Η αγάπη δεν αντέχει τη μνησικακία, όπως το φως δεν αντέχει το σκοτάδι.

… καθώς συνεχίζουμε την ανάβαση της Κλίμακας, ο λόγος γίνεται όλο και πιο λεπτός, σχεδόν ψυχαναλυτικός με την πατερική έννοια της λέξης. Δεν εξετάζει πια τις εκρήξεις του ανθρώπου, αλλά τις σκιές που παραμένουν μέσα του. Μετά τον θυμό, ο άγιος Ιωάννης στρέφεται προς κάτι πιο ύπουλο, πιο αθόρυβο και συχνά πιο επικίνδυνο: τη μνησικακία.

Είναι σημαντικό ότι ο λόγος αυτός δεν στέκεται απλώς σε μια ηθική συμβουλή, αλλά αποκαλύπτει μια ολόκληρη πνευματική δομή. Ο άγιος ξεκινά με μια εικόνα που φέρει σχεδόν βιβλική αρχιτεκτονική: οι αρετές μοιάζουν με την κλίμακα του Ιακώβ, όπου η μία βαθμίδα οδηγεί στην άλλη και όλες μαζί ανυψώνουν τον άνθρωπο προς τον ουρανό. Οι κακίες, αντίθετα, μοιάζουν με αλυσίδα. Ο ένας κρίκος γεννά τον άλλο και όλοι μαζί δένουν τον άνθρωπο στο έδαφος.
Η μνησικακία ανήκει σε αυτή την αλυσίδα. Δεν είναι αρχή, αλλά κατάληξη. Είναι το παιδί του θυμού. Και όμως, συχνά γίνεται πιο ανθεκτική από τον ίδιο τον πατέρα της. Ο θυμός μπορεί να περάσει σαν καταιγίδα. Η μνησικακία όμως είναι η υγρασία που μένει στο χώμα.

  Ο άγιος την ονομάζει με λέξεις σχεδόν χειρουργικές: φύλαξ των αμαρτημάτων, δηλητήριο της ψυχής, σαράκι του νου, ντροπή της προσευχής, εκκοπή της δεήσεως. Δεν είναι απλώς συναίσθημα· είναι μια κατάσταση που αλλοιώνει την πνευματική λειτουργία της καρδιάς. Όταν ο άνθρωπος μνησικακεί, η προσευχή του διακόπτεται εσωτερικά. Τα λόγια μπορεί να συνεχίζονται, αλλά η καρδιά δεν ανοίγει.

 Σε αυτό το σημείο ο λόγος του αγίου συναντά μια βαθύτερη ανθρωπολογία.Η μνησικακία είναι η μνήμη του τραύματος χωρίς λύτρωση. Ο άνθρωπος επαναλαμβάνει μέσα του το γεγονός που τον πλήγωσε. Το ξαναζεί. Το συντηρεί. Το κρατά ζωντανό σαν μια μικρή φωτιά. Και όσο περισσότερο το ανακαλεί, τόσο περισσότερο γίνεται μέρος της ταυτότητάς του.
Έτσι η μνησικακία γίνεται σχεδόν μια μορφή ταυτότητας. Ο άνθρωπος αρχίζει να ορίζεται από την αδικία που υπέστη. Η ύπαρξή του οργανώνεται γύρω από αυτό το τραύμα. Εδώ βρίσκεται και η τραγική της δύναμη: δεν επιτρέπει στον χρόνο να θεραπεύσει.

 Ο άγιος όμως είναι απλός και ριζικός. Λέει: όποιος κατέπαυσε την οργή, φόνευσε τη μνησικακία. Γιατί για να υπάρξει παιδί πρέπει να ζει ο πατέρας. Αν ο θυμός νεκρωθεί, η μνησικακία δεν μπορεί να επιβιώσει.
Αλλά η πραγματική θεραπεία δεν είναι απλώς η απουσία του θυμού. Είναι η παρουσία της αγάπης. Όποιος απέκτησε αγάπη, έγινε ξένος της οργής. Η αγάπη δεν αντέχει τη μνησικακία, όπως το φως δεν αντέχει το σκοτάδι.

Εδώ ο άγιος μιλά σχεδόν με ποιμαντική σοφία. Προτείνει μικρούς δρόμους συμφιλίωσης. Η κοινή τράπεζα, λέει, διαλύει το μίσος. Το δώρο μαλακώνει την καρδιά. Η κοινότητα θεραπεύει την απομόνωση της μνησικακίας. Γιατί το πάθος αυτό τρέφεται από την εσωτερική επανάληψη και την απομόνωση.

Υπάρχει όμως και μια ακόμη πιο ύπουλη μορφή της. Η μνησικακία μπορεί να μεταμφιεστεί σε πνευματικότητα. Μπορεί να γίνει ερμηνευτής των Γραφών. Να προσαρμόζει τον λόγο του Θεού στα δικά της αισθήματα. Να βρίσκει θεολογικά επιχειρήματα για να δικαιολογήσει την πικρία.
Εδώ ο άγιος θυμίζει κάτι συγκλονιστικό: όταν ο άνθρωπος κρατά μνησικακία, δεν μπορεί να πει αληθινά την προσευχή που μας παρέδωσε ο Χριστός. Το «Πάτερ ημών» γίνεται αδύνατο. Γιατί πώς μπορείς να ζητήσεις «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» όταν εσύ δεν αφήνεις;

Και όμως, ο άγιος γνωρίζει ότι η καρδιά δεν αλλάζει πάντοτε αμέσως. Γι’ αυτό προτείνει μια παιδαγωγική πράξη: αν δεν μπορείς ακόμη να αγαπήσεις αυτόν που σε πλήγωσε, ζήτησε του συγχώρηση με λόγια. Ακόμη κι αν η καρδιά σου αντιστέκεται. Η ίδια η πράξη θα σε διδάξει. Η συνείδηση θα σε κεντήσει σαν φωτιά και θα σε οδηγήσει στην αλήθεια.

Το πραγματικό σημείο της θεραπείας όμως είναι βαθύτερο. Θα ξέρεις ότι ελευθερώθηκες από τη μνησικακία όταν ακούσεις ότι εκείνος που σε λύπησε υπέστη μια συμφορά και η καρδιά σου πονέσει. Όταν κλάψεις για εκείνον όπως θα έκλαιγες για τον εαυτό σου.

Τότε η καρδιά έχει περάσει από τη δικαιοσύνη στην ευσπλαχνία.
Ο άγιος φέρνει μια δυνατή εικόνα: ο ησυχαστής που διατηρεί μνησικακία μοιάζει με φίδι που κρύβεται μέσα σε φωλιά. Εξωτερικά υπάρχει ησυχία, αλλά μέσα υπάρχει δηλητήριο. Γι’ αυτό η μνήμη των παθημάτων του Χριστού γίνεται θεραπεία. Όταν ο άνθρωπος κοιτά την ανεξικακία του Χριστού, ντρέπεται για τη δική του σκληρότητα.
Η μνησικακία είναι σαν σκουλήκι που γεννιέται στο σάπιο ξύλο. Όπου η πραότητα είναι επιφανειακή και όχι αληθινή, εκεί βρίσκει χώρο. Μπορεί κάποιος να φαίνεται ήρεμος, αλλά μέσα του να κρατά λογαριασμούς.

Εδώ εμφανίζεται το μεγάλο παράδοξο του λόγου: ο αμνησίκακος άνθρωπος ξεπερνά όλους τους άλλους αγώνες. Εκείνοι που ιδρώνουν με νηστείες και ασκήσεις για να λάβουν συγχώρηση δεν καταλαβαίνουν ότι η συγχώρηση του άλλου ανοίγει αμέσως τον δρόμο του ελέους. «Αφήστε», λέει ο Χριστός, «και θα σας αφήσουν».
Η αμνησικακία είναι η πιο καθαρή μορφή μετάνοιας. Όποιος λέει ότι μετανοεί αλλά κρατά έχθρα, μοιάζει με άνθρωπο που βλέπει στον ύπνο του ότι τρέχει. Νομίζει ότι κινείται, αλλά παραμένει ακίνητος.
Ο άγιος παρατηρεί κάτι σχεδόν ειρωνικό: είδε μνησίκακους να συμβουλεύουν άλλους να συγχωρούν. Και από τα ίδια τους τα λόγια ντράπηκαν και θεραπεύθηκαν. Ο λόγος της αλήθειας μπορεί να γίνει καθρέφτης ακόμη και όταν δεν τον ζούμε.

Τελικά η μνησικακία είναι ένα σκοτεινό πάθος που μπορεί να καταλάβει ακόμη και πνευματικούς ανθρώπους. Δεν κάνει θόρυβο. Δεν φωνάζει. Αλλά διαβρώνει σιγά σιγά την καρδιά.

Γι’ αυτό η ένατη βαθμίδα της Κλίμακας είναι η αμνησικακία. Όποιος την κατακτήσει, λέει ο άγιος, μπορεί να ζήσει με παρρησία τη συγχώρηση των αμαρτιών του από τον Χριστό.Διότι εκείνος που συγχωρεί, ήδη συμμετέχει στη ζωή της Βασιλείας.

Να θυμάσαι αυτό, αδελφέ μου: η μνησικακία κρατά τον άνθρωπο δεμένο με το παρελθόν. Η συγχώρηση τον ελευθερώνει για το μέλλον. Και εκεί, μέσα στην ελευθερία αυτή, αρχίζει να γεννιέται η πραγματική ειρήνη της καρδιάς.

Με αγάπη εν Χριστώ,ο μοναχός της ερήμου.

Manos Lambrakis