Η ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ (Κυριακή μετά τά Φῶτα)

 Πολλοὶ ἔτρεχαν στὴν ἔρημο γιὰ νὰ ἀκούσουν τὸ κήρυγμα τοῦ Προδρόμου καὶ νὰ λάβουν ἕνα ἁπλῶς ἀφυπνιστικὸ «βάπτισμα μετανοίας» στὰ νερὰ τοῦ Ἰορδάνη. Ἡ Βάπτιση ὅμως τοῦ Χριστοῦ ἦταν κάτι διαφορετικό. Ὑπῆρξε ὑπερφυής. Διενεργήθηκε μὲν διὰ χειρὸς τοῦ Προδρόμου, ἀλλὰ τελεσιουργήθηκε μὲ τὴν χάρη, τὴν παρουσία, τὴν θριαμβευτικὴ φανέρωση τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Δὲν ἦταν βάπτισμα «εἰς μετάνοιαν», ὁ Χριστὸς ἦταν ἀναμάρτητος, δὲν χρειαζόταν καμμιὰ ἄφεση ἁμαρτιῶν. Δὲν βαπτίσθηκε γιὰ νὰ λάβει, ἀλλὰ γιὰ νὰ δώσει ἁγιασμό. Ἦταν βάπτισμα «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», γιὰ νὰ φέρει μὲ αὐτὸ κάθαρση, ἀναγέννηση, σωτηρία στὴ σύμπασα κτίση του.

Γι’ αὐτὸ καὶ ἀμέσως μετὰ τὴ Βάπτισή του ὁ Χριστός, καλεῖ τὸν κόσμο σὲ μιὰ ρηξικέλευθη ἀλλαγὴ πορείας. Σὲ ποιοὺς ἀπευθύνεται ὁ Χριστός; Στοὺς ἀνθρώπους ποὺ μέχρι τότε καθόντουσαν σὲ χώρα καὶ σκιὰ θανάτου. Ποὺ ἦταν δηλαδὴ ἀνίκανοι νὰ κάνουν ἀκόμα καὶ τὸ παραμικρὸ βῆμα γιὰ νὰ βγοῦν ἀπὸ τὴν κατάσταση αὐτή. Ἀνατέλλει στὸ σκοτάδι τους ὁ Χριστὸς σὰν ἕνα περίλαμπρο φῶς. Καὶ τοὺς ἀπευθύνει τὸ καταλυτικὸ μήνυμά του: «Μετανοεῖτε» (Κυριακὴ μετὰ τὰ Φῶτα).

Ὁ Χριστὸς εἰσῆλθε στὸν ἀνθρώπινο κόσμο καὶ τίποτε πλέον δὲν θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἴδιο μὲ πρίν. Τὸ ποτάμι τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἀλλάζει ροή. Ὁ ροῦς τῆς ἱστορίας ἀναστρέφεται. Καιρὸς νὰ ἀλλάξουν πλεύση στὴ ζωή τους οἱ ἄνθρωποι, καιρὸς νὰ ἀλλάξουν τὰ πάντα.

« καί έσκυψες την κορυφή σου στον Πρόδρομο εσύ που μέτρησες κάθε σπιθαμή του ουρανού»

                        

« καί έσκυψες την κορυφή σου στον Πρόδρομο
εσύ που μέτρησες κάθε σπιθαμή του ουρανού»

(από το δοξαστικό Αίνων των Θεοφανείων)

Παραθέτουμε ολόκληρο το δοξαστικό

❝ Νάματα Ἰορδάνια περιεβάλου Σωτήρ,
ὁ ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον•
καί ἔκλινας κορυφήν τῷ Προδρόμῳ
ὁ τόν οὐρανόν μετρήσας σπιθαμῇ,
ἵνα ἐπιστρέψῃς κόσμον ἐκ πλάνης,
καί σώσῃς τάς ψυχάς ἡμῶν ❞

πηγή

ΠΑΤΗΡ,ΥΙΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

«Ό 𝛩𝜀ός-𝛱𝛼𝜏ή𝜌 𝛼𝜋𝜊𝜅𝛼𝜆ύ𝜑𝜃𝜂𝜅𝜀 𝜎𝜏𝜂𝜈 𝛼ί𝜎𝜃𝜂𝜎𝜂 𝜏𝜂ς 𝛼𝜅𝜊ής, 𝜏𝜊 Ά𝛾𝜄𝜊 𝛱𝜈𝜀ύ𝜇𝛼 𝛼𝜋𝜊𝜅𝛼𝜆ύ𝜑𝜃𝜂𝜅𝜀 𝜎𝜏𝜂𝜈 𝛼ί𝜎𝜃𝜂𝜎𝜂 𝜏𝜂ς ό𝜌𝛼𝜎𝜂ς 𝜅𝛼𝜄 ό 𝛶𝜄ός 𝛼𝜋𝜊𝜅𝛼𝜆ύ𝜑𝜃𝜂𝜅𝜀 𝜎𝜏𝜂𝜈 𝛼ί𝜎𝜃𝜂𝜎𝜂 𝜏𝜂ς 𝛼𝜑ής. Ό 𝛱𝛼𝜏ή𝜌 𝜋𝜌ό𝜑𝜀𝜌𝜀 𝜏𝜂𝜈 𝜇𝛼𝜌𝜏𝜐𝜌ί𝛼 𝛵𝜊𝜐 𝛾𝜄𝛼 𝜏𝜊𝜈 𝛶𝜄ό, ό 𝛶𝜄ός 𝛽𝛼𝜋𝜏ί𝜎𝜏𝜂𝜅𝜀 𝜇έ𝜎𝛼 𝜎𝜏𝜊 𝜈𝜀𝜌ό 𝜅𝛼𝜄 𝜏𝜊 Ά𝛾𝜄𝜊 𝛱𝜈𝜀ύ𝜇𝛼 𝜇𝜀 𝜏𝜂𝜈 𝜇𝜊𝜌𝜑ή 𝜋𝜀𝜌𝜄𝜎𝜏𝜀𝜌άς 𝜋έ𝜏𝛼𝜉𝜀 𝜋ά𝜈𝜔 𝛼𝜋ό 𝜏𝜊 𝜈𝜀𝜌ό»... 

πηγή

ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΙΑ ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΠΟΥ ΑΓΝΟΟΥΜΕ

«Ὅτε πρὸς αὐτόν ἐρχόμενον ὁ Πρόδρομος τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐβόα θεωρῶν . ἴδε, ὁ λυτρούμενος τον κόσμον παραγέγονεν ἐκ φθορᾶς. Ἴδε, ῥύεται ἡμᾶς ἐκ θίψεως. Ἰδού ὁ ἁμαρτημάτων ἄφεσιν χαριζόμενος ἐπί γῆς ἐκ Παρθένου ἁγνῆς ἐλήλυθε δι’ ἔλεον. Ἀντί δὲ σκότους φωτίζει το ἀνθρώπινον διά τοῦ ὕδατος τοῦ θείου βαπτισμοῦ αὐτοῦ. Λοιπόν δεῦτε συμφώνως αὐτόν δοξολογήσωμεν σύν Πατρί καὶ Ἅγίῳ Πνεύματι» (Στιχηρό σὲ ἦχο δεύτερο τῆς Θ’ Ὥρας τῶν Θεοφανίων)

  Ζούμε σε ένα σκοτάδι που αγνοούμε οι άνθρωποι, ιδίως των καιρών μας. Καθώς προσπαθούμε να γεμίσουμε τον χρόνο μας με δράσεις, με εικόνες, με απολαύσεις, με εργασία, με χρήμα, με ταξίδια, με σχέσεις, δυσκολευόμαστε να δούμε ότι υπάρχει εντός μας αυτό που η παράδοσή μας ονομάζει καρδιά και είναι το κέντρο της ύπαρξης. Δεν είναι μόνο το σωματικό κέντρο, από το οποίο περνά η ζωή. Είναι και το κέντρο της ψυχής, όχι μόνο σε ό,τι αφορά στα συναισθήματα ή στις προσδοκίες, αλλά, κυρίως, σε ό,τι αφορά το δόσιμο του εαυτού μας.

 «Όπου είναι ο θησαυρός μας, εκεί και η καρδιά μας», μας υπενθυμίζει το Ευαγγέλιο. Και υπάρχει σκοτάδι στην καρδιά μας, διότι τη σκοτίζουν οι μέριμνες, αλλά και η φιλαρέσκεια. 

Κέντρο της καρδιάς μας είναι το «εγώ» μας. Όχι όμως ένα «εγώ» δοτικό, αλλά κυριαρχικό. Φανταζόμαστε ότι το παν στη ζωή είναι εμείς να είμαστε καλά, να έχουμε δίκιο, να μην νικιόμαστε, να μην ταπεινωνόμαστε, να είμαστε οι έξυπνοι της ιστορίας, αυτοί που έχουμε γνώμη για όλα, αυτοί που το θέλημά μας κυριαρχεί σε όλα. Χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, όλη αυτή η κατάσταση είναι το σκοτάδι του θανάτου που ονομάζεται πνευματικός. Πού να χωρέσει ο Θεός σε μια τέτοια πορεία; Πού να χωρέσει ο άλλος ως εικόνα του Θεού; Πώς να γεννηθεί το λογικό υποκείμενο (Λακάν), όταν τα πάντα είναι «εγώ»; Πώς να υπάρξει έρωτας αυθεντικός, αφού ο έρωτας είναι «η αυθυπέρβαση της φυσικής ατομικότητας» (Χρ. Γιανναράς);

Ας σταθούμε κι εμείς νοερά στην όχθη του ευλογημένου Ιορδάνη...

«Ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω θεασάμενος τὸ πῦρ τῆς Θεότητος σωματικῶς κατερχόμενον καὶ εἰσερχόμενον ἐπ’ αὐτόν». Αυτή η όμορφη φράση περιέχεται στην ευχή του αγιασμού των υδάτων, όπου ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Σωφρόνιος, εμπνέεται από τον στίχο του Προφητάνακτος Δαβίδ: «Ἡ θάλασσα εἶδε καὶ ἔφυγεν, ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω» (Ψαλμ. ριδ, 3).

 Το θαύμα της αναστροφής των υδάτων του Ιορδάνη ποταμού όπου βαπτίστηκε ο Χριστός, είναι μια ακόμα ουράνια υπογραφή για την απαρασάλευτη αλήθεια του Ευαγγελίου. Τα νερά του πιο τιμημένου ποταμού που χαράκωσε ποτέ την επιφάνεια της γης, πηγαίνουν αντίθετα στη φυσική φορά τους κάθε χρόνο στον αγιασμό των υδάτων την ημέρα των Θεοφανείων.

 Ο Ιορδάνης εστράφη προς τα οπίσω, γιατί – όπως μας πληροφορεί το φωτισμένο πνεύμα του Χρυσοστόμου – σταματά να εκβάλλει στη Νεκρά Θάλασσα ως σημείο θεολογικό. Η Νεκρά Θάλασσα είναι το ανθρώπινο γένος που επί χιλιετίες πορευόταν στον Άδη. Αλλά με τον ερχομό του Μεσσία Χριστού, ο ποταμός των γενεών ανεστράφη προς τη ζωή και την ανάσταση, έπαψε να γεμίζει την απύθμενη δεξαμενή του θανάτου και ξεκίνησε να αρδεύει τη Βασιλεία των Ουρανών με σεσωσμένες ψυχές.

Αν αυτά συμβαίνουν στο Νερό του Αγιασμού, ας σκεφθούμε τί γίνεται στην Ορθόδοξη Θεία Κοινωνία!

Χρήστος Κλητσινάρης

" Υπέρ του αγιασθήναι το ύδωρ τούτο τη δυνάμει και ενεργεία και επιφοιτήσει του Αγίου Πνεύματος".

Μεταβάλλεται η ύλη; επιδρά αυτή στον άνθρωπο;
Ο Ορθολογισμός της σύγχρονης εποχής δεν μπορεί να το συλλάβει ούτε σαν ερώτημα και το απορρίπτει αμέσως.
Και είναι αλήθεια ότι όπου θεοποιείται και λατρεύεται η Ανθρώπινη Λογική ο Θεός δεν επεμβαίνει. Περιμένει.

Θα σας διηγηθώ μια περιπέτεια μου, μέσα από την οποία πήρα μεγάλο μάθημα.
Το Φθινόπωρο του 2007 κάνοντας κάποιες δουλειές στο χωριό, θέλησα να κόψω μια παλιά σιδεροκατασκευή προκειμένου να την χρησιμοποιήσω κάπου αλλού.
Άνετος και επιπόλαιος δεν φόρεσα ούτε προστατευτικό κράνος, μου φαινόταν πολύ εύκολη δουλειά και ήταν, κρύβοντας όμως έναν κίνδυνο τον οποίο δεν είχα επισημάνει.
Ο σιδηρουργός που πριν χρόνια την είχε κατασκευάσει δεν την είχε κολλήσει καλά σε κάποιο σημείο, με αποτέλεσμα όταν κόπηκε από την μια πλευρά να πέσει και να με χτυπήσει στο κεφάλι.
Δεν ήταν πολύ βαρύ το τραύμα, αλλά είχα φοβερούς πονοκεφάλους, μήνες ολόκληρους δεν μπορούσα ούτε να κοιμηθώ. Οι γιατροί με είχαν γεμίσει παυσίπονα και μου είχαν διαλύσει το στομάχι, επιπλέον μου έλεγαν ότι για χρόνια με κάθε αλλαγή καιρού θα υποφέρω.

Τον Γενάρη του 2008 πονώντας πολύ πάω στο Άγιο Όρος, στον Μακαριστό Γέροντα Ιωσήφ τον Βατοπαιδινό. 

Γέροντα του λέω πονάω πολύ, υποφέρω.
" Τί κρατάς στα χέρια σου;" με ρωτά. 

" Έναν σκούφο" του απαντώ.

Απο την υμνολογία των Θεοφανείων

Απο την υμνολογία των Θεοφανείων 
«Αγαπητό» φανέρωσε με πανευφρόσυνο ήχοο Πατέρας αυτόν
που εγέννησε προαιωνίως.
«Ναι», λέει, «αυτός,ενώ είναι ομοούσιος Υιός μου,
ολόφωτος εξόρμησε απ’ των ανθρώπων το γένος·
και Λόγος μου ζωντανός και άνθρωπος, από φιλανθρωπία».

ΣΗΜ Η φράση "γαστρός εξηρεύξατο" ( = σε έβγαλε μέσα απο την κοιλία του), μια απο τις χαρακτηριστικές «σωματικές παρομοιώσεις» του εβραϊκού ποιητικού τρόπου, είναι αναφορά στην προαιώνια γέννηση του Λόγου απὀ τον Πατέρα , όπως προφητεύεται στον Ψαλμό 109,3: "ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου [ = άστρο της Αυγής] ἐγέννησά σε".
____
(από τον ιαμβικό κανόνα των Θεοφανείων Ιωάννου Δαμασκηνού)

Κέντρο Λεξικολογίας

Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ (Κυριακή προ των Φώτων)

  Διανύουμε το μεσοδιάστημα μεταξύ των δύο μεγάλων εορτών, των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων. Στην ουσία η μια εορτή είναι συνέχεια της άλλης. Και αρχικά εορταζόντουσαν σαν μία εορτή. Είναι οι δυο όψεις της μιας, μεγάλης και συγκλονιστικής θεοφάνειας. Φανερώνουν στον κόσμο το ανεπανάληπτο μυστήριο, που προϋπήρχε «κεκρυμμένον» απαρχής, «προ πάντων των αιώνων», στη βουλή του Θεού. Και συνοψίζεται στις λέξεις: «Θεός εφανερώθη εν σαρκί».

  Στο μεταίχμιο των δύο εορτών βλέπουμε, στη μεν πρώτη νήπιο, στη δε δεύτερη πλήρη άνδρα τον Χριστό, «τον εκ τελείου τέλειον επιφανέντα Θεόν ημών». 

 Στην πρώτη ο αστήρ, οι άγγελοι, οι ποιμένες, οι μάγοι διασαλπίζουν τη Γέννηση, την είσοδο του Θεού στον κόσμο. 

 Στη δεύτερη ο Πρόδρομος προετοιμάζει τον δρόμο του Χριστού και τον βαπτίζει στον Ιορδάνη, ώστε η Αγία Τριάδα, με «φωνήν εξ ουρανού», να σφραγίσει επίσημα την πρώτη πανηγυρική της φανέρωση στον κόσμο. «Τριάδος η φανέρωσις εν Ιορδάνη γέγονε» (η΄ ωδή Φώτων). «Η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις». «Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη» (Κυριακή προ των Φώτων).

Παρατυπίες που παρατηρήθηκαν κατά την εορτή των Θεοφανείων

π.Δημ.Αθανασίου

 Mε αφορμή δημοσιεύματα, με φωτογραφικά στιγμιότυπα, που αναρτήθηκαν στα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης από την εορτή των Θεοφανίων σε διάφορα μέρη της Ελλάδος και την τέλεση του Μεγάλου Αγιασμού των Υδάτων (ακολουθία συναρπαστική και αποκαλυπτική των κοσμολογικών διαστάσεων της σωτηρίας) διαπιστώνεται ότι αρκετοί από τους τελούντες τον Αγιασμό της εορτής, υπερβαίνουν τις υποστατικές διατάξεις της Εκκλησίας με πολλές προχειρότητες και αυτοσχεδιασμούς. Καταγράφοντας τις διάφορες παρεκτροπές δεν αποσκοπούμε στον έλεγχο αλλά στην υπενθύμιση, στον προβληματισμό και στον επανατροχιασμό στην Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας.

 Α. Καινοφανής συνήθεια που εισήλθε στην Εκκλησία είναι η τέλεση του Αγιασμού προς δυσμάς, ενώ η αρχαιότατη παράδοση της Εκκλησίας, που βασίζεται στην Αγία Γραφή, στους Αγίους Αποστόλους και τους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας επιβάλλει να προσευχόμαστε προς «ανατολάς». Αυτό έπραττε όλος ο χριστιανικός κόσμος μέχρι την Β Βατικάνειο Σύνοδο.(1962). Η ξαφνική εμφάνιση της τελέσεως των ιερών ακολουθιών προς δυσμάς, τυγχάνει αθεολόγητη και έξω από την ιερά παράδοση, άρα πρέπει να εξαφανιστεί από την πράξη της Εκκλησίας.
Αλλ’ ας εκθέσουμε εν συντομία το γιατί η Εκκλησία έχει αυτή την πρακτική.
Ο Θεός δεν ονομάζεται μόνον αγάπη, ελπίς, δικαιοσύνη, ειρήνη, αλλά και φως, ήλιος της δικαιοσύνης και «Ανατολή». 

Μας το αναφέρουν οι προφήτες Ιερεμίας και Ζαχαρίας. Στο βιβλίο της Γενέσεως διαβάζουμε πως ο Θεός «εφύτευσεν τον Παράδεισον εν Εδέμ κατά ανατολάς και έθετο εκεί τον άνθρωπον ον έπλασε» [Γεν., Β΄ 8]).
Και όχι τυχαία επειδή Ανατολή, φως και ήλιος τυγχάνουν σύμβολα του Θεού, του φωτός και της ζωής, ενώ η Δύση τυγχάνει σύμβολο του Διαβόλου, του σκότους, του θανάτου.
«Ο της Καισαρείας φωστήρ Βασίλειος ο Μέγας», στον λόγο του περί Αγίου Πνεύματος γράφει:, «τούτου χάριν πάντες μεν ορώμεν κατ’ ανατολάς επί των προσευχών ολίγοι δε ίσμεν, ότι την αρχαίαν επιζητούμεν πατρίδα, τον Παράδεισον, ον εφύτευσεν ο Θεός εν Εδέμ κατά ανατολάς»(P.G., T 138,σ.839-841). ). 

Τῇ 6ῃ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ἐν τῷ Μεγάλῳ Ἁγιασμῷ προφητείας Ἠσαΐου τό ἀνάγνωσμα»

1 Οἱ διψῶντες, πορεύεσθε ἐφ’ ὕδωρ, καὶ ὅσοι μὴ ἔχετε ἀργύριον, βαδίσαντες ἀγοράσατε, καὶ φάγετε καὶ πίεσθε ἄνευ ἀργυρίου καὶ τιμῆς οἶνον καὶ στέαρ.

2 ἱνατί τιμᾶσθε ἀργυρίου ἐν οὐκ ἄρτοις καὶ τὸν μόχθον ὑμῶν οὐκ εἰς πλησμονήν; ἀκούσατέ μου καὶ φάγεσθε ἀγαθά, καὶ ἐντρυφήσει ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν.

3 προσέχετε τοῖς ὠσὶν ὑμῶν καὶ ἐπακουλουθήσατε ταῖς ὁδοῖς μου· εἰσακούσατέ μου, καὶ ζήσεται ἐν ἀγαθοῖς ἡ ψυχὴ ὑμῶν· καὶ διαθήσομαι ὑμῖν διαθήκην αἰώνιον, τὰ ὅσια Δαυὶδ τὰ πιστά.

4 ἰδοὺ μαρτύριον ἐν ἔθνεσιν ἔδωκα αὐτόν, ἄρχοντα καὶ προστάσσοντα ἔθνεσιν.

5 ἰδοὺ ἔθνη, ἃ οὐκ οἴδασί σε, ἐπικαλέσονταί σε, καὶ λαοί, οἳ οὐκ ἐπίστανταί σε, ἐπὶ σὲ καταφεύξονται ἕνεκεν Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου, τοῦ ἁγίου Ἰσραήλ, ὅτι ἐδόξασέ σε.

6 Ζητήσατε τὸν Κύριον καὶ ἐν τῷ εὑρίσκειν αὐτὸν ἐπικαλέσασθε· ἡνίκα δ᾿ ἂν ἐγγίζῃ ὑμῖν.

Τρία Φώτα..!

 πηγή

ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ του Φώτη Κόντογλου

Η Βάπτισις» Τοιχογραφία Ι.Ν. Ζωοδόχου Πηγής Παιανίας, 1946

 Σαν αύριο γιόρταζε ο «μικρός ο παππούς», ο Φώτης Κόντογλου, και το σπίτι μας, που έτσι κι αλλιώς ήτανε πάντα ανοιχτό, κατακλυζότανε από κόσμο κι από ευχές. 

 Μια μέρα γιορτινή για όλους που τη θυμόμαστε πάντα με χαρά και νοσταλγία. Κορυφωνότανε το μεσημέρι, όπου ο «παππούς ο μεγάλος», ο Θανασός Χατζηκαμπούρης, πεθερός του Κόντογλου, έκοβε την παραδοσιακή ΑΊβαλιώτικη βασιλόπιτα, όπως έκανε και στην Αγία Παρασκευή, στο Αϊβαλί, ο ηγούμενος Στέφανος. Πρώτα έκοβε τα κομμάτια του Χριστού, της Παναγίας και του Αγίου Βασιλείου. Μετά των φτωχών, μετά του σπιτιού και μετά από ένα για όλη την οικογένεια που ήταν μαζεμένη γύρω τριγύρω. Αφού βρισκότανε ποιος κέρδισε το φλουρί κι ήτανε ο τυχερός της χρονιάς, καθόντανε γύρω από ένα ασημένιο στρογγυλό τραπεζάκι κι έπιναν τον καφέ τους μαζί με αυτή την υπέροχη πίτα.
Χρόνια Πολλά σε όσους γιορτάζουν σήμερα και Καλή Χρονιά σε όλους.

ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ
Από Ραδιοφωνική ομιλία του Φώτη Κόντογλου που μεταδόθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1962 στις επτά το απόγευμα από το Εθνικό Πρόγραμμα του ΕΙΡ

«Τη έκτη του αυτού μηνός τα άγια Θεοφάνεια εορτάζομεν, του Κυρίου και Θεού κα Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Αυτός γαρ ο Θεός Λόγος, τον παλαιόν, Αδάμ ενδυσάμενος (δηλαδή γενόμενος άνθρωπος), και πάντα τα νόμιμα εκτελέσας, πριν τον μέγαν Ιωάννην παραγίνεται βαπτισθησόμενος». Αυτά γράφει το Μηναίον της Εκκλησίας για τη σημερινή γιορτή.
Τη συνέχεια της Βαπτίσεως τη λέμε από το Ευαγγέλιο …
«Ο δε Ιωάννης διεκώλυεν αυτόν λέγων : “Εγώ χρείαν έχω υπό Σού βαπτισθήναι και Σύ έρχει προς εμέ”; Αποκριθείς δε ο Ιησούς είπε προς αυτόν “ Άφες άρτι. Ούτω γαρ πρέπον εστίν ημίν πληρώσαι πάσαν δικαιοσύνην “

Η ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΩΝ ἀποκαλύπτει μεγαλύτερα θαύματα ἀπό ἐκείνη τῆς Χριστουγεννιάτικης νυχτιᾶς.

Η ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΩΝ ἀποκαλύπτει μεγαλύτερα θαύματα ἀπό ἐκείνη τῆς Χριστουγεννιάτικης νυχτιᾶς. 

Γιατί κείνη τήν νύχτα πού μᾶς πέρασε χαιρότανε μονάχα ἡ γῆ, καθώς βάσταζε πάνω της στήν ἀγκαλιά τῆς φάτνης τόν Παντοκράτορα Θεό. Σήμερα ὅμως, πού γιορτάζουμε τά Θεοφάνεια, εὐφραίνεται μαζί της καί ἡ θάλασσα. Καί εὐφραίνεται γιατί διά μέσου τοῦ Ἰορδάνη λαβαίνει μέρος καί αὐτή στήν εὐλογία τοῦ ἁγιασμοῦ.

Στήν γιορτή τῆς θείας Γέννησης ὁ Θεός φάνηκε βρέφος μικρό, νιογέννητο, δείχνοντας ἔτσι τή δική μας νηπιότητα. 

Σήμερα ὅμως τόν βλέπουμε τέλειο ἄνθρωπο, τέλειο Υἱό, ἀπό τέλειο Πατέρα γεννημένον. Ἐκεῖ φανέρωσε τό θεῖο βρέφος τό ἀστέρι πού ἀνέτειλε ἀπό τήν ἀνατολή, καί ἐδῶ ὁμολογεῖ γι᾿ Αὐτόν ἀπό τόν οὐρανό ὁ Θεός Πατέρας, ἀπό τόν Ὁποῖον γεννήθηκε πρό τῶν αἰώνων. 

Ἐκεῖ Τοῦ πρόσφεραν -ὡσάν σέ βασιλιά- δῶρα οἱ Μάγοι, πού πεζοπόρησαν ἀπό τήν ἀνατολή. 

Ἐδῶ ἄγγελοι ἀπό τόν οὐρανό φερμένοι Τοῦ πρόσφεραν τή διακονία πού πρέπει μόνο σέ Θεό. 

“Ιδε ὁ ἀμνός τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τήν ἁμαρτία τοῦ κόσμου!

π. Αλέξανδρος Σμέμαν

Ὁ Χριστὸς δεχόμενος τὸ βάπτισμα ταυτίζεται μὲ τοὺς ἀνθρώπους, μὲ ὅλους τούς ἁμαρτωλοὺς ἀνεξαιρέτως.

 Ταυτίζεται μὲ κάθε ἁμαρτωλὸ ποὺ χρειάζεται συγχώρηση, σωτηρία καὶ ἀναγέννηση… Ταυτίζεται μὲ ὅλους καὶ μὲ τὸν καθένα μας. 

Μὲ τὸ Βάπτισμά Του δείχνει πὼς δὲν ἦρθε γιὰ νὰ κρίνει ἢ νὰ καταδικάσει, οὔτε γιὰ νὰ φέρει ἀντικειμενικοὺς νόμους καὶ κανόνες, ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς τελειότητας καὶ Θεότητάς Του, ἀλλὰ γιὰ νὰ ἑνωθεῖ μαζί μας ἔτσι, ὥστε γινόμενος ἕνας ἀπὸ μᾶς νὰ μᾶς καταστήσει μετόχους τῆς τέλειας καὶ ἀναμάρτητης ζωῆς Του. 

Ὁ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστὴς ἔλεγε γι’ Αὐτόν, “ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτία τοῦ κόσμου!” (Ἰωάν. 1,29) . 

Ὁ Χριστὸς εἰσῆλθε στὸν κόσμο μας ὡς παιδί, καὶ μὲ τὴ γέννησή Του ἀνέλαβε καὶ οἰκειώθηκε τὴν ἀνθρώπινη φύση. Ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἔγινε Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου. Καὶ τὸ ἔκανε αὐτὸ ὄχι γιὰ τοὺς δικαίους, ἀλλὰ γιὰ τοὺς ἁμαρτωλούς, γιὰ τοὺς ἀπολωλότες. Τοὺς ἀγαπᾶ μὲ θυσιαστικὴ ἀγάπη, τοὺς προσφέρει τὸν Ἑαυτό Του καὶ ὁλόκληρη τὴ ζωή Του.

ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ ΙΩΑΝΝΟΥ

 Ὁ Πρόδρομος τοῦ Χριστοῦ Ἰωάννης μεγάλωσε μὲ ἄσκηση καὶ σκληραγωγία στὶς ἐρημιὲς τοῦ Ἰορδάνη. Σὲ ἡλικία τριάντα περίπου ἐτῶν «ἐγένετο ρῆμα Θεοῦ», ἔλαβε μήνυμα νὰ ἀρχίσει νὰ κηρύττει γιὰ τὸν ἐρχομὸ τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν καὶ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Χριστοῦ. Κήρυττε καὶ συγχρόνως βάπτιζε, «κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Κατὰ τὴν ὥρα τῆς βάπτισης οἱ ἄνθρωποι ἐξομολογοῦνταν τὶς ἁμαρτίες τους. Ἔτρεχαν νὰ τὸν ἀκούσουν καὶ νὰ βαπτισθοῦν ἀπὸ ὅλη τὴν Ἰουδαία καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα. Ἀκόμη καὶ ὁ Χριστὸς προσῆλθε νὰ βαπτισθεῖ. Γι’ αὐτὸ καὶ δόθηκε στὸν Ἰωάννη καὶ ἡ προσωνυμία Βαπτιστὴς (Κυριακὴ πρὸ τῶν Φώτων).

Τί ἦταν τὸ βάπτισμα Ἰωάννου; Τί ἐξυπηρετοῦσε;

Οἱ εὐαγγελιστὲς ἀναφέρουν ὅτι ὁ χαρακτήρας τοῦ βαπτίσματος τοῦ Προδρόμου ἦταν προπαρασκευαστικός. Γιὰ νὰ προετοιμάσει τοὺς ἀνθρώπους νὰ δεχθοῦν μετέπειτα τὸ βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ. Τὸ βάπτισμα ποὺ εἰσάγει στὴν Ἐκκλησία. Στὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

ΕΠΙ ΤΟΝ ΙΟΡΔΑΝΗΝ ΔΡΑΜΩΜΕΝ!

«Τήν Βηθλεέμ ἀφέμενοι, τό καινότατον θαῦμα, πρός Ἰορδάνην δράμωμεν, ἐκ ψυχῆς θερμοτάτης, κἀκεῖσε κατοπτεύσωμεν τό φρικτόν Μυστήριον· θεοπρεπῶς γάρ ἐπέστη, γυμνωθείς ὁ Χριστός μου, ἐπενδύων με στολήν, τῆς Οὐρανῶν Βασιλείας».

(Ἀφήνοντας τή Βηθλεέμ, ἐκεῖ πού πραγματοποιήθηκε τό πιό καινούργιο ἀπό ὅλα τά θαύματα, ἄς τρέξουμε πρός τόν Ἰορδάνη μέ θερμότατη ψυχή, κι ἐκεῖ ἄς δοῦμε τό φρικτό Μυστήριο. Διότι στάθηκε μέ τρόπο πού ἔπρεπε στή Θεότητα ὁ Χριστός μου, ὁ Ὁποῖος ἀφοῦ γυμνώθηκε μοῦ φοράει τή στολή τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν).

 Τό προεόρτιο σύντομο ἐξαποστειλάριο τοῦ Ὄρθρου μέ τρόπο συνεπτυγμένο μᾶς καθοδηγεῖ πρός τά σωτηριώδη γιά τόν κόσμο καί τόν ἄνθρωπο γεγονότα τῆς ζωῆς τοῦ Κυρίου: 

 Μή τυχόν καί μείνουμε, τονίζει ὁ ἅγιος ὑμνογράφος, μόνο στή Βηθλεέμ, ἔστω κι ἄν ἐκεῖ πραγματοποιήθηκε τό μέγα μυστήριο τῆς πίστεώς μας, δηλαδή ἡ φανέρωση τοῦ Θεοῦ ὡς ἀνθρώπου. 

Ἀκολουθεῖ κι ἄλλο Μυστήριο, μπροστά στό ὁποῖο φρίσσει ὁ ἀνθρώπινος νοῦς: ὁ ἐρχομός Του στόν Ἰορδάνη ποταμό.

Κάθαρση...

  Μεγάλη η ευεργεσία να σε καθαρίζει κάποιος από το παράπτωμά σου, που σε οδηγεί σε σίγουρο θάνατο...
  Πάντοτε η ανθρωπότητα ζητούσε τη λύτρωση από την ενοχή και επιτελούσε θυσίες για να νιώσει ανακούφιση.
  Συμμετείχε σε εξιλεωτικές πράξεις για να νιώσει γαλήνη μέσα σε έναν κόσμο αρρώστιας, φόβου και θανάτου.
  Αυτή την περίοδο κάθαρσης πρέπει να βιώνουμε με όλη μας την ψυχή την ελευθερία που μας χάρισε ο Χριστός στον Ιορδάνη.

  Αν ξεχνάμε την ευεργεσία αυτή μέσα στις άφθονες ειδήσεις και πληροφορίες αυτού του κόσμου, τότε χάνεται κάθε ελπίδα σωτηρίας.
  Σκέψεις, πάθη, αντιπάθειες, εργασίες κάθε είδους πνίγουν τη βασική εργασία μας: να βιώνουμε και να ευγνωμονούμε τον Θεό για ο, τι μας χάρισε:
  Ξέπλυνε την ντροπή όλων των κρυφών εγκλημάτων μας: της έλλειψης σχέσης μαζί Του, ώστε να γεμίσουμε αγάπη και κατανόηση.
  Με το βάφτισμά Του και το δικό μας βάφτισμα μάς έκανε ένα μαζί Του και μας ελευθέρωσε από κάθε κοσμική πλάνη και εξουσία.

«Εὐφράνθητι, ἔρημος διψῶσα».

Γέροντας Αιμιλιανός Σιμωνοπετρίτης

 Μία ἀπὸ τὶς προφητεῖες τῶν Θεοφανείων λέγει:
«Εὐφράνθητι, ἔρημος διψῶσα».

 Ἔρημος διψῶσα, ἔλα νὰ εὐφρανθῆς, διότι θὰ ἀποκτήσης τόσο νερό, ὥστε θὰ γίνης πηγή, κατακλυσμός.
«Ἔρημος διψῶσα» εἶναι ἡ στεγνὴ γῆ, ἡ κατάξερη, ἡ γῆ ποὺ τῆς λείπει παντελῶς ἡ ἰκμάδα καὶ ἡ δύναμις, τῆς λείπει ὁ Θεός. Αὐτὴ ἡ ἔρημος ἡ διψῶσα, ποὺ μπορεῖ νὰ γεμίση ἀπὸ τὸν Κύριον, εἶναι ἡ δική μας ὕπαρξις, ἡ δική μας ψυχή, τὰ δικά μας φτωχὰ λόγια καὶ ὄνειρα, οἱ δικοί μας μηδαμινοὶ ἀγῶνες, τὰ ψεύτικα ἐπιτεύγματά μας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐλάχιστες ἐκδηλώσεις τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ.
Γι’ αὐτὸ ὁ μελωδός, ἀπευθυνόμενος στὸν Χριστόν, τοῦ λέγει:

 «Οἴκισον ψυχαῖς ἡμετέραις σαυτόν, φιλάνθρωπε». 

Κατοίκισε τὸν ἑαυτό σου, βάλε τὸν ἑαυτό σου μέσα στὶς δικές μας ψυχές, ποὺ εἶναι ξηρὲς καὶ στυγνές, γιατὶ ζοῦν χωρὶς ἐσένα· γίνε τὸ νερὸ ποὺ θὰ τὶς ποτίση, γιὰ νὰ μὴν εἶναι ποτὲ πιὰ διψασμένες.

«Ποῦ εἶ, Ἀδάμ; ἀπάρτι μή κρύπτου με∙

Η παράσταση της Βάπτισης στο ναό του Αγίου Νικολάου Αποκορώνου (4η δεκαετία του 13ου αιώνα).

«Ποῦ εἶ, Ἀδάμ;
ἀπάρτι μὴ κρύπτου με∙
θέλω θεωρεῖν σε∙
κἄν γυμνὸς εἶ, κἄν πτωχός εἶ, μὴ αἰσχυνθῇς∙
σοὶ γὰρ ὡμοιώθην·
αὐτός ἐπιθυμῶν θεὸς οὐκ ἐγένου∙
ἀλλ’ ἐγὼ νῦν βουληθεὶς σὰρξ ἐγενόμην∙
ἔγγισόν μοι οὖν καὶ γνώρισον, ἵνα λέξῃς∙
“ἦλθες, ἐφάνης
τὸ φῶς τὸ ἀπρόσιτον”.

«Ποῦ εἶσαι, Ἀδάμ;
Τώρα πιὰ μὴ μοῦ κρύβεσαι.
Θέλω νὰ σὲ θωρῶ.
Κι ἄν εἶσαι γυμνὸς, κι ἄν εἶσαι πτωχός, μὴ ντραπεῖς.
Γιατὶ μὲ σένα ὁμοιώθηκα.
Ἐπιθυμοῦσες, μὰ θεὸς δὲν ἔγινες.
Ἰδοὺ ἐγώ λοιπόν, θέλησα κι ἔγινα σάρκα δική σου.
Ἔλα, ἄγγιξέ, γνώρισέ με καὶ πές:
“ἦλθες, φάνηκες,
τὸ Φῶς τὸ ἀπρόσιτο».

Από την ποίηση του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού

❝τότε ἁ λ ε ῖ τ α ι χωλός ὡς ἔλαφος καί τρανή ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων❞

Στο ανάγνωσμα του Ησαΐα που διαβάζουμε κατά την τελετή του Μεγ. Αγιασμού υπάρχει και η φράση:
❝τότε ἁ λ ε ῖ τ α ι χωλός ὡς ἔλαφος
καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων❞
______________
◆ Το ρήμα "ἁλεῖται" είναι ο (ανώμαλος) μέλλοντας του ρ. "ἄλλομαι" «πηδώ», από όπου και τα "άλμα", "άλτης", "αλτήρας", "εφαλτήριο" κ.α. (πιθ. και "Εφιάλτης").
◆ Η λέξη "μογίλαλος" (και "μογγίλαλος") είναι σύνθετη από τα “μόγις” + “λάλος” (< λαλῶ) και σήμαινε αρχικά «αυτός που μόλις και μετά βίας μιλά». Από το "μογγίλαλος" αποσπάστηκε το πρώτο συνθετικό και έδωσε το ελληνιστικό “μογγός”, από όπου το σημερινό “μουγγός”.
_____________
ΚΑΝΕΝΑ ίσως ελληνικό κείμενο δεν επηρέασε τόσο τη γλώσσα της εκκλησίας (και μέσω αυτής, την Ελληνική) όσο το κείμενο της ελληνικής μετάφρασης της Παλαιάς Διαθήκης (μετάφραση των Εβδομήκοντα). Η μετουσίωση του εβραϊκού ποιητικού και αφηγηματικού τρόπου σε «ἑλληνίδα φωνή» σε κάποια σημεία εκπλήσσει με την ποιητικότητά του, ακριβώς λόγω του ότι αυτά τα σχήματα δεν είναι οικεία στον ελληνικό ποιητικό / αφηγηματικό τρόπο.

Ένα από τα πιο ποιητικά κείμενα είναι το κεφάλαιο 35 του Ησαΐα, που μιλά για τη μεταμόρφωση της κτίσεως (αναγινώσκεται κατά την ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού, την ημέρα των Θεοφανείων).

Παραθέτουμε ένα απόσπασμα (Ησ. 35, 5-10) μαζί με μια μετάφραση (Ελληνικής Βιβλική Εταιρείας, 1997, επιμ. Καίτης Χιωτέλλη). Η εν λόγω μετάφραση, κατά τη γνώμη μας, είναι ένα κατόρθωμα ως προς τον τρόπο που κατάφερε να αποτυπώσει στα Νέα Ελληνικά τον ποιητικό και προφητικό τόνο ανάλογων κειμένων της Π. Διαθήκης.
❝ Τότε ἀνοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν,
καὶ ὦτα κωφῶν ἀκούσονται.
Τότε ἁ λ ε ῖ τ α ι χωλὸς ὡς ἔ λ α φ ο ς,
καὶ τρανὴ ἔσται γλῶσσα μογγιλάλων,
ὅτι ἐρράγη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὕδωρ,
καὶ φάραγξ ἐν γῇ διψώσῃ