Γιατί στενάζει η κτίση;

Γεώργιος Αποστολάκης

 Δύο ακόμη φονικοί σεισμοί μέσα σε λίγες ημέρες. Πριν από δύο εβδομάδες στις Φιλιππίνες. Χθες στη Βενεζουέλα. Ανάμεσά τους, τεράστιες δασικές πυρκαγιές, παρατεταμένοι καύσωνες, πρωτοφανείς πλημμύρες, ακραία καιρικά φαινόμενα που εμφανίζονται ολοένα συχνότερα σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Οι ειδήσεις διαδέχονται η μία την άλλη. Η ανθρωπότητα τις καταγράφει, τις μετρά, τις αναλύει και αναζητά τις επιστημονικές αιτίες τους. Και ορθώς το κάνει. Η επιστήμη έχει τον δικό της πολύτιμο ρόλο να ερευνά τους φυσικούς μηχανισμούς και να βοηθά στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των συνεπειών τους.
Υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο ερώτημα, στο οποίο η επιστήμη δεν μπορεί να απαντήσει. Γιατί ολόκληρη η δημιουργία μοιάζει να στενάζει;
Η Εκκλησία, εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια, δίνει μια απάντηση που δεν αναιρεί την επιστημονική γνώση, αλλά φωτίζει την πνευματική διάσταση της πραγματικότητας.

Ο Απόστολος Παύλος γράφει: «Πᾶσα ἡ κτίσις συστενάζει καί συνωδίνει ἄχρι τοῦ νῦν.» (Ρωμ. 8,22)
Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι ο κόσμος δεν βρίσκεται πλέον στην αρχική του αρμονία. Η δημιουργία δεν έγινε ελαττωματική από τον Δημιουργό της. Υποτάχθηκε όμως στη φθορά όταν ο άνθρωπος, που είχε τοποθετηθεί ως ιερέας και φύλακας της κτίσης, απομακρύνθηκε από τον Θεό.
Η αμαρτία δεν τραυμάτισε μόνο τον άνθρωπο. Τραυμάτισε ολόκληρη τη δημιουργία. Γι' αυτό και η φύση φέρει τα σημάδια της φθοράς. Δεν είναι ένοχη· είναι όμως συμμέτοχη στις συνέπειες της ανθρώπινης πτώσης.

Γι' αυτό ο Παύλος δεν λέει ότι η κτίση «καταστρέφεται», αλλά ότι «συνωδίνει». Η εικόνα που χρησιμοποιεί είναι συγκλονιστική.

Ορθόδοξη οικολογία

antonispapagiannis

Πριν ένα μήνα διάβασα στην Καθημερινή μια ενδιαφέρουσα επιστολή (Κινητά, φλυαρία, κεραίες, ρύπανση, 5/8/2017) ενός ειδικού επιστήμονα που επισημαίνει το εξής παράδοξο: «Ο πολίτης έχει παρασυρθεί στη δίνη μιας αλόγιστης χρήσης, έχει χάσει κάθε μέτρο και λογική, εμμέσως απαιτεί καλύτερο σήμα και ταχύτητες, ενώ παράλληλα καταθέτει αγωγές και ασφαλιστικά μέτρα για την απομάκρυνση κεραιών... 

Το κινητό μας, αντί για μέσον επικοινωνίας, γίνεται μέσον απασχόλησης και αντικοινωνικής συμπεριφοράς... Οι δικές μας συνήθειες και παράλογη χρήση της ασύρματης επικοινωνίας έχει ωθήσει τους παρόχους σε αύξηση της ισχύος του σήματος, αύξηση του αριθμού κεραιών και χρήση υψηλών συχνοτήτων για τη μεταφορά δεδομένων». Με άλλα λόγια, θέλουμε περισσότερη κινητή τηλεφωνία χωρίς κεραίες και ακτινοβολία. Τα καλά του Γιάννη χωρίς τον Γιάννη, κατά την παροιμία. 

Περίπου την ίδια εποχή η Guardian φιλοξενούσε ένα άρθρο που έκανε προβλέψεις για επικείμενη ‘έκτη μαζική βιολογική εξαφάνιση ζωικών ειδών στην ιστορία του κόσμου’. Οι ειδικοί αποδίδουν την κρίση αυτή στον υπερπληθυσμό και την υπερκατανάλωση φυσικών πόρων και προειδοποιούν ότι απειλεί την επιβίωση του ανθρώπινου πολιτισμού, ενώ απομένει πολύ λίγος χρόνος για δράση. 

Εξάλλου, αυτές τις μέρες, με αφορμή τον τυφώνα Χάρβεϊ, έγινε πάλι λόγος για την υπερθέρμανση του πλανήτη και τις συνέπειές της. Η βιομηχανοποίηση, η αυτοκίνηση, η κάθε είδους ευκολία στον σύγχρονο τρόπο ζωής σημαίνει κατανάλωση ενέργειας, δηλ. καύσεις. Οι καύσεις αυξάνουν τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας, μας δίνουν πιο ζεστά καλοκαίρια, και συνεπώς θέλουν και ψύξη. Η τεχνητή ψύξη όμως, παραδόξως, παράγεται με περισσότερη κατανάλωση ενέργειας, άρα οδηγεί σε μεγαλύτερη υπερθέρμανση. Ο κύκλος είναι εξ ορισμού «φαύλος», με την έννοια ότι εμπεριέχει την τάση για αυτοκαταστροφή (όπως και η εξάπλωση της κινητής τηλεφωνίας που αναφέρουμε παραπάνω). Μπορούμε ίσως να τον περιορίσουμε (άρα να επιβραδύνουμε κάπως την καταστροφική εξέλιξη), όχι όμως και να τον αναιρέσουμε: κάτι τέτοιο (ακόμη κι αν ήταν εφικτό σε παγκόσμια κλίμακα) θα σήμαινε επιστροφή στη λίθινη εποχή. 

Τελικά, αν θέλουμε να το ομολογήσουμε, ως άνθρωποι αδυνατούμε να διαχειρισθούμε με σωφροσύνη, πολύ περισσότερο με τελειότητα, τον κόσμο όπου κατοικούμε, σε οποιαδήποτε μορφή της δραστηριότητάς μας. 

Οι σκέψεις αυτές, με αφορμή τη σημερινή είσοδο στο νέο εκκλησιαστικό έτος, ημέρα που έχει εδώ και χρόνια καθιερωθεί να εκδίδονται πατριαρχικά μηνύματα και να αναπέμπονται προσευχές για το περιβάλλον, μας κάνουν να ανατρέξουμε στον Ποιητή και Δεσπότη των αιώνων που έχει «καιροὺς καὶ χρόνους ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ» και να θυμηθούμε έναν από τους ύμνους της εορτής:
«Ὁ καιροὺς καρποφόρους καὶ ὑετούς, οὐρανόθεν παρέχων τοῖς ἐπὶ γῆς, καὶ νῦν προσδεχόμενος, τὰς αἰτήσεις τῶν δούλων σου, ἀπὸ πάσης λύτρωσαι, ἀνάγκης τὴν πόλιν σου, οἱ οἰκτιρμοὶ καὶ γάρ σου, εἰς πάντα τὰ ἔργα σου. Ὅθεν τὰς εἰσόδους, εὐλογῶν καὶ ἐξόδους, τὰ ἔργα κατεύθυνον ἐφ᾿ ἡμᾶς τῶν χειρῶν ἡμῶν, καὶ πταισμάτων τὴν ἄφεσιν, δώρησαι ἡμῖν ὁ Θεός· σὺ γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων τὰ σύμπαντα, ὡς δυνατὸς εἰς τὸ εἶναι παρήγαγες».