«Το θαύμα είναι ο Ρωμανός (ο Μελωδός) και η ποίησή του»!

Οδυσσέας Ελύτης, "Εν Λευκώ".

Παγκόσμια ημέρα ποίησης σήμερα - και ο νους πηγαίνει στον «μάγο» της βυζαντινής ποίησης, στον Άγιο Ρωμανό τον Μελωδό. Στον κορυφαίο των υμνωδών, στο «ποιητικό πνεύμα πινδαρικού μεγέθους» που χειρίστηκε την ελληνική γλώσσα «με τους δισταγμούς και τα παραπατήματα ενός ξένου» - όπως πολύ αργότερα ένας Σολωμός, ένας Κάλβος κι ένας Καβάφης. Που έγραψε πολύτιμους και μοναδικούς στίχους στη «κοινή» του εκκλησιάσματος του 6ου αιώνα, συμπληρωμένη με δικά του θαυμαστά λεκτικά «εφευρήματα». Στίχοι που ανοίγουν φτερά «και μας πάνε περ΄ από τις δογματικές θέσεις και τα θεολογικά “πιστεύω”, στο βασίλειο της ποίησης, όπου όλες οι ιδέες είναι δεκτές, αρκεί να μετεωρίζονται».

Αμέτρητες ώρες σ΄ ένα κελί της μονής της Θεοτόκου εν τοις Κύρου στην Πόλη των πόλεων, ντυμένος πάντα με το ταπεινό ράσο ενός διακόνου – παρότι είχε την εύνοια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού – ο Ρωμανός ο Μελωδός «έφτασε, χάρη στην ιδιοφυία του, ν΄ αγγίξει τη σπανιότητα στην έκφραση και να τη συλλάβει αυτογέννητη, ταυτισμένη με την υπερβατική εικόνα.» Μας άφησε πνευματική κληρονομιά έναν «ποιητικό παράδεισο», με πολλά δραματικά κι ανθρώπινα στοιχεία, κρυμμένο, αλλά και φωτεινό, «πίσω από τις γραμμές μιας δογματικής έμφασης, την ομολογημένη του λατρεία σε ό,τι θ΄ αποκαλούσαμε «διαυγές», «άσπιλο», «άφθαρτο». «Μυρίσαι το άριστον» έγραφε και σαν επιστέγασμα της άμεπτης ηθικής του στάσης μιας ολόκληρης ζωής πλαγιοϋπέγραφε στις συνθέσεις απλά : «Τούτο του ταπεινού Ρωμανού».

Στον Οδυσσέα Ελύτη, ο βυζαντινός Ρωμανός ο Μελωδός θύμιζε «έντονα Κάλβο» : «Εκείνο το “αμάρτυρον” και το “γεγαυρωμένοι” και το “νέφεα”, κάτι “προσκαρτερούντες” ή “κατεπέβη” ή “θαλφώμεν” … οδηγούσαν στη «Λύρα» και στις «Ωδές» του καρμπονάρου ποιητή από την Ζάκυνθο. Και ο Κάλβος πάλι θύμιζε Πίνδαρο. Τρεις «παράλληλοι βίοι» μέσα στην απεραντοσύνη του χρόνου, τρεις «κολόνες», Πίνδαρος, Ρωμανός ο Μελωδός, Ανδρέας Κάλβος, «που συγκροτούν τις καμπύλες των αψίδων σε μιαν από τις προσόψεις του ενιαίου ελληνικού λόγου», του «φορέα της φήμης», όπως μας θυμίζει ο Καβάφης.

Ο Ρωμανός ο Μελωδός υπήρξε ο πρώτος από τους μετέπειτα αξιολογότατους υμνογράφους της Ορθοδοξίας, που όμως παραμένει μοναδικός, γιατί είναι «ο πλησιέστερος και προς την αρχαίους μας και προς τους σύγχρονους ποιητές μας ̇ ένας κρίκος ανοξείδωτος ανάμεσα σε δύο μεγάλες περιόδους ενός και του ίδιου πολιτισμού», τρισχιλιετούς διάρκειας.

πηγή