Η Υπατία ως «Εργαλείο»: Μια Προτεσταντική Κατασκευή εναντίον στον Ρωμαιοκαθολικισμό

Για σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια, η Ορθόδοξη Ανατολή δεν ένιωσε ποτέ την ανάγκη να μετατρέψει την Υπατία σε «λάβαρο» ή «αγκάθι». Για την ιστορική συνείδηση του Βυζαντίου και της μετέπειτα Ορθοδοξίας, η δολοφονία της ήταν ένα τραγικό, απομονωμένο περιστατικό ενός όχλου που παρεκτράπη – ένα γεγονός που καταδικάστηκε ήδη από την εποχή του από τον εκκλησιαστικό ιστορικό Σωκράτη τον Σχολαστικό ως ξένο προς το χριστιανικό ήθος.

Ωστόσο, στον 19ο αιώνα, η φιγούρα της Αλεξανδρινής φιλοσόφου «εισήχθη» στην Ελλάδα όχι ως ιστορική μελέτη, αλλά ως προπαγανδιστικό πυρομαχικό.

Η Προτεσταντική Εργαλειοποίηση
Το 1853, ο Άγγλος κληρικός Charles Kingsley γράφει την «Υπατία». Ο στόχος του δεν ήταν να τιμήσει την αρχαία φιλοσοφία, αλλά να χτυπήσει τον Ρωμαιοκαθολικισμό. Παρουσιάζοντας τον Άγιο Κύριλλο ως έναν σκοτεινό ιεροεξεταστή –μια εικόνα που παρέπεμπε ευθέως στον Παπισμό που οι Προτεστάντες μισούσαν– κατασκεύασε έναν μύθο: τον μύθο της «φωτισμένης παρθένας» απέναντι στον «αιμοδιψή κλήρο».

Το Παράδοξο της Ελληνικής Υποδοχής
Το θλιβερό είναι ότι στην Ελλάδα, πολλοί δέχθηκαν αυτή την αφήγηση αμάσητη. Ξέχασαν ότι για αιώνες η Ορθοδοξία συμβίωσε με τη μνήμη της χωρίς υστερίες. Ξαφνικά, μέσα από μεταφράσεις προτεσταντικών κειμένων, η Υπατία μετατράπηκε σε σύμβολο μιας δήθεν αιώνιας σύγκρουσης Ελληνισμού και Χριστιανισμού.Οι δικοί μας διανοούμενοι, στην προσπάθειά τους να φανούν «ευρωπαϊστές», δανείστηκαν τα γυαλιά των Προτεσταντών. Υιοθέτησαν μια πολεμική που δεν ήταν δική μας, για να εξυπηρετήσουν ξένα δογματικά συμφέροντα.

Όλος ο βίος της Υπατίας ήταν σκανδαλώδης για την αρχαία εποχή

Κρίνουμε την ζωή και την δράση της Υπατίας, εδώ και αιώνες, παρασυρμένοι από μια Χριστιανικότατη ιπποτική διάθεση υπεράσπιστης αθώων παρθένων. Γιατί ούτε μια χριστιανική πηγή τότε και σήμερα, δεν την κατηγορεί για οτιδήποτε - παρά τους ισχυρισμούς του αντιπάλου στρατοπέδου. Αντίθετα, όλοι συμφωνούν πως ήταν σοφή και ενάρετη.

Πραγματικά δεν καταλαβαίνω αυτήν την διαστροφή της πραγματικότητας. Βέβαια, όταν πιστεύουμε πως οι γυναίκες της αρχαιότητας ήταν απελευθερωμένες, όπως προσπαθούν να μας πείσουν, τότε πέφτουμε σε τραγικά λάθη. Γιατί πρέπει να κρίνουμε τα πράγματα με βάση όσα ίσχυαν εκείνη την εποχή.

Όλος ο βίος της Υπατίας ήταν σκανδαλώδης για την αρχαία εποχή. "Περιβαλλομένη τρίβωνα" (φόραγε αντρικό ρούχο φιλοσόφου) "Δια μέσου του άστεως ποιουμένη τας προόδους εξηγείτο δημοσία" (Περπατώντας μέσα στην πόλη δίδασκε δημόσια) "οι τε άρχοντες "..."εφοίτων πρώτοι προς αυτήν" (Οι άρχοντες της πόλης ήταν οι πρώτοι μαθητές της - η φράση έχει και άλλο νόημα, "πήγαιναν σπίτι της")

Να εξηγήσω;
Το ότι ντύνονταν αντρικά είναι σκανδαλώδες και σήμερα.
Το να περπατάει μια γυναίκα ασυνόδευτη στον δρόμο, το να μιλάει σε άντρες που δεν ήταν συγγενείς της, το να δέχεται ξένους άντρες στο σπίτι της ήταν πράγματα απαγορευμένα για μια γυναίκα της αρχαιότητας. Μόνο πόρνες το έκαναν. Ούτε υπήρχαν γυναίκες δάσκαλοι. Και δεν μιλάω για την Χριστιανική, μα για την παγανιστική αρχαιότητα.

Δεν φταίει η Ιστορία αν ορισμένοι σας έχουν πείσει πως οι γυναίκες της αρχαιότητας γύριζαν ξεβράκωτες και επιδίδονταν στον ελεύθερο έρωτα αναλύοντας ταυτόχρονα Καντ, Σοπενάουερ και Τσέχωφ.
Μάλιστα υπήρχε και ο θεσμός του "Γυναικονόμου" - στην Ρώμη λέγονταν "Σένσορας" - που έλεγχε την συμπεριφορά των γυναικών ακόμα και μέσα στα σπίτια τους. Θυμίζω πως η Ασπασία, η γυναίκα του Περικλή, δικάστηκε ακριβώς γιατί δεξιωνόταν άντρες -φιλόσοφους- στο σπίτι της.

Ο Σωκράτης ο Σχολαστικός, θαυμαστής της Υπατίας, αφήνει καθαρά να εννοηθεί πως η παρουσία της, μόνη ανάμεσα σε τόσους άντρες θα έπρεπε να είναι κανονικά σκανδαλώδης [σύμφωνα με τους νόμους της εποχής] αλλά γίνονταν ανεκτή λόγω της σωφροσύνης της.

ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΙ ΥΠΑΤΙΑ

Της Αγίας Αικατερίνης σήμερα και εορτάζουν όχι μόνο οι γυναίκες που φέρουν το όνομα της, αλλά και όλος ο χριστιανικός κόσμος.

Κατά το Συναξάρι η Αγία Αικατερίνη γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και ήταν θυγατέρα του Κώνστα ή Κέστου. Σύμφωνα με το Συναξάρι υπήρξε «παρθένος περικαλλής, σωφρονεστάτη και ένδοξος πλούτω και γένει και παιδεία• λόγω του σταθερού της φρονήματος κίνησε την εμπαθή και ακόλαστη ψυχή του τυράννου- δια δε της ευγλωττίας της εξουδετέρωσε τους σοφούς που ήρθαν σε διαλογική αντιπαράθεση μαζί της». Μαρτύρησε σης 25 Νοεμβρίου του 305, επί αυτοκράτορας Διοκλητιανού. Από ορισμένους ιστορικούς γίνεται μία σκόπιμη σύγχυση της χριστιανής μάρτυρος Αγίας Αικατερίνης με την ειδωλολάτρισσα φιλόσοφο Υπατία. Και υπάρχει η τάση να γίνει μία εξισορρόπηση μεταξύ των θανάτων τους, αφού και η Υπατία πέθανε μαρτυρικά από εξαγριωμένους χριστιανούς 110 χρόνια μετά,το 415. Οι χριστιανοί δεν αμνηστεύουν ούτε δικαιολογούν βιαιοπραγίες και δολοφονίες, εν ονόματι οποιασδήποτε δικαιολογίας. Ομως από την άλλη δεν πρέπει να λέγονται και να γράφονται ανακρίβειες. Ο Αγιος Αθανάσιος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας και εκ των σημαντικότερων Πατέρων της Εκκλησίας μας ουδεμία σχέση είχε με την Υπατία. Εκείνος εκοιμήθη το 373 και η Υπατία γεννήθηκε το 370. Δεύτερον ο Αγιος Κύριλλος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας και εκ των σημαντικών πατέρων της Εκκλησίας, επί των ημερών του οποίου εγένετο η δολοφονία της Υπατίας, από πουθενά δεν αποδεικνύεται ότι παρακίνησε φανατικούς μοναχούς να τη δολοφονήσουν. Πουθενά δεν αναφέρει τέτοιο πράγμα ο σύγχρονος της Υπατίας ιστορικός Σωκράτης ο σχολαστικός. Εκείνο που αναφέρει είναι το επεισόδιο της δολοφονίας της και το σχόλιο ότι αυτή «προσήψε στον Κύριλλο ψόγο», αφού επί των ημερών του συνέβη. Μάλιστα ο πατρολόγος Παν. Κ. Χρήστου σημειώνει σπι θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια ότι εάν είχε πράγματι ο Κύριλλος συστήσει τη δολοφονία της Υπατίας τότε θα ήταν αυτό γνωστό στους Αλεξανδρινούς και θα το χρησιμοποιούσαν σε βάρος του οι αιρετικοί Νεστοριανοί, που ήσαν θανάσιμοι αντίπαλοι του. Και φυσικά ο Κύριλλος δεν ήταν ανιψιός του Μεγάλου Αθανασίου, αλλά του προκατόχου του Θεοφίλου.

Πρέπα επίσης να εξετάζονται και οι περιστάσεις υπό τις οποίες έγιναν οι βιαιότητες. Στο συγκεκριμένο ζήτημα των θλιβερών επεισο¬δίων του 415, που προκάλεσαν τη δολοφονία τη$ Υπατίας, νωρίτερα υπήρξε μεγάλη ένταση στην Αλεξάνδρεια. Στο θέατρο της πόλης βρισκόταν ο έπαρχος Ορέστης όταν Ιουδαίοι είδαν μεταξύ των θεατών χριστιανούς και ερεθίσθηκαν. Επιασαν το γραμματέα του Πατριάρχου Κυρίλλου Ιέρακα και με την κατηγορία ότι προτίθεται να διέγειρει τα πλήθη τον παρέδωσαν στον Ορέστη που έδωσε εντολή να μαστιγωθεί. Ο Κύριλλος αντέδρασε έντονα και επικεφαλής διαδήλωσης κατευθύνθηκε εναντίον της γειτονιάς των Ιουδαίων, όπου δεν απέτρεψε τη διαρπαγή της περιουσίας τους. Ο Ορέστης συνέλαβε τότε μοναχό με την κατηγορία ότι επιχείρησε να τον λιθοβολήσει και αφού διέταξε να βασανιστεί τον άφησε να πεθάνει. Ο Κύριλλος από την πλευρά του έδωσε εντολή να αποδοθούν στον εκτελεσθέντα μοναχό τιμές μάρτυρος.

Η Υπατία, διάσημη φιλόσοφος και μαθηματικός και φίλη του Ορέστη, της οποίας η μόρφωση και η σεμνότητα προκαλούσαν γενικό σεβασμό οτην Αλεξάνδρεια, θεωρήθηκε ότι επειδή ήταν ειδωλολάτρης, αυτή προκάλεσε την ένταση στις σχέσεις μεταξύ Επαρχου και Πατριάρχου και αυτό οδήγησε στην άγρια δολοφονία της από φανατικούς χριστιανούς. Τέλος από πουθενά δεν αποδεικνύεται ότι οι χριστιανοί επίτηδες προκάλεσαν σύγχυση μεταξύ της βιογραφίας της Αγίας Αικατερίνης και αυτής της Υπατίας, όπως υποστηρίζουν εκ λόγων σκοπιμότητας ορισμένοι ιστορικοί.

Γ.Ν.Παπαθανασόπουλου

''Τύπος της Κυριακής''25-11-2001

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ-ΑΠΑΤΕΣ ΚΑΙ ΥΠΑΤΙΑ
Η Αγ.Αικατερίνη,η Υπατία και η κινηματογραφική ταινία ''AGORA''
Ο Μιχ.Καλόπουλος και ο Άγιος Κύριλλος
Η Υπατία,ο Άγ.Κύριλλος Αλεξανδρείας και η χολυγουντιανή παραγωγή αθειστή σκηνοθέτη(διαβάστε και τα σχόλια)