Τέσσερις εξαιρετικής ομορφιάς ψηφιδωτές εικόνες της Μεγαλόχαρης Παναγιάς από τον 10ο αιώνα στην ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ

Τέσσερις εξαιρετικής ομορφιάς ψηφιδωτές εικόνες της Μεγαλόχαρης Παναγιάς από τον 10ο αιώνα που απέμειναν μέσα στο «Παλλάδιο της Ορθοδοξίας», στον Ιερό Ναό της Σοφίας του Θεού στην Πόλη. Σε αυτό το «παμμέγιστο και θειότατο» και ομορφότερο «εν αιχμαλωσία» οικοδόμημα της Χριστιανοσύνης.

Πρόκειται για αριστουργηματικές εικόνες υψίστου κάλλους που γίνονται «αντανάκλαση», όπως λέει ο φιλόσοφος Κώστας Παπαϊωάννου, «του θείου προτύπου και συμμετέχουν στην αγιότητά του». 

Εικόνες, που κατά την μελετήτρια της Αγίας Σοφίας, Μπισέρα Πέντσεβα, «η θεϊκή παρουσία εκδηλώνεται επάνω στην φαινομενικότητα του χρυσού και του μαρμάρου, πέρα από την ανθρωπομορφική απεικόνιση».

Εικόνες συνδεδεμένες «με μια φιλοσοφική παράδοση ριζωμένη στην Ελλάδα» που έμελλε να κάνουν την Βυζαντινή Τέχνη «Διδασκάλισσα, σε Ανατολή και Δύση» και τα «βυζαντινά μοντέλα» να φθάσουν μέχρι και στην Βόρεια Ευρώπη, στο Κίεβο και στο Νοβγκορόντ, στο Καντερμπέρι και στο Γουίντσεστερ. 

Με τέτοια πνευματικά αριστουργήματα η βυζαντινή αισθητική της Μακεδονικής και Παλαιολόγειας Αναγέννησης έγινε ο «καταλύτης» που επιτάχυνε τη ρωμανική τέχνη και καθόρισε την καλλιτεχνική φαντασία της Δύσης, με πρώτη την Ιταλία.
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ σε όλους για την μεγάλη «Θεομητορική εορτή της Χριστιανοσύνης»!

πηγή

Η Παναγία Οδηγήτρια από την Ηράκλεια, σημερινό Ερεγλί της Ανατολικής Θράκης, έργο 14ου αιώνα.

Η Παναγία Οδηγήτρια από την Ηράκλεια, σημερινό Ερεγλί της Ανατολικής Θράκης, έργο 14ου αιώνα. Μια από τις ελάχιστες σωζόμενες ψηφιδωτές εικόνες μεγάλου μεγέθους, σπουδαίο κειμήλιο των Ελλήνων της Ηράκλειας που δυστυχώς δεν κατάφεραν να διαφυλάξουν και να μεταφέρουν στο νέο τόπο εγκατάστασής του στη Νέα Ηράκλεια Χαλκιδικής. 

Σήμερα εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο Αρχαιολογίας της Σόφιας ως ένα από τα σημαντικότερα έργα βυζαντινής τέχνης της Βουλγαρίας.

ΠΗΓΗ

Ο ναός της Μαρτοράνας ή συν-μητρόπολη της Παναγίας του Ναυάρχου(Παλέρμο Ιταλία)

H Μαρτοράνα ή συν-μητρόπολη της Παναγίας του Ναυάρχου, ιταλ. concattedrle Santa Maria dell' Ammiraglio, είναι εκκλησία στο Παλέρμο της Ιταλίας

Η ονομασία του Ναυάρχου (dell' Ammiraglio) προέρχεται από τον κτήτορα του ναού, τον Έλληνα Γεώργιο Αντιοχέα, ναύαρχο και κύριο υπουργό του Ρογήρου Β΄ της Σικελίας. Το καταστατικό ίδρυσης του -αρχικά Ορθόδοξου- ναού συντάχθηκε στα Ελληνικά και στα Αραβικά το 1143 και διατηρείται ακόμη. Η κατασκευή ίσως να είχε ήδη αρχίσει. Το κτήριο σίγουρα είχε ολοκληρωθεί, όταν απεβίωσε ο Γεώργιος το 1151, ο οποίος τάφηκε με τη σύζυγό του στον νάρθηκα. Ο Άραβας περιηγητής Ιμπν Ζουμπάρ επισκέφθηκε το ναό το 1184 και έπειτα αφιέρωσε ένα εκτεταμένο μέρος της περιγραφής τού Παλέρμο για το κτήριο, χαρακτηρίζοντάς το ως "το ωραιότερο μνημείο του κόσμου". Μετά τους Σικελικούς Εσπερινούς του 1282, οι ευγενείς της νήσου συγκεντρώθηκαν στο ναό και στη σύσκεψη αποφάσισαν να προσφέρουν το στέμμα της Σικελίας στον Πέτρο Γ΄ της Αραγωνίας, ως σύζυγο της Κωνσταντίας Χοενστάουφεν.

Το 1194-94 ιδρύθηκε μία μονή για βενεδικτίνες μοναχές, σε γειτονική ιδιοκτησία, από την Ελοΐζα Μαρτοράνα. Το 1433-34, όταν βασιλιάς ήταν ο Αλφόνσος Ε΄ της Αραγωνίας, η μονή απορρόφησε τον ναό, που από τότε είναι γνωστός ως Η Μαρτοράνα.

Το αρχικό κτήριο κτίστηκε στον ελληνικό τύπο του σταυροειδούς ναού εγγεγραμμένου σε τετράγωνο, ενός σταθερού μεσοβυζαντινού τύπου, που ήταν κοινός στη νότιο Ιταλία και τη Σικελία. Πρόκειται για μία παραλλαγή του, καθώς τα τρία ημιθόλια στα ανατολικά εφάπτονται άμεσα στο κύριο κτήριο και δεν χωρίζονται από εσοχές, όπως είναι το σύνηθες στους ναούς της εποχής αυτής στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία.

 Κατά τον πρώτο αιώνα της ύπαρξής του, το κτήριο επεκτάθηκε σε τρεις διακριτές φάσεις: πρώτα με την προσθήκη νάρθηκα για τη στέγαση των τάφων του Γεωργίου Αντιοχέως και της συμβίας του. Έπειτα με την προσθήκη προέκτασης στα δυτικά και τρίτο με το κτίσιμο κωδωνοστασίου στη μέση της δυτικής πλευράς. Το κωδωνοστάσιο -που είναι πλούσια διακοσμημένο με αψιδωτά παράθυρα σε τρεις ρυθμούς, χωρισμένα με κιονίσκους- είναι η κύρια είσοδος. Άλλες σημαντικές μετέπειτα μεταβολές είναι η προσθήκη μπαρόκ πρόσοψης, στη βόρεια πλευρά της προέκτασης, με θέα προς την πλατεία. Στα τέλη του 19ου αι. το κτήριο ανακαινίστηκε με σεβασμό την ιστορία του ναού: έγινε προσπάθεια να επιστρέψει το κτήριο στην αρχική του κατάσταση, ωστόσο πολλά στοιχεία μπαρόκ παρέμειναν.

Ο ναός είναι περίφημος για το θεαματικό εσωτερικό του, στο οποίο κυριαρχούν τα ψηφιδωτά του 12ου αι., εκτελεσμένα από Βυζαντινούς τεχνίτες. Αυτά παρουσιάζουν εικονογραφικές και μορφικές ομοιότητες με τα ψηφιδωτά της Καπέλα Παλατίνα, του καθεδρικού του Μονρεάλε και του καθεδρικού της Τσεφαλού, αν και πιθανόν δημιουργήθηκαν από διαφορετική ομάδα καλλιτεχνών.

Στους τοίχους υπάρχουν δύο ψηφιδωτά, που αρχικά ήταν στη Νορμανδική πρόσοψη· πρώτα του Ρογήρου Β΄ βασιλιά της Σικελίας, κυρίου του Γεωργίου Αντιοχέως μεγάλου ναυάρχου της Σικελίας. 

Ο Ρογήρος στέφεται από τον Χριστό· η απεικόνιση του Ρογήρου Β΄ είναι πολύ σημαντική, ως προς τον τρόπο που εμφανίζεται:

Η ψηφιδωτή απεικόνιση του Αποστόλου Ανδρέα του 11ου αιώνα

 Η ψηφιδωτή απεικόνιση του Αποστόλου Ανδρέα, 11ου αιώνα, η μοναδική μορφή που απόμεινε από την περίφημη παράσταση της ''Κοινωνίας των Αποστόλων'' που κοσμούσε κάποτε την Παλαιά Μητρόπολη των Αγίων Θεοδώρων στις Σέρρες.
Αρχαιολογικό Μουσείο Σερρών.

πηγή

Το περίφημο παρεκκλήσι του Αγίου Ανδρέα με τα ψηφιδωτά στην Ραβέννα

Το Παρεκκλήσιο του Αρχιεπισκόπου (ιταλ. Capella Archivescovile ο Capella di S. Andrea) είναι ένα παρεκκλήσιο στον πρώτο όροφο του παλατιού των επισκόπων στη Ραβέννα της Ιταλίας, το μικρότερο από τα 8 διάσημα ψηφιδωτά μνημεία της πόλης. Είναι ένα ιδιωτικό ιερό των Ορθοδόξων επισκόπων, που χρονολογείται από τα τέλη του 6ου αι. Το μικρό σταυροειδές παρεκκλήσιο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ανδρέα,

Το ιερό είναι σταυροειδές: η ανατολική αψίδα έχει έναν σταυρό, με έναν ουρανό από λευκά και χρυσά άστρα στο βάθος. Η έμπνευση γι' αυτό πρέπει να είναι από το μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας. 

Στο ανατολικό τόξο υπάρχουν στηθάρια 6 Αποστόλων (Πέτρου, Παύλου, Φιλίππου, Ανδρέα, Ιακώβου και Ιωάννη) και του νεαρού Χριστού. 

Στην οροφή τέσσερεις Άγγελοι κρατούν το μονόγραμμα ΙΧ (Ιησούς Χριστός), ενώ μεταξύ τους υπάρχουν τα σύμβολα των Ευαγγελιστών.

Στο βόρειο τόξο έξι στηθάρια με Αγίες (Περπέτουα, Ευφημία, Καικιλία, Φελίσιτας, Δαρία) και το μονόγραμμα ΙΧ ΑΩ και στο εδώ τύμπανο η αναγεννησιακή νωπογραφία του Λόνγκι με την Αποκαθήλωση.

 Στο νότιο τόξο άλλοι 6 απόστολοι (Βαρολομαίος, Ματθαίος, Θωμάς, κ.ά.) και στο τύμπανο η Ανάσταση του Λόνγκι. 

Στο δυτικό άγιοι (Κοσμάς, Δαμιανός, Χρύσανθος, κ.ά.) και στο τύμπανο μία επιγραφή.

«Πανόλβιε Χριστού Μάρτυς φιλόπολις, φροντίδα τίθη και πολιτών και ξένων»

 Στο θαυμάσιο αφιερωματικό ψηφιδωτό του Ναού του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης εικονίζεται ο Πολιούχος άγιος να αγκαλιάζει έναν ηλικιωμένο διάκονο. 

 Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι πρόκειται για τον συγγραφέα των τριών πρώτων θαυμάτων του δεύτερου βιβλίου Θαυμάτων του αγίου Δημητρίου. 

Ο διάκονος αυτός ονομάζεται στις πηγές «άξιος άνθρωπος, που υπηρετεί γνήσια τον άγιο», στον οποίο ο άγιος «συνεχώς φανερώνεται σε όραμα» και «τον προσφωνεί αδελφό». 

Ο ανώνυμος διάκονος επέβλεπε την ανακαίνιση του καμένου ναού του αγίου Δημητρίου. Στην βάση του ψηφιδωτού υπάρχει μια συγκινητική επιγραφή: «Πανόλβιε Χριστού Μάρτυς φιλόπολις, φροντίδα τίθη και πολιτών και ξένων» (Ευτυχισμένε μάρτυς του Χριστού, που αγαπάς την πόλη σου, φρόντιζε το ίδιο τους συμπατριώτες σου και τους επισκέπτες ξένους).

+ Ε. Γ.πηγή

Η ιερή δύναμη που εκπέμπει ο Σταυρός έχει αποτυπωθεί σε κάθε έκφανση του χριστιανικού κόσμου.

Η ιερή δύναμη που εκπέμπει ο Σταυρός έχει αποτυπωθεί σε κάθε έκφανση του χριστιανικού κόσμου.

Στη Ραβέννα (στη Β.Α. Ιταλία) μια μεγάλη αρχόντισσα, γγονή δύο αυτοκρατόρων, κόρη αυτοκράτορα, σύζυγος βασιλιά κι ύστερα σύζυγος αυτοκράτορα και μητέρα αυτοκράτορα, μια μεγάλη προσωπικότητα των πρώτων δεκαετιών του 5ου αιώνα, έχτισε ένα μικρό σταυρόσχημο κτίσμα του οποίου δεν είναι βέβαιη η χρήση: ίσως να ήταν μία εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Λαυρέντιο ή τον άγιο Βικέντιο, αλλά μπορεί να ήταν ένας συμπαγές κτίσμα στο σχήμα του Σταυρού που θα δεχόταν την ίδια, όταν θα άφηνε αυτόν τον μάταιο κόσμο.

Ήταν η ευγενεστάτη / νοβελίσσιμα Γκάλλα Πλακιδία, κόρη του Θεοδόσιου του Μεγάλου. Εσωτερικά, το τουβλόχτιστο μνημείο είναι ολόκληρο καλυμμένο με ψηφιδωτά εξαιρετικής πνευματικότητας.

Πρωτοχριστιανικοί συμβολισμοί, ακόμα και στα πολυσύνθετα γεωμετρικά και φυτικά θέματα.
 Ο Καλός Ποιμήν με τον Σταυρό.

Ο άγιος Λαυρέντιος, που σπεύδει στο μαρτύριό του κρατώντας τον Σταυρό.

 Σε όλο το μεγαλειώδες, αλλά μικρού μεγέθους και σφιχτοδεμένο μνημείο, ένα από τα κορυφαία μνημεία της Χριστιανοσύνης, κυριαρχεί ο Σταυρός. Ευχές για τη σημερινή ημέρα!

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα

Ψηφιδωτό στον τρούλλο, Ροτόντα, Θεσσαλονίκη(5ος αιώνας)

Ο μάρτυς Θερινός ο στρατιώτης από το Βουθρωτό της Β. Ηπείρου και οι Επίσκοποι Φίλιππος Ηρακλείας και Κύριλλος Γορτύνης. Ψηφιδωτό στον τρούλλο, Ροτόντα, Θεσσαλονίκη. Πρώτη τριακονταετία του 5ου αιώνα.

ΠΗΓΗ

Προφήτης Ζαχαρίας - Ψηφιδωτό του 6ου αιώνα μ.Χ.

Προφήτης Ζαχαρίας - Ψηφιδωτό του 6ου αιώνα μ.Χ. στην βυζαντική βασιλική του Ευφράσιου στο Porec της Κροατίας......Εορτάζει στις 5 Σεπτεμβρίου......

Η Ευφρασιανή Βασιλική ή Καθεδρική Βασιλική της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Πόρετς της Κροατίας.

Εκπληκτικό φωτογραφικό αφιέρωμα στα ψηφιδωτά και τα γλυπτά της Μονής Παμμακάριστου

Εκπληκτικό φωτογραφικό αφιέρωμα στα ψηφιδωτά και τα γλυπτά της Μονής Παμμακάριστου στην Κωνσταντινούπολη. Δείγμα της τέχνης της Παλαιολόγιας Αναγέννησης.

https://www.flickr.com/…/72157688159406091/with/37543234084/

Η Μονή Παμμακαριστού αποτελείται από το παλαιότερο κτίσμα του 8ου και 11ου αιώνα και το νεώτερο παρεκκλήσιο του 14ου. Στο παλαιότερο βρισκόταν η σαρκοφάγος του Αλεξίου Α΄ Κόμνηνού. Στο νεώτερο παρεκκλήσιο του 1310 - 1314 βρίσκονται τα υπέροχα ψηφιδωτά, πανάκριβα αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης που διέσωσε το Αμερικάνικο Βυζαντινό Ινστιτούτο.

Έτσι γνωρίζουμε τουλάχιστον που πήγαν τα λεφτά στην Πόλη· έστω μέρος, την ίδια εποχή που το Ναυτικό καταργείται για οικονομικούς, υποτίθεται, λόγους και οι νησιώτες αφήνονται στο έλεος των Φράγκων, οι Θρακιώτες πολίτες πωλούνται σκλάβοι στους Γενοβέζους από τους Καταλανούς και το Άγιον Όρος καταστρέφεται. Οι Ρωμηοί της Δ. Μικρας Ασιας στοιβάζονται πρόσφυγες στα παράλια και στα Πριγκηπονήσια προσπαθώντας να αποφύγουν την Οθωμανική επέλαση και τις Καταλανικές σφαγές.
Αντιστοίχως, στον Αλέξιο Α΄, η Εκκλησία είχε εκποιήσει σκεύη και τιμαλφή για να βοηθήσει ενάντια στην εισβολή των Νορμανδών στον Ελλαδικό.

Ο νοητικός μόχθος, καθώς οι Οθωμανοί αποβιβάζονται στην Ευρώπη λίγο αργότερα, επικεντρώνεται στις διαφωνίες του Βαρλαάμ του Καλαβρού, του Γρηγορίου Παλαμά και του Νικηφόρού Γρηγορά. Υποστηρίζοντας καθείς τις απόψεις του για το δόγμα και κατηγορώντας τους άλλους για «Ἑλληνική πολυθεΐα» (τα «Έλληνας-ειδωλολάτρης-παγανιστής» έχουν σταματήσει καιρό από τους μορφωμένους λογίους).

Οι τελευταίες νίκες για τον Αυτοκρατορικό στρατό είναι από τον Ανδρέα Φιλανθρώπινο, το 1295, με τον οποίο συντάσσονται οι Μικρασιάτες θερμά και οι Τούρκοι υποτελείς. Αλλά αποσύρεται από τον Ανδρόνικο υπό τον φόβο στάσης. Έκτοτε πολλοί Ρωμαίοι πολίτες της Ιωνίας και της Ανατολίας συντάσσονται με τα μπεηλίκια, πριν αλλά και μετά από το φιάσκο της μισθοφορικής Καταλανικής Εταιρίας, που αρχικά προσέφερε νίκες στους παροικούντες το Παλάτιον.

«Η οικονομική και στρατιωτική πολιτική του Ανδρόνικου Β΄ συνετέλεσε στην απώλεια της Ανατολίας, αλλά...οι άνθρωποι συνήθως δεν άλλαζουν πάτρωνες αν δεν έχουν ένα καλό λόγο για αυτό. Η επικυριαρχία των Μογγόλων και Σελτζούκων έφθινε, έτσι οι Βυζαντινοί αντιμετώπισαν τα Μπεηλίκια. Νέα, δυναμικά, πιο φιλελεύθερα και με έλλειψη ανδρών, προσέφεραν στους βυζαντινούς χωρικούς ελπίδα με αντάλλαγμα την πίστη τους», γράφει ο Ian Booth.

facebook

Το Ψηφιδωτό της Παναγίας της Αγγελόκτιστης

Το ψηφιδωτό χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 6ου αιώνα επί εποχής του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Μαυρικίου [582-602 μ.Χ.].

Αποτελείται από φυσικές ψηφίδες για τα πρόσωπα και τεχνητές, όπως χρυσές για το βάθος και τα ενδύματα του Χριστού και ασημένιες για τα φωτοστέφανα των αγγέλων.

Το ψηφιδωτό βρίσκεται στην κόγχη του ιερού που συμβολίζει θεολογικά την ένωση του ουρανού-τρούλου με τη γη.

Στο ψηφιδωτό παρουσιάζεται η Παναγία όρθια να κρατά το μικρό Χριστό με το αριστερό χέρι, ενώ στέκεται σε πολυτελές από χρυσές ψηφίδες μαξιλάρι-υποπόδιο. Ο Χριστός είναι ντυμένος με χρυσά ενδύματα και με το δεξί Του χέρι ευλογεί. Η Παναγία πλαισιώνεται από τους Αρχαγγέλους Γαβριήλ και Μιχαήλ.

Φωτ:1 Αρχάγγελος Γαβριήλ και ο διάκοσμος

Βλέποντας το ψηφιδωτό, στη δεξιά πλευρά βρίσκεται ο Αρχάγγελος Γαβριήλ σε άριστη κατάσταση [φωτ:1]. Βαδίζει προς την Παναγία κρατώντας σκήπτρο και σφαίρα, σύμβολα της κυριαρχίας του Χριστού στον κόσμο. Αριστερά, δυστυχώς αρκετά κατεστραμμένος, εικονίζεται ο Αρχάγγελος Μιχαήλ πιο στατικός, με γαλανά μάτια και καστανόξανθα μαλλιά [φωτ:2]. Και οι δύο αγγέλοι είναι ντυμένοι με λευκούς χιτώνες φιλοσόφων, ενώ φέρουν φτερά παγωνιού, σύμβολα αθανασίας και αιωνιότητας.

Η Παναγία του ψηφιδωτού φέρει την επιγραφή Η ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΑ, μια επιγραφή μοναδική στην Κύπρο. Φέρει ακόμα τις επιγραφές ΓΑΒΡΙΗΛ και ΜΙΧΑΗΛ.

Φωτ:2 Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ

Στη διακοσμητική ταινία που περιβάλλει το ψηφιδωτό, υπάρχει εντυπωσιακός φυτικός και ζωϊκός διάκοσμος, που αποτελείται ξεκινώντας από κάτω, από τριπόδια, άκανθες, αγγεία-κρήνες, πάπιες, παπαγάλους και ελάφια. Στην κορυφή του διακοσμητικού τόξου τέσσερα ελάφια συγκρατούν με τα κέρατά τους, σφαίρα μέσα στην οποία υπάρχει ακτινωτός σταυρός [φωτ:3]. Όλη αυτή η διακόσμηση, συμβολίζει την ανακαίνιση της φύσης μέσα από το σωτηριώδες μήνυμα του Χριστιανισμού.

Παλαιότερο κατά μισό περίπου αιώνα ήταν το ψηφιδωτό της Παναγίας της Κανακαριάς από το κατεχόμενο χωριό Λυθράγκωμη της επαρχίας Αμμοχώστου. Το ψηφιδωτό αποσπάστηκε από Τούρκους αρχαιοκάπηλους και πουλήθηκε στο εξωτερικό. Κομμάτια του επαναπατρίστηκαν μετά από δικαστικούς αγώνες και εκτίθενται στο Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ στην Αρχιεπισκοπή. Ένα τρίτο ψηφιδωτό του 7ου αιώνα βρισκόταν στην εκκλησία της Παναγίας της Κυράς του χωριού Λιβάδια της επαρχίας Αμμοχώστου. Δυστυχώς το ψηφιδωτό αυτό έχει καταστραφεί ολοσχερώς μετά την τουρκική εισβολή.

Φωτ:3 Η κορυφή του ψηφιδωτού όπου τα κέρατα τεσσάρων ελαφιών συγκρατούν σφαίρα με σταυρό

Tο ψηφιδωτό της Αγγελόκτιστης αποτελεί έργο παγκόσμιας κληρονομιάς. Παρόμοια έργα βρίσκονται στη Συρία και στη Ραβέννα της Ιταλίας.

Πηγές: 1.Ανδρέας Μ. Φούλιας, Ο Ναός της Παναγίας Αγγελόκτιστης στο Κίτι Λάρνακας,σσ.22-28, Λευκωσία 2004.

ΠΗΓΗ