Τοπικός άγιος στην επαρχία Λάρνακας. Καταγόταν από το χωριό Πεντάσχοινο που, κατά τον Ν. Γ. Κυριαζή, εξαφανίστηκε κατά τον 18ο αιώνα. Το πλούσιο αυτό χωριό βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό Αλαμινός στην επαρχία Λάρνακας, 6 χμ. νότια του χωριού Άγιος Θεόδωρος.
Σήμερα σώζονται λίγα μόνο ερείπια του χωριού, καθώς και εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Αθανάσιο τον Πεντασχοινίτη. Στο δάπεδο της εκκλησίας αυτής υπάρχουν δυο τρύπες που, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, οδηγούν υπόγεια μέχρι την παραλία ή, κατ' άλλους, συνεχίζονται υποθαλάσσια μέχρι τις απέναντι της Κύπρου ακτές, όμως το φως χάνεται κι ήταν αδύνατο μέχρι πρόσφατα να προχωρήσει κανένας σ' αυτές περισσότερο. Σώζεται επίσης ενεπίγραφη επιτύμβια πλάκα με ελληνικούς χαρακτήρες.
Πρόσφατες ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων έφεραν στο φως τα ερείπια του ναού και κατέστη δυνατή η αναστήλωση του ιστορικού ναού. Οι εργασίες αναστήλωσης ξεκίνησαν στις 15 Ιανουαρίου 2022.
Ιστορικό πλαίσιο
Κατά τον Λεόντιο Μαχαιρά, ο οποίος κι αναφέρει τον άγιο Αθανάσιο, το λείψανο του «βρύει ιάματα» (Χρονικόν), εκδ. «Φιλόκυπρος», Λευκωσία, 1983, παρ. 36). Όταν ο Μαχαιράς έγραφε το έργο του, γύρω στα 1458, το λείψανο του αγίου πρέπει να σωζόταν ακόμη στον ναό του στο Πεντάσχοινο. Ο παλαιός εκείνος ναός, που θα πρέπει να ήταν λαμπρός, κατεστράφη εντελώς από σεισμό την Κυριακή, 24 Απριλίου του 1491.
Ο σεισμός, που αναφέρεται κι από τον Γερμανό περιηγητή Αλέξανδρο, δούκα της Βαυαρίας, κατέστρεψε κι άλλους φημισμένους ναούς ή προκάλεσε σ' αυτούς ζημιές. Τέτοιοι ναοί που υπέστησαν ζημιές ήταν της Αγίας Σοφίας στη Λευκωσία, της μονής του Μεγάλου Σταυρού, του Σταυροβουνιού και της Καθολικής στη Λεμεσό της οποίας κατέρρευσε ο τρούλλος. Τις ζημιές και καταστροφές σημειώνει ο ιερέας χρονικογράφος Αθανάσιος Φάρης από την Κοφίνου (Cod. Paris. Graec. 624, f2r).
Ο άγιος Αθανάσιος ο Πεντασχοινίτης εικονίζεται στις τοιχογραφίες αρκετών ναών της Κύπρου ως διάκονος. Η ευρεία εικονογράφησή του μαρτυρεί ότι ήταν δημοφιλής στο νησί. Η αρχαιότερη και ωραιότερη παράσταση διασώζεται στο Ιερό Βήμα του Καθολικού της Μονής της Παναγίας της Αμασγού και χρονολογείται στις αρχές του 12ου αιώνα. Εξαιρετική τοιχογραφία, που χρονολογείται στο τέλος του 12ου αιώνα, εντοπίστηκε στο Καθολικό της Μονής του Χριστού Αντιφωνητή στην Καλογραία, που βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Στον 13ο αιώνα χρονολογείται μία άλλη εικονογράφηση του αγίου στην εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στο χωριό Σωτήρα της Επαρχίας Αμμοχώστου.
Η τιμή προς τον άγιο φαίνεται ότι ήταν πολύ μεγάλη την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1192-1489) και της Βενετοκρατίας (1489-1571), αφού η εικονογράφηση της μορφής του είναι σχεδόν απαραίτητη στο Ιερό Βήμα των ναών που κτίζονται και εικονογραφούνται στις περιόδους αυτές.



.jpg)






















