίου 2016 στην εφημερίδα »Μακεδονία»

πηγή

Ανατροπή στην «αποδόμηση μύθων». Ο πρόλογος του βιβλίου: «Το Κρυφό Σχολειό. Το χρονικό μιας Ιστορίας»

Το βιβλίο του Γιώργου Κεκαυμένου, παλαιού συνεργάτη του Αντίβαρου, «Το Κρυφό Σχολείο, το χρονικό μιας ιστορίας» αποτελεί μία ανατρεπτική παρέμβαση στην καρδιά του άξονα σκέψης της σχολής των αναθεωρητών. Πλέον, δεν μπορούν να ακροβατούν και να συνεχίσουν να καλλιεργούν μία στερεοτυπική ανάγνωση της Ιστορίας με μοναδικό θεμέλιο ένα βιβλίο χωρίς πηγές (Άλκης Αγγέλου: «Το Κρυφό Σχολειό, το χρονικό ενός μύθου»).
 Παραπέμπονται λοιπόν στις εκατοντάδες πηγές, τις οποίες αγνοούν και τις οποίες ανασύρει στο προσκήνιο ο Γιώργος Κεκαυμένος στην εξαιρετική του μελέτη. Η έκδοση του βιβλίου από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις του Γ. Καραμπελιά, είναι το επιστέγασμα προσπαθειών ετών από την πλευρά μας.

Ακολουθεί ο πρόλογος του βιβλίου.  

  Πρόλογος του Ανδρέα Σταλίδη στο βιβλίο του Γ. Κεκαυμένου, Το Κρυφό Σχολείο, το χρονικό μιας ιστορίας, που θα κυκλοφορήσει από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις την Παρασκευή 30 Νοεμβρίου 2012.   

  Οι πηγές της μελέτης του Κεκαυμένου  Μία από τις φράσεις που μου έκανε μεγάλη εντύπωση, όταν την άκουγα μικρός, ήταν «μα εγώ θα αλλάξω τον κόσμο;» Δικαίως, νομίζω, αναρωτιόμουν: «και γιατί όχι;» Από τότε λοιπόν απαντούσα στους γύρω μου ότι «η σωστή απάντηση στην ερώτηση “εγώ θα αλλάξω τον κόσμο;” είναι “ναι”». Ανεξάρτητα, βέβαια, από το τι θα πετύχει κανείς στο τέλος. Η ανά χείρας μελέτη είναι όντως ανατρεπτική! Ο Γιώργος Κεκαυμένος, τον οποίο ποτέ δεν γνώρισα εκ του σύνεγγυς, όμως μου στέλνει τα τελευταία χρόνια ορισμένα άρθρα του σε ηλεκτρονική μορφή για δημοσίευση στο «Αντίβαρο», επιχειρεί «να αλλάξει τον κόσμο». Να αλλάξει τα δεδομένα. Η αλλαγή είναι μία λέξη. Όμως να επιτύχει κανείς την αλλαγή είναι άθλος. Το θέμα του μελετητή είναι το κρυφό σχολειό (πρώτη του δημοσίευση http://www.antibaro.gr/article/436 και δεύτερη http://www.antibaro.gr/article/3441).
   Ο τίτλος,«Κρυφό Σχολειό. Το Χρονικό μιας Ιστορίας», είναι παράφραση ενός παλαιότερου συγγράμματος, της μίας και μοναδικής πηγής στην οποία παραπέμπουν όλοι ανεξαιρέτως οι θιασώτες της άποψης ότι το κρυφό σχολειό είναι απλά ένας μύθος και τίποτα παραπάνω. Το σύγγραμμα εκείνο είχε μόνο μία ιστορική πηγή προ του 1821. Από αυτήν, χρησιμοποιήθηκε μόνο ο τίτλος. Η ραχοκοκαλιά της σχολής σκέψης, την οποία παρήγαγε εκείνο το βιβλίο και τελικά κυριάρχησε οριζόντια σε όλες τις γωνιές της κοινής γνώμης, είναι περίπου η εξής:
 «Κρυφό σχολειό δεν υπήρξε ποτέ, διότι δεν υπήρξε ποτέ η ανάγκη του κρυφού σχολειού. Δεν υπήρξε η ανάγκη του κρυφού σχολειού, διότι ποτέ δεν διώχθηκε η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων. Δεν διώχθηκε ποτέ η παιδεία διότι αυτός ο τομέας δεν βρισκόταν στο ενδιαφέρον των Οθωμανών κατακτητών. Το ενδιαφέρον τους εστιάζονταν μόνο στη φορολογία. Επίσης, δεν υπάρχει καμία πηγή για το κρυφό σχολειό, ενώ ταυτόχρονα γνωρίζουμε ορισμένα ονομαστά σχολεία της εποχής. Το ότι ήταν λιγοστά είναι αποτέλεσμα έλλειψης χρημάτων και όχι αποτέλεσμα διωγμών. Παρόλο λοιπόν που δεν υπήρξε ποτέ κρυφό σχολειό, βόλευε να πλάσουμε τον μύθο του, διότι έτσι εμφανίζεται η Εκκλησία ως ευεργέτιδα του έθνους. Συνεπώς, συντελεί ο μύθος στη δημιουργία της εθνικής μας ταυτότητας. Ήρθε όμως η ώρα να τον αποδομήσουμε. Μπορούμε σήμερα να ζούμε και χωρίς μύθους». Αυτά λένε λίγο-πολύ, με διάφορες παραλλαγές, ανάλογα με τον βαθμό αντικληρικαλισμού, αναθεωρητισμού, μεταμοντερνισμού ή, έστω, αδιαφορίας, του καθενός.

 Η απάντηση του Γιώργου Κεκαυμένου, στην παρούσα μελέτη του, είναι εν περιλήψει η εξής:
 «Υπάρχει πληθώρα πρωτότυπων ιστορικών πηγών, σύμφωνα με τις οποίες η παιδεία των υποδούλων πράγματι διώκονταν και αυτό συνέβαινε σχεδόν σε όλη τη διάρκεια των αιώνων της Τουρκοκρατίας. Συνεπώς, ανάγκη πράγματι υπήρξε, και μάλιστα ανάγκη μεγάλη και επιτακτική σε όλη τη γεωγραφική έκταση της οθωμανικής Αυτοκρατορίας και όχι μεμονωμένα ή αποσπασματικά. Επίσης, υπάρχουν δεκάδες γραπτές μαρτυρίες αμερόληπτων ιστορικών και ξένων περιηγητών της εποχής που συνηγορούν σε αυτό. Υπάρχουν μαρτυρίες για κρυφά σχολειά, ακόμα και για κρυφές εκκλησιές. Η αγριότητα των Τούρκων ήταν πασιφανής για τους ανθρώπους της εποχής».

 Πριν δώσω μία σύνοψη των πηγών της παρούσης μελέτης, θα δώσω ένα τεκμήριο της έλλειψης αυτοπεποίθησης της λεγόμενης αναθεωρητικής σχολής. Σε μία εκπομπή του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΙ, ο Αλέξης Παπαχελάς ρώτησε τον Θάνο Βερέμη για το κρυφό σχολειό. Στο πάνελ βρισκόταν και ο Χρήστος Γιανναράς, ενώ σε τηλεοπτικό «λινκ» βρισκόταν και ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος. Απαντώντας λοιπόν ο Θάνος Βερέμης, παραδέχτηκε ότι «το κρυφό σχολειό υπήρξε σε περιόδους συγχρονισμένων εξισλαμισμών, όπως για παράδειγμα στην Ήπειρο κατά την περίοδο του Κοσμά του Αιτωλού». Προσέξτε τον πληθυντικό αριθμό των «περιόδων». («Νέοι Φάκελοι», ΣΚΑΙ 28.02.2011 http://www.youtube.com/watch?v=tV05BClVfoY ). 

Ακολουθεί κατά χρονολογική σειρά μία ενδεικτική λίστα των μαρτυριών, οι οποίες παρουσιάζονται στο βιβλίο. Οι μαρτυρίες είναι πολυάριθμες και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και βαρύτητα. Περί απαγόρευσης της παιδείας και της θρησκευτικής ελευθερίας από τους Τούρκους ·    
 1460, Πατριάρχης Γεννάδιος. Επιστολή του παραθέτει ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς προς τον Μαρτίνο Κρούσιο, περίπου 100 χρόνια αργότερα. ·     
 1570-1580, Θεοδόσιος Ζυγομαλάς αρχιγραμματέας του Οικ. Πατριαρχείου. Πλειάδα διαφορετικών επιστολών του αρχινοτάριου προς τον Γερμανό καθηγητή, Μαρτίνο Κρούσιο. Οι δυο τους είχαν τακτική επικοινωνία. Ο Γερμανός εξέδωσε έναν τόμο μυριάδων επιστολών, στοιχείων και ντοκουμέντων, το 1584, με τον τίτλο Turcograecia, το οποίο αποτελεί ζωτικής σημασίας πρωτότυπη ιστορική πηγή για την εποχή εκείνη. Ολόκληρο το βιβλίο είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο και είναι δίγλωσσο: γραμμένο στα λατινικά και στα ελληνικά. ·     
 1598, Μελέτιος Πηγάς, Πατριάρχης Αλεξανδρείας. ·     
 1607, Χριστόφορος Άγγελος λόγιος. Το βιβλίο του εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, το 1617. ·     
 1610, George Sandys, Άγγλος περιηγητής. ·      1620, Κύριλλος Λούκαρης, Οικουμενικός Πατριάρχης. ·      
1627, Μητροφάνης Κριτόπουλος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Επιστολή στον Γερμανό καθηγητή Bernegger. ·     
 1631, Γεράσιμος Α΄, Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Αλληλογραφία με Αρχιμανδρίτη Αρσένιο. ·     
 1650, François Richard, Ιησουΐτης ιερωμένος. ·   
   1660, Νεκτάριος, Πατριάρχης Ιεροσολύμων. ·     
 1675, Σουλτανικό φιρμάνι. ·      1678, Sir Paul Rycaut, Άγγλος Διπλωμάτης. Επίσημη αναφορά προς τον Βασιλιά Κάρολο Β΄ για την κατάσταση στην περιοχή.       1680, Thomas Smith, Άγγλος Θεολόγος, Κοσμήτορας και αντιπρόεδρος του Magdalen College της Οξφόρδης. ·     
 1688, Ηλίας Μηνιάτης, Επίσκοπος Κερνίκης και Καλαβρύτων. ·     
 1760, Γεώργιος Φατζέας, μητροπολίτης Φιλαδελφείας (στη Βενετία). ·    
  1801, Αδαμάντιος Κοραής. ·     
 1866, Κρήτες Επαναστάτες. Πηγές σχετικές με σχολεία τα οποία έκλεισαν οι Τούρκοι ·    
  1777, Κωνσταντίνος Κούμας, από τους πιο πιστούς μαθητές του Κοραή. ·      1820, Noehden, Άγγλος καθηγητής κλασικής φιλολογίας (άρθρο του στο The Classical Journal, το 1820). ·     
 1821, Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων. ·    
  1821, Αλληλοδιδακτικά Σχολεία Χανίων και Ρεθύμνου. ·    
  1856, Σουλτανικό φιρμάνι Χάττι Χουμαγιούν και νεώτερο, το 1867. Μαρτυρίες για κρυφό σχολειό πριν το 1821 ·     
 1743, Μακάριος Χριστιανόπουλος (Μαριδάκις), ιεροκήρυκας Οικουμενικού Πατριαρχείου. ·     
 1771, Ευγένιος Βούλγαρις. ·    
  1785, Μάρκος Δραγούμης. Μαρτυρίες για το κρυφό σχολειό από το 1821 έως την απελευθέρωση ·    
  1821, Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων. ·    
  1822, Στέφανος Κανέλλος. Επιστολή στον Γερμανό λόγιο, C. Iken. ·    
  1826, Ιάκωβος Ρίζος-Νερουλός. Μαρτυρίες για κρυφό σχολειό μετά την απελευθέρωση ·     
 1837, Μισαήλ Αποστολίδης, καθηγητής Θεολογικής σχολής. ·   
   1849, Γεώργιος Μαυροκορδάτος, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. ·     
 1863, Κωνσταντίνος Φρεαρίτης, καθηγητής Νομικής. ·     
 1873, Φώτιος Χρυσανθόπουλος (Φωτάκος), πρώτος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη. ·   
   1881, Γεώργιος Χασιώτης, ιστορικός της εκπαίδευσης. ·     
 1913, René Puaux (Πυώ), Γάλλος δημοσιογράφος και περιηγητής (στην Ήπειρο).
 Τα παραπάνω διανθίζονται από πλήθος άλλων μαρτυριών ή δευτερογενών πηγών, της ίδιας εποχής ή ακόμη και σύγχρονων, από ανθρώπους δηλαδή οι οποίοι εξήγαγαν παρόμοια συμπεράσματα μελετώντας τις πηγές. Επιπλέον, οι αναφορές στις περιόδους ακμής της ελληνικής παιδείας, –χρονολογικά και ανά περιοχές (Πελοπόννησο, Κρήτη, Επτάνησα)– συνιστούν έμμεσα τεκμήρια περί του διωγμού της παιδείας, σε προγενέστερες ιστορικές περιόδους, και ολοκληρώνουν το βιβλίο του Κεκαυμένου. Πρόκειται τελικά για σημαντικό έργο, το οποίο δεν είναι δυνατόν να περάσει απαρατήρητο και θα συμβάλει αποφασιστικά στην ανατροπή κυρίαρχων αλλά αστήρικτων παραδοχών. Τα τεκμήρια και η παράθεση πηγών και μαρτυριών είναι πανίσχυρα, και είμαι ευτυχής που αυτή η μελέτη εκδίδεται σε έντυπη μορφή από τις «Εναλλακτικές Εκδόσεις».

Περισσότερα: ΑΝΤΙΒΑΡΟ