ΠΕΡΑΝ ΤΗΣ ΑΠΕΛΠΙΣΙΑΣ

Η προς μητρός μάμμη μου, αρχόντισσα κτηματίας στη Λοκρίδα, κάθε φθινόπωρο μετά τη συγκομιδή, άνοιγε το μυστικό προσωπικό της σεντούκι, έβγαζε το νυφικό της και το σιδέρωνε. Ήταν αυτό που κατ’ επιθυμίαν της θα την κάλυπτε και νεκρή. Μέσα στο σεντούκι είχε και δύο μικρά μπουκαλάκια. Το ένα με λάδι, το άλλο με κρασί. Τα άδειαζε στο νεροχύτη και τα γέμιζε με προϊόντα της νέας σοδειάς. Ήταν οι μέλλουσες χοές της. Οι προσφορές κατά την ώρα της ταφής.

Αυτή η ίδια μακάρια γριούλα μας είχε μάθει να μην πετάμε τη φέτα, το ψωμί με λάδι ή με ζάχαρη που μας έδινε, όταν βγαίναμε στο δρόμο για παιχνίδι. Έπρεπε, όταν χορταίναμε και δεν θέλαμε άλλο, να ανεβαίνουμε με προσοχή στη μάντρα ή στα κεραμίδια της αποθήκης και να αφήνουμε το κομμάτι το ψωμί για να το φάνε τα πετεινά του ουρανού. Πριν το ακουμπήσουμε στη μάντρα έπρεπε να το ασπαστούμε.

Αυτές οι μικρές τελετές ευσέβειας με ακολουθούν έως σήμερα και με παρηγορούν μέσα στο χαώδη κόσμο, τον σκόρπιο, τον ανερμάτιστο που ζούμε. Αυτές οι δύο συνταρακτικές στη σοφία τους και στην απλότητά τους τελετές ερμηνεύουν το ήθος μιας άλλης γενιάς, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν πρότυπα βίου στον απορφανεμένο κόσμο μας.

Η πάλη του Αγίου με τον δράκο, είναι η εικόνα της δικής μας καθημερινής πάλης.

 Όπως κάθε χρόνο την ημέρα της μνήμης του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου, επανέρχεται σχεδόν με προβλέψιμο τρόπο η ίδια ειρωνεία απέναντι στην πίστη της Εκκλησίας και απέναντι στην απλή ευσέβεια του λαού μας.

  Άνθρωποι που θεωρούν ότι στέκονται στην πλευρά της λογικής και της προόδου, σπεύδουν να χλευάσουν όσα συνδέονται με τη μορφή του Αγίου, ιδίως τη γνωστή παράσταση του ως δρακοντοκτόνου, παρουσιάζοντας περίπου ως ένδειξη.. «πολιτισμικής καθυστερήσεως» το ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πιστοί που τιμούν τον Άγιο Γεώργιο με πολλή αγάπη, σεβασμό και πίστη. Και το πιο θλιβερό, δεν είναι τόσο η χλεύη αυτή καθαυτή, όσο το ότι πολλές φορές αναπαράγεται εύκολα και άκριτα από νεότερους ανθρώπους, οι οποίοι δεν έχουν διδαχθεί ούτε πώς διαβάζεται η εκκλησιαστική παράδοση, ούτε πώς λειτουργεί γενικότερα η συμβολική γλώσσα μέσα στην ιστορία, στην τέχνη, στην ποίηση και στη λαϊκή μνήμη.

 Το πρώτο λοιπόν που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι κάτι πολύ απλό: Η αλληγορία είναι ένας πολύ παλιός και διαχρονικός τρόπος εκφράσεως, με τον οποίο ο άνθρωπος δίνει μορφή σε αλήθειες και βιώματα που δεν αποδίδονται εύκολα με μια απλή περιγραφή. Δεν ανήκει μόνον στον χώρο της Αγίας Γραφής ή της εκκλησιαστικής υμνογραφίας και αγιογραφίας αλλά διαπερνά ολόκληρη την ιστορία του ανθρώπινου λόγου, της τέχνης και της παραδόσεως. Το βλέπουμε ήδη από την αρχαία ελληνική παράδοση, το βλέπουμε στη λογοτεχνία, στη ζωγραφική, στις λαϊκές αφηγήσεις, παντού όπου ο άνθρωπος αναζητεί έναν πιο βαθύ τρόπο να πει εκείνα που δεν εξαντλούνται σε μια ξερή περιγραφή. Όταν, για παράδειγμα, η δικαιοσύνη εικονίζεται με ζυγαριά ή όταν ο θάνατος αποδίδεται με συγκεκριμένη εικαστική μορφή, κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν στέκεται στην επιφάνεια για να ειρωνευτεί το σχήμα. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι η εικόνα παραπέμπει σε κάποιο συγκεκριμένο νόημα. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με πάμπολλες μορφές της εκκλησιαστικής παραδόσεως.

Και παπάς παπάς και… ψαράς ψαράς-

Κάλυμνος, 1964

Η φωτογραφία τραβήχτηκε, αρχές της δεκαετίας του 1960, από Γερμανό περιηγητή. Σαν την εμφάνισε στην πατρίδα του, μη γνωρίζοντας το όνομα του παπά, την έστειλε στην εξής διεύθυνση: Προς: «Παπά ψαρά, Kalymnos = Dodekanisos = Creek.» Ο ποστιέρης (ταχυδρομικός), κατάλαβε αμέσως και παρέδωσε τον plico = «πλίκο» (φάκελο) στον ιδιοκτήτη του, το γνωστό σ’ όλους, παπά= ψαρά του λιμανιού.

Μαρτυρία : Ιερόθεος Σπανός (ιατρός)

Πολιτισμικές και Λαογραφικές καταγραφές, από την παλιά Κάλυμνο

ΟΛΟΚΛΗΡΟ το άρθρο ΕΔΩ

Η λιτανεία δεν είναι διακοσμητικό επίθεμα στη λατρεία, αλλά ένα άνοιγμα του ναού προς τον κόσμο...

Η φωτογραφία της περιφοράς της Εικόνας του Ευαγγελισμού στην Τήνο τον Αύγουστο του 1955, φέρει εντός της την πυκνότητα ενός κόσμου που, καθώς απομακρυνόμαστε ιστορικά, μοιάζει να ανήκει σε μια άλλη, σχεδόν απόκρυφη χρονικότητα. Η ματιά δεν στέκεται μόνο στο θρησκευτικό γεγονός καθεαυτό, αλλά αναζητά τον εσωτερικό ρυθμό της κοινότητας, την οργανική ένταξη του τελετουργικού στη ζωή, τον τρόπο που η θεολογία της εικόνας και η θεολογία του δρόμου συμπλέκονταν σε μια καθημερινότητα χωρίς ρήγμα μεταξύ ιερού και κοσμικού.

Η νεωτερικότητα, μέσα από την επιτάχυνση, την υπερ-διαφάνεια και την εμπορευματοποίηση, διαρρηγνύει τα «σώματα χρόνου» — εκείνα τα συμπαγή, βραδυκίνητα πεδία όπου η μνήμη, η παράδοση και το βίωμα συνέπιπταν. Στο πλαίσιο της εκκλησιαστικής ζωής, η «αλλοίωση» που παρατηρούμε δεν είναι απλώς αισθητική ή οργανωτική, είναι οντολογική. Η περιφορά, ως μορφή πομπής, δεν ήταν ποτέ θέαμα, αλλά συμμετοχή σε ένα μυστήριο μεταβατικότητας: ο χώρος της πόλης ή του χωριού μεταστοιχειωνόταν σε λιτανευτική οδό, σε via sacra, όπου η κοινότητα διέσχιζε τον χρόνο με τη βεβαιότητα ότι βαδίζει μαζί με την Παναγία.

  Η φωτογραφία, με τα παιδιά που κοιτούν από το πεζοδρόμιο, τους ναύτες με λευκές στολές, τους ιερείς και τους λαϊκούς που συντονίζονται στον ίδιο ρυθμό, μαρτυρεί ότι κάποτε η λατρεία είχε έναν ολότελα «οικουμενικό» χαρακτήρα εντός του μικρόκοσμου. Το γεγονός δεν «απευθυνόταν» σε θεατές, δεν υπήρχε η μεσολάβηση του φακού ως τελικού αποδέκτη. Όλοι ήταν μέρος της εικόνας — και η εικόνα ήταν μέρος όλων.

  Η αλλοίωση ξεκινά όταν η λιτανεία αρχίζει να μοιάζει με αναπαράσταση παρά με συμμετοχή. Όταν η σημειολογία του γεγονότος εξαντλείται στην αναπαραγωγή του, όταν η θεολογία του προσώπου (ως κοινότητα προσώπων στραμμένων προς το ίδιο εσχατολογικό κέντρο) υποχωρεί μπροστά στην αισθητικοποίηση και στον τουριστικό καταναλωτισμό, τότε ο χαρακτήρας μεταβάλλεται ριζικά. Από λειτουργικό γεγονός γίνεται «πολιτιστικό δρώμενο». Από μέθεξη μετατρέπεται σε εικόνα-προϊόν.

Η ταχύτητα της αλλοίωσης δεν είναι άσχετη με την κατάρρευση της «τελετουργικής υπομονής»,

Η Ἱερά Πανήγυρις δεν είναι αγορά. Είναι μυστήριο.

Η Ἱερά Πανήγυρις δεν είναι αγορά. Είναι μυστήριο.
Δεν είναι «εκδήλωση», «φεστιβάλ», «δρώμενο». Είναι μια ρήξη με τον κόσμο που έχει μάθει να καταναλώνει ακόμη και το ιερό, να το πουλά και να το αγοράζει όπως πουλά και αγοράζει τον χρόνο, τον έρωτα, την ίδια τη ζωή.

Η πανήγυρις είναι λέξη αρχαία: σήμαινε κάποτε τη σύναξη όλου του λαού. Η Εκκλησία παρέλαβε αυτή τη λέξη και την μετέστρεψε – την εξαγίασε. Την έκανε λειτουργική έξοδο από τον χρόνο, ένα άνοιγμα προς την αιωνιότητα. Δεν είναι κοινωνική εκδήλωση· είναι πρόβα της Ανάστασης. Εκεί, ο Άγιος είναι παρών, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ζώσα υπόσχεση: ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Στην πανηγυρική Λειτουργία ο χρόνος σπάει: «Ἐν πανηγύρει τῇ σῇ, Χριστέ, χαίρει ἡ κτίσις πάσα». Ολόκληρη η κτίση, ακόμη και αυτή που δεν μιλά, συμμετέχει. Η Εκκλησία, έστω για μια μέρα, γίνεται κοινότητα αγνώστων που δεν είναι πια ξένοι: όλοι κοινωνούν από το ίδιο Ποτήριο, πλούσιοι και φτωχοί, ισχυροί και ασθενείς, ζώντες και νεκροί. Αυτή είναι η ουσία της πανήγυρης: η κοινότητα που δεν βασίζεται σε συμφέρον, αλλά σε χάρη.
Κι όμως, πόσο εύκολα υποχωρήσαμε.

Δεν ήταν κέρασμα, ήταν χρόνος που σταματούσε

 Υπήρχε κάποτε μια στιγμή, σχεδόν τελετουργική, σχεδόν ιερή, που η γιαγιά σου έφερνε έναν ελληνικό καφέ σε μικρό φλιτζάνι, ένα λουκουμάκι ροδόνερο ακουμπισμένο σε πιατάκι από πορσελάνη, κι ένα ποτήρι παγωμένο νερό. Όχι παγωμένο από ψυγείο, αλλά από το παλιό ψυγείο πάγου, εκείνο που έκανε τα τοιχώματα να θολώνουν από δροσιά. 

 Δεν ήταν πολυτέλεια, ήταν τρόπος. Δεν ήταν κέρασμα, ήταν χρόνος που σταματούσε. Ήσουν παιδί, δεν ήξερες ακόμη να μετράς τον χρόνο, αλλά ήξερες να τον νιώθεις. Και σ’ αυτή τη σιωπηλή διάταξη, καφές, λουκούμι, νερό – υπήρχε μια τάξη του κόσμου πιο βαθιά από όποια λογική.

 Το αγιορείτικο λουκούμι, ειδικά το ροδόνερο, κουβαλά αυτή την ατμόσφαιρα. Δεν είναι γλύκισμα, είναι μνήμη. Δεν είναι γεύση, είναι τρόπος παρουσίας. Φτιάχνεται απλά: ζάχαρη, νερό, άρωμα. Μα αυτό που μένει στο στόμα δεν είναι η γλύκα· είναι η ακινησία που γεννά. Ένα μικρό κομμάτι σιωπής που λιώνει αργά, σαν να προσπαθεί να μην τελειώσει. Σαν να σου λέει, χωρίς φωνή: «μην τρέχεις». Είναι η αντίσταση μιας υφής που κολλά στον ουρανίσκο για να σε σταματήσει. Να σε κρατήσει. Να σε φέρει πίσω σε κάτι που δεν λέγεται, αλλά μόνο προσφέρεται.

 Στο Άγιον Όρος, το λουκούμι αυτό συνεχίζει να σερβίρεται μαζί με καφέ και νερό. Όχι για να τιμηθείς ως επισκέπτης, αλλά για να ενταχθείς στον ρυθμό του χώρου. Να αποβάλεις τη βιασύνη. Να θυμηθείς την απλότητα ως ποιότητα. Εκεί, δεν σου προσφέρεται για να το φας, σου προσφέρεται για να υπάρξεις. Μια προσφορά χωρίς όρους. Μια χειρονομία άχρονου σεβασμού.

Ο ΘΕΡΙΣΜΟΣ ΜΕ ΤΑ ΔΡΕΠΑΝΙΑ

Ο ΘΕΡΙΣΜΟΣ ΜΕ ΤΑ ΔΡΕΠΑΝΙΑ ΕΩΣ TO 1975

«Βίνι μέσλου Αθέριστου, βα σιτσιράμ κου σιάτσιρα»
«Ήρθε ο μήνας Θεριστής, θα θερίσουμε με το δρεπάνι».

 Ο Ιούνιος είναι σημαντικός μήνας για τους γεωργούς, διότι τα σπαρτά, κριθάρι και σιτάρι ωριμάζουν και οι γεωργοί βιάζονται να τα θερίσουν για να μη πέσουν οι καρποί των σιτηρών στο χώμα και γιατί φοβόταν την αλλαγή του καιρού και αν έμεινε αθέριστο το χωράφι, υπήρχε φόβος, να πάθει ζημιά ο καρπός.
Θέριζαν τα σιτεμένα στάχυα των δημητριακών, του σιταριού κυρίως και αφού τα συνέλεγαν τα μετέφεραν στο αλώνι, αλώνιζαν κι έπαιρναν τον καρπό.

 Ο θερισμός γινόταν όλο το μήνα Ιούνιο για αυτό και τον Ιούνιο τον ονόμαζαν Θεριστή και τ΄ αλωνίσματα γινόταν στα μέσα Ιουνίου και διαρκούσε ολόκληρο τον Ιούλιο –Αλωνάρη μέχρι τις αρχές του Αυγούστου, ήταν μια εξαντλητική και χρονοβόρα εργασία. Θέρος, τρύγος, πόλεμος, λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής που δε δέχονται αναβολή.

Ο θερισμός για τους χωριανούς ήταν σωστό πανηγύρι, μια εργασία μεγάλης σπουδαιότητας αφού εξασφάλιζε στην οικογένεια το ψωμί μιας ολόκληρης χρονιάς. Ήταν μια από τις δυσκολότερες γεωργικές εργασίες μέσα στην κάψα του καλοκαιριού αφού απαιτούσε συνεχές ολοήμερο σκύψιμο κάτω από δύσκολες συνθήκες με υψηλή θερμοκρασία.
Στο θέρο συμμετείχαν όλα τα μέλη της οικογένειας ακόμη και τα μικρά παιδιά κουβαλούσαν νερό και εργαλεία.

 Οι χωριανοί πρώτα θέριζαν τα χωράφια που ήταν σπαρμένα με σιτάρι, που βρίσκονταν κοντά στο χωριό ή στο ποτάμι και ωρίμαζαν πιο γρήγορα, έπειτα εκείνα που βρίσκονταν σε πιο ορεινά μέρη όπως Καβακάρι, Ρουβίνα και στο βουνό Μπράβα, γιατί κιτρίνιζαν πιο αργά και στο τέλος τις βρίζες, που ήταν σε πιο μεγάλο υψόμετρο.

Από το βράδυ το σπίτι όλο ήταν αναστατωμένο, οι άντρες ετοίμαζαν τα εργαλεία, τις παλαμαριές, ακόνιζαν τα δρεπάνια και έφτιαχναν ψάθινα καπέλα για να προστατεύονται από τον ήλιο ενώ οι γυναίκες τους τορβάδες με τα φαγητά και τις βιτσέλες με το νερό, μαντήλες λευκές και μακρυμάνικα ρούχα για προστασία από τη ζέστη και τα αγκάθια.

Ένα άγιο ίχνος μέσα στο ύφος της σιωπής ή Ο Άγιος Προφήτης Ελισσαίος και η κρυπτή καρδία της Πλάκας

Στην καρδιά της τουριστικής Αθήνας, εκεί όπου οι σκιές των selfie σβήνουν το πρόσωπο, και οι ήχοι των μαζικών ξεναγήσεων σκεπάζουν τη φωνή, υπάρχει ακόμη ένας ναός που δεν διαφημίζεται. Δεν περιλαμβάνεται στους οδηγούς, δεν τον φωτίζει το φως των προβολέων, δεν τον πωλεί η αισθητική της νοσταλγίας. Είναι μικρός. Είναι σιωπηλός. Είναι ζωντανός. Είναι ο Άγιος Ελισσαίος, στο βάθος μιας αυλής, εκεί όπου κάποτε ο Άγιος Νικόλαος ο Πλανάς τελούσε Λειτουργία, και όπου ο Παπαδιαμάντης και ο Μωραϊτίδης έψελναν με τον τρόπο των απλών όχι για να ακουστούν, αλλά για να χαθούν μέσα στον ήχο.

Αυτή η μικρή εκκλησία, που σήμερα περικλείεται από το Μουσείο Σύγχρονου Λαϊκού Πολιτισμού, δεν ανήκει στον χρόνο, ανήκει στην επιμονή. Ανήκει στη σιωπηλή επιμονή του ελληνικού τρόπου να θυμάται όχι με το βλέμμα της Αρχής, αλλά με το δάκρυ της απουσίας. Και σήμερα, που η Εκκλησία εορτάζει τον Προφήτη Ελισσαίο, τον μαθητή του Ηλιού και διάδοχο του πνεύματος, αυτός ο τόπος μοιάζει να κρατά ένα ρήγμα ανοικτό, όχι στον ουρανό, αλλά μέσα στη λήθη μας.

Ο Προφήτης Ελισσαίος, εκείνος που «έλαβε την διπλή μερίδα» του Πνεύματος, είναι το αρχέτυπο του ανθρώπου που δεν έλαβε δόξα, αλλά έλαβε χάρη. Δεν είδε άρματα πυρός, αλλά ανέλαβε τον μόχθο, δεν αποκαλύφθηκε ως κοσμοϊστορικός ήρωας, αλλά ως υπομνηματικός υπηρέτης του Λόγου. Το όνομά του σημαίνει «Ο Θεός μου είναι σωτηρία» όχι δόξα, όχι ένδοξη επιστροφή, αλλά σωτηρία που έρχεται μέσα από τη σιωπή.

Αυτόν τον τύπο ανθρώπου τίμησε η Αθήνα, όχι στις λεωφόρους, αλλά στα σοκάκια. Όχι στην πολιτεία της διαφήμισης, αλλά στο ψιθύρισμα της ψυχής. Γι’ αυτό και ο Άγιος Ελισσαίος έγινε ο τόπος των αφανών, το κρησφύγετο της καρδιάς, η μικρή Σιών των προσευχών που δεν έχουν όνομα.

Εκεί έψαλλε ο Παπαδιαμάντης όχι σαν συγγραφέας, αλλά σαν διάκονος του ήχου, εκεί έψελνε ο Μωραϊτίδης όχι σαν λαογράφος, αλλά σαν ταπεινός παρηγορητής, εκεί έψελνε κι ο πατέρας του Δημήτρη Μητρόπουλου ο Ιωάννης*, εκεί λειτουργούσε ο Πλανάς όχι σαν ιερέας του επισημοτάτου, αλλά σαν ποιμένας του προσευχόμενου κόσμου.

Ένα σπίτι χωρίς τοίχο...

Του Μάνου Λαμπράκη

Υπήρχε κάποτε ένας τοίχος σε κάθε σπίτι. Ένας τοίχος που δεν κρεμούσε διακοσμητικά, αλλά μέτραγε τον χρόνο με δισταγμό. Τα παλιά ημερολόγια τοίχου, εκείνα με το καθημερινό χαρτάκι που σκίζαμε με ευλάβεια, δεν ήταν απλώς χρηστικά αντικείμενα. Ήταν μικρά λειτουργικά τοπία, χειροποίητα ρολόγια της απώλειας, επιμελητές του καθημερινού.
Στην πρόσοψη η ημερομηνία, ο Άγιος της ημέρας, οι ώρες Ανατολής και Δύσης, στην πλάτη, σχεδόν μυστικά, ένα ηθικό δίδαγμα: «να μην οργίζεσαι με τους αργούς», «το ψέμα ποτέ δεν νικά τον χρόνο», «ο καλός λόγος ελαφραίνει το τραπέζι». Δεν ήταν αποφθέγματα. Ήταν καθημερινές υπενθυμίσεις πως ο χρόνος δεν είναι εργαλείο, αλλά αίνιγμα.

Σε μια κοινωνία που μετρά σήμερα τον χρόνο με deadlines, ειδοποιήσεις και ψηφιακές διαγραφές, εκείνα τα χαρτάκια ήταν μια πράξη επιβράδυνσης. Έπρεπε να σταθείς μπροστά στον τοίχο. Να σκίσεις προσεκτικά το χθεσινό. Να διαβάσεις. Να σκεφτείς. Ίσως και να φυλάξεις μερικά, αυτά που μιλούσαν «κάπως πιο βαθιά» ή που έπεσαν τη μέρα που συνέβη κάτι ασήμαντα σημαντικό.

Εκείνο το ημερολόγιο δεν σε έκανε να θυμάσαι τη μέρα, σε καλούσε να τη ζήσεις. Δεν σε προκαλούσε να προγραμματίσεις, σου υπενθύμιζε ότι ζεις εντός μιας τάξης που υπερβαίνει την παραγωγικότητα. Ήταν μια μικρή θεολογία του εφήμερου. Κάθε σκίσιμο, και μια μνήμη του πεπερασμένου.

Μάζευε παραμύθια από γιαγιάδες για να αποδείξει ότι είμαστε ακόμα Έλληνες

Συντάκτης: Γρηγόρης Κεντητός

Ο πατέρας της ελληνικής λαογραφίας, Νικόλαος Πολίτης, αφιέρωσε τη ζωή του στη διάσωση των παραδόσεων και των παραμυθιών του λαού μας.

Την ώρα που άλλοι έψαχναν την Ελλάδα στα ερείπια της αρχαιότητας, ένας άνθρωπος την έψαχνε στη γιαγιά που ευλογούσε τα παιδιά της, στο ξόρκι για το μάτι, στο παραμύθι που ψιθύριζε η γριά δίπλα στη φωτιά. Το όνομά του ήταν Νικόλαος Πολίτης και πίστευε κάτι ριζικά ανατρεπτικό: ότι η ελληνική ψυχή δεν είχε πεθάνει. Απλώς είχε αλλάξει ρούχα.

Γεννήθηκε το 1852 σε ένα χωριό της Μεσσηνίας. Από παιδί, δεν έγραφε μόνο εκθέσεις. Έγραφε εφημερίδες. Έστηνε θεατρικές παραστάσεις στο σχολείο για να βοηθήσει τους Κρητικούς πρόσφυγες. Στα δεκατέσσερά του πήγε να πολεμήσει στην Κρητική Επανάσταση. Δεν τον άφησαν. Αλλά εκείνος ήξερε ήδη: θα πολεμούσε αλλιώς.

Σπούδασε φιλολογία και νομική στην Αθήνα, και μετά με υποτροφία στη Γερμανία. Όμως γύρισε πίσω όχι για να βρει την Ελλάδα του Περικλή, αλλά για να ακούσει τη φωνή της γιαγιάς που έλεγε: «Όποιος καεί στο χυλό, φυσάει και το γιαούρτι». Εκείνος ήξερε πως δεν ήταν απλή φράση. Ήταν πολιτισμικό ίχνος, αρχαίο ένστικτο, κομμάτι από την αλυσίδα που μας συνέδεε με τους προγόνους.

«... καί προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τάς χεῖρας

  «Καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον, ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύματος ῾Αγίου, καὶ Φίλιππον καὶ Πρόχορον καὶ Νικάνορα καὶ Τίμωνα καὶ Παρμενᾶν καὶ Νικόλαον προσήλυτον ᾿Αντιοχέα, οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων, καὶ προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας» (Πράξ. 6,6)

«Ἔτσι διάλεξαν τὸν Στέφανο, ἄνθρωπο γεμάτον πίστη καὶ ῞Αγιο Πνεῦμα· ἐπίσης τὸν Φίλιππο, τὸν Πρόχορο, τὸν Νικάνορα, τὸν Τίμωνα, τὸν Παρμενᾶ καὶ τὸν Νικόλαο ἀπὸ τὴν ᾿Αντιόχεια, ὁ ὁποῖος προηγουμένως εἶχε προσχωρήσει στὸν ᾿Ιουδαϊσμό. ῾Η κοινότητα τοὺς ἔφερε μπροστὰ στοὺς ἀποστόλους, οἱ ὁποῖοι προσευχήθηκαν κι ἔβαλαν τὰ χέρια πάνω στὰ κεφάλια αὐτῶν τῶν ἑφτά».

 Ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα, τα οποία η Εκκλησία έχει να απαντήσει σε κάθε εποχή, ιδιαιτέρως όμως στην εποχή μας, είναι και αυτό της παραδόσεως.

  Άλλα χριστιανικά δόγματα, όπως οι προτεσταντικές εκκλησίες και ομολογίες, απορρίπτουν συνειδητά την όποια παράδοση, θεωρώντας πως μόνο ό,τι γράφεται και συμπεριλαμβάνεται στην Αγία Γραφή είναι αυθεντικό. Για τα υπόλοιπα ζητήματα, αρκεί να μην απαγορεύεται κάτι από την Αγία Γραφή και όλα μπορούν να ισχύσουν, όπως στο ζήτημα της ιερωσύνης των γυναικών. 

 Άλλα χριστιανικά δόγματα στηρίζουν τον τρόπο οργάνωσης της Εκκλησίας με βάση την παράδοση. Θεωρούν δηλαδή ότι μπορεί η Αγία Γραφή να μην ασχολήθηκε με τη θεσμική έκφραση της Εκκλησίας, στην πραγματικότητα όμως άφησε τα περιθώρια αυτή να εξελιχθεί. 

 Για παράδειγμα, ο ρωμαιοκαθολικισμός στηρίζει την θεωρία περί του πρωτείου του Πάπα της Ρώμης στον τρόπο ερμηνείας ενός διαλόγου του Χριστού με τους μαθητές του, στον οποίο ο απόστολος Πέτρος, ο οποίος θεωρείται ως ο πρώτος επίσκοπος της Ρώμης, ομολογεί ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού και ο Χριστός λέει ότι η ομολογία του Πέτρου θα είναι η πέτρα πάνω στην οποία θα στερεωθεί η Εκκλησία. Η ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ερμηνεύει όχι την ομολογία ως την πέτρα, αλλά τον Πέτρο και τους διαδόχους του ως την πέτρα της στήριξης της Εκκλησίας και αποδίδει στον Πάπα της Ρώμης αξία και τιμή πρώτου και κυβερνήτη κατά άνθρωπον της Εκκλησίας, με ό,τι αυτό επακολούθησε. 

 Η Ορθόδοξη Εκκλησία κρατά ως παράδοση τις Οικουμενικές Συνόδους, όπως επίσης και τις διδασκαλίες των Πατέρων της Εκκλησίας, εφόσον αυτές είναι σύμφωνες και με την Αγία Γραφή και έχουν γίνει αποδεκτές κατά τη διάρκεια της ιστορίας από την «συναίνεση των υπόλοιπων Πατέρων», που έχουν αναγνωριστεί ως Άγιοι τόσο από τον κλήρο όσο και από τον λαό του Θεού.

Σε αυτούς που μας ρωτάνε γιατί ξαναγυρνάμε στον Παπαδιαμάντη και τον Κόντογλου....

 

Σε αυτούς που μας ρωτάνε γιατί ξαναγυρνάμε στον Παπαδιαμάντη και τον Κόντογλου και τον Μωραϊτίδη αυτές τις μέρες, για να νιώσουμε Χριστούγεννα αληθινά, ορθόδοξα , ρωμέικα.

Γιατί στα δικά μας παραμύθια δεν θα αφήναμε το κοριτσάκι με τα σπίρτα να πεθάνει μόνο του στην παγωνιά, αλλά θα το παίρναμε στο σπίτι μας να μοιραστούμε ο,τι έχουμε. Και αν δεν έφταναν για εμάς θα του τα χαλαλίζαμε όλα.

Γιατί στα μέρη μας κατεβαίνουν οι Άγγελοι να ακούσουν τα βυζαντινά μεγαλυνάρια της Παναγιάς και είναι το ίδιο καταδεκτικοί είτε ψάλλονται στην ταβέρνα είτε σε ένα μακρινό ξωκκλήσι.

Γιατί οι Ώρες των Χριστουγέννων είναι ακολουθία στην Εκκλησία και όχι Ώρες αναμονής του Σάντα Κλος.

Γιατί σε αυτά τα κιτάπια όλοι οι αμαρτωλοί είναι άγιοι και όλοι οι άγιοι θεοί. Δεν κρατάμε κακία σε κανέναν, ούτε τον στηλιτεύουμε για την πολιτεία του. Γιατί οι καλλικαντζαροι ,τα ξωτικά και οι τριβόλοι δεν αγαπάνε τους ανθρώπους, ούτε τους φτιάχνουν δώρα, αλλά χαλάνε την τάξη της αρμονικής τους Ησυχίας.Και με το αλαλάζον χάος εμείς δεν συμφιλιωνόμαστε.

Οἱ νέες ἀξίες δοκιμάστηκαν καί φέρνουν τήν καταστροφή. Ὅλο καί περισσότεροι ἄνθρωποι νοιώθουν τήν ἀνάγκη νά ἐπιστρέψουν στίς παραδοσιακές ἀξίες.

Μανώλης Κοττάκης 

Ολόκληρο το άρθρο στο estianews.gr

[............]
Δέν ξέρω τί γίνεται στήν Ἀμερική. Ἀλλά οἱ δυνάμεις τοῦ ὀρθολογισμοῦ ὅλους αὐτούς πού παίρνουν δύναμη ἀπό τίς ἰδέες τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἐδῶ στήν πατρίδα μας τούς λοιδοροῦν ὡς καθυστερημένους καί ὡς ψεκασμένους. Λοιδοροῦν ὅσους κοινωνοῦν τῶν ἀχράντων μυστηρίων. Λοιδοροῦν ὅσους νηστεύουν. Λοιδοροῦν ὅσους πιστεύουν στά θαύματα. Παίζουν, διακωμωδοῦν τήν πίστη τους…

Τήν παραμονή τῆς πανηγύρεως τοῦ Ἁγίου ὁ Μητροπολίτης Ὕδρας Σπετσῶν καί Αἰγίνης Ἐφραίμ περιστοιχιζόμενος ἀπό τόν Παναγιώτατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Φιλόθεο καί τόν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Δράμας Δωρόθεο λέει στούς συγκεντρωμένους στό δεῖπνο πού ἀκολούθησε μετά τόν Μέγα Ἑσπερινό: «Νηστεία σημαίνει ἀγαπῶ τό Χριστό. Ἄν κάνεις νηστεία καί δέν ἀγαπᾶς τό Χριστό, στήν πραγματικότητα βασανίζεις τόν ἑαυτό σου. Τόν καταπιέζεις νά φέρει σέ πέρας κάτι πού δέν τοῦ ἀρέσει. Ἀλλά ἡ νηστεία εἶναι μία πράξη ἐλευθερίας. Ὄχι καταπίεσης. Ὄχι στέρησης».

Στήν πραγματικότητα, λοιπόν, ὁ χριστιανισμός δρῶντας μέσα στόν ἀποτυχημένο κόσμο τοῦ ὀρθολογισμοῦ, πού μᾶς ἔφερε ὥς ἐδῶ, εἶναι μία νέα ἰδέα. Μία ἰδέα πού ὅσοι τήν ἀσπάζονται παίρνουν δύναμη. Τούς χαρίζεται δύναμη. Καί αὐτή ἡ νέα ἰδέα «ποτίζεται» μέ τήν woke ἀτζέντα. Διότι ὅποιος ἀμφισβητεῖ τά θεμέλια τοῦ κόσμου, στήν πραγματικότητα εἶναι ὁ καλύτερος χορηγός τῆς νέας αὐτῆς ἰδέας. Ποτέ τό ἀφύσικο δέν θά νικήσει τό φυσικό. Γιά ἐκείνους πού θεωροῦν ὅτι ξυπνήσαμε μιά ὡραία πρωία στό ἔτος μηδέν καί τά φτιάξαμε ὅλα μόνοι μας, οἱ ἄνθρωποι, χωρίς τήν παραμικρή βοήθεια ἀπό πουθενά, ἤ ὅτι τά βρήκαμε ὅλα ἕτοιμα ὡς διά μαγείας, αὐτά εἶναι θέματα ἀκατανόητα. Ἀδιανόητα. Ἀπίστευτα. Ἡ δημιουργία τοῦ κόσμου γιά ἐκείνους εἶναι μόνο ἔργο τῶν ἀνθρώπων.

Φώτη Κόντογλου -ΠΑΛΙΝ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΚΙΣ. Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

  Τα κείμενα του Κόντογλου – και όχι μόνο του Κόντογλου αλλά και ολόκληρης της «γενιάς του ‘30» - έχουν εξοβελιστεί από τα ελληνικά σχολικά βιβλία. Πιθανώς ως αναχρονιστικά και «κονισαλέα συναξάρια», όπως τα είχε χαρακτηρίσει κάποιος.

 Το ωραίο είναι πως οι ίδιοι που τα πέταξαν έξω από τα βιβλία, όπου σταθούν κι όπου βρεθούν καίνε λιβάνια σ’ αυτή τη γενιά, που την χαρακτηρίζουν ως την πιο παραγωγική, σε πνευματικό και καλλιτεχνικό έργο, του 20ου αιώνα. Όπως έλεγε και ο άρχοντας Πατριαρχέας … «Ε ρε Μανωλιό. Αυτά βρε κακομοίρη είναι καλά να τα λες μόνο στα λόγια. Όχι και να τα κάνεις στην πράξη».

Σήμερα αναδημοσιεύουμε ένα μικρό κείμενο του Κόντογλου από ένα σχολικό βιβλίο του μακρινού 1979.
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ 1979
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΑΝΘΟΛΟΓΗΜΑ (σελίδα 65)

Φώτη Κόντογλου
ΠΑΛΙΝ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΚΙΣ
Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

  Σήμερα ο άνθρωπος έχει την ιδέα πως λευτερώθηκε από πολλά πράγματα που τον μποδίζανε, τάχα, να είναι ελεύθερος. Πέταξε λοιπόν από πάνω του, μαζί με τ’ άλλα, και την παράδοση και βρέθηκε σ’ ένα χάος. Αυτό το χάος το λέγει ελευθερία. Οι παλιοί οι θαλασσινοί βλέπανε τ’ άστρο της τραμουντάνας (τον πολικόν Αστέρα) και βρίσκανε το δρόμο τους. Κι ο άνθρωπος μέσα στο ατελείωτο πέλαγος του καιρού,

Η αναλλοίωτη παράδοση της Εκκλησίας - Γέρων Ιωαννίκιος Βαρβαρέλης

                          

 Είναι εξαιρετικά σημαντική η διατήρηση της παράδοσης της Εκκλησίας στις μέρες μας. 

 Σε καιρούς δυσκολίας, όπου τα πάντα σε κοινωνικό, πολιτικό και ατομικό επίπεδο είναι ρευστά και έχουν την τάση να αλλάζουν εύκολα, η Εκκλησία με την παράδοση της μένει σταθερός λίθος πάνω στον οποίο οι πιστοί στηρίζουν τον τρόπο ζωής τους.

  Αυτή η παράδοση της οποίας εμείς είμαστε οι άμεσοι κληρονόμοι, την οποία καλλιέργησαν οι Απόστολοι και οι πρώτοι Χριστιανοί, την οποία δέχθηκαν και ανέπτυξαν οι μετέπειτα μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας και την οποία με ταπείνωση και πίστη ακολουθούν οι σημερινοί πατέρες και πιστοί, αυτή την παράδοση οφείλουμε και εμείς να διατηρήσουμε και στην συνέχεια να μεταλαμπαδεύσουμε στις επόμενες γενιές, για να διασωθεί ατόφιο το μήνυμα το οποίο πρεσβεύει.

Πᾶμε ὁλοταχῶς πρός τά «Πίσω»!

Ὄχι έκεῖ ποὺ μᾶς σπρώχνουν,στὰ ἐξευτελιστικά,στὰ προδοτικὰ καὶ στὰ ἄνανδρα.
Ἐπιστρέφουμε στὴ Ζωὴ τὴν αὐθεντική.
Στῶν ἀθάνατων πατεράδων τὴ ζωὴ καὶ τῶν ἁγίων προπαππούδων μας.
Ἐκεῖ ποὺ ἡ στέρηση, ἡ θυσία, κι ὁ θάνατος ἦταν ἐπιλογή σου.……
Γιατί ἀργοῦμε τόσο;Τί περιμένουμε;
Πόσους δεκαπεντάχρονους ναρκομανεῖς,πόσους ἐνήλικες ναυαγισμένους,πόσους νεκροὺς ἀκόμα νὰ θρηνήσουμε;Πόσους θανάτους νὰ ὑποστοῦμε;
Πᾶμε ὁλοταχῶς πρὸς τὰ πίσω;
Πᾶμε ὁλοταχῶς πρὸς τὰ πίσω…
Εἶναι ἀλήθεια ἀδιάσειστη πιά.Καὶ τρομάζουμε ὅλοι στὴν πορεία τῆς ὄπισθεν.
Στὴν πορεία τὴν καθοδικὴ καὶ μὴ ἀναμενόμενη.Μὲ ταχύτητες ποὺ δὲν τὶς εἴχαμε δοκιμάσει ποτέ.
Πᾶμε μὲ σπουδὴ πρὸς τὰ πίσω…Ἐκεῖ ποὺ ἤμασταν πρὶν πενήντα καὶ πρὶν ἑξήντα χρόνια.
Στὰ λιγοστά, στὰ φτωχὰ καὶ στὰ δύσκολα.Ἐκεῖ ποὺ ζούσανε οἱ γιαγιάδες μας καὶ οἱ παπποῦδες μας…
Ὅμως ἐκεῖ στὰ ταπεινά, ἐκεῖ στὰ στερημένα,ἐκεῖ μὲ τὰ μετρημένα κουκιά, ἦταν καὶ τὰ πλούσια…
Ἦταν καὶ τὰ τίμια κι ἀνεκτίμητα καὶ δυσεύρετα πιά:
ἡ ἀγάπη ἡ ἀληθινή·ἡ φιλοξενία ἡ καρδιακή·οἱ ἄνθρωποι μὲ τὸ ἕνα πρόσωπο,μὲ τὰ ἴσια λόγια,μὲ τὴν ἀνοιχτὴ καρδιά.
Πᾶμε ὁλοταχῶς πρὸς τὰ «Πίσω»!

Ὄχι έκεῖ ποὺ μᾶς σπρώχνουν, στὰ ἐξευτελιστικά,στὰ προδοτικὰ καὶ στὰ ἄνανδρα.
Ἐπιστρέφουμε στὴ Ζωὴ τὴν αὐθεντική.
Στῶν ἀθάνατων πατεράδων τὴ ζωὴ καὶ τῶν ἁγίων προπαππούδων μας.
Ἐκεῖ ποὺ ἡ στέρηση, ἡ θυσία, κι ὁ θάνατος ἦταν ἐπιλογή σου.

Αποστολικό ανάγνωσμα Γ΄Λουκά-Η σχέση των χριστιανών με τον κόσμο

«Διὸ ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν καὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε, κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καὶ ἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺς καὶ θυγατέρας» (Β’ Κορ. 6, 17-18)

«Γι’ αὐτὸ λέει ὁ Κύριος· Φύγετε μακριὰ ἀπ’ αὐτοὺς καὶ ξεχωρίστε. Μὴν ἀγγίζετε ἀκάθαρτο πράγμα, κι ἐγὼ θὰ σᾶς δεχτῶ. Θὰ εἶμαι γιὰ σᾶς ὁ Πατέρας, κι ἐσεῖς θὰ εἶστε γιοὶ καὶ θυγατέρες μου».

  Η σχέση των χριστιανών με τον κόσμο είναι ένα σημείο στο οποίο, από την αρχή της παρουσίας της Εκκλησίας στον κόσμο, οι πιστοί είχαν και έχουν βαθύ προβληματισμό. Είμαστε ξεχωριστοί από το κοσμικό πνεύμα; Η απάντηση μοιάζει αυτονόητα καταφατική. Για να γίνει όμως αυτό, χρειάζεται μία έξοδος. Πόσο είναι εφικτή όμως αυτή, εφόσον ζούμε μέσα στον κόσμο; Είναι δυνατόν ο χριστιανός να εξέλθει από τον κόσμο της καθημερινότητας, το πλαίσιο που ο πολιτισμός ορίζει, τις επιδράσεις που όλοι υφιστάμεθα; Μήπως η προτροπή για έξοδο μοιάζει λόγος κενός, καθώς κληθήκαμε να ζούμε εν χρόνω, τον οποίο εμείς δεν ορίζουμε, και εν κόσμω, τον οποίο εμείς δεν επιλέξαμε;

 Αυτή η έξοδος δεν είναι άρνηση του κόσμου. Δεν είναι ακόμη αναγκαίο να αποτελεί προτροπή προς την ένδυση του μοναχικού σχήματος, το οποίο δεν είναι για όλους. Η έξοδος όμως αυτή έχει να κάνει με το αξιακό πλαίσιο, το οποίο δίδει στους χριστιανούς την ταυτότητα του να είναι «τέκνα Θεού, υιοί και θυγατέρες» Του. Αυτή η ταυτότητα είναι το πολυτιμότερο που έχουμε λάβει. Κα είναι κάτι που δεν συνειδητοποιούμε εύκολα ότι χρειάζεται, για να επικυρώνεται συνεχώς, επειδή είμαστε ελεύθεροι, την έξοδό μας από την εξάρτηση από το κοσμικό πλαίσιο.

 Ποιες είναι οι αξίες αυτού του πλαισίου; Άλλοτε «ο άνθρωπος για τον άνθρωπο», άλλοτε, ιδίως στους καιρούς μας, «ο άνθρωπος για τον εαυτό του». Η ευτυχία νοείται με

Σημεία μιας κοινωνίας που έχει χάσει την αίσθηση της ιερότητας.

Είμαι τυχερή γιατί έχω μνήμες από εποχές που Μ. Παρασκευή:
-Υπήρχε περισσότερος κόσμος να περιμένει να προσκυνήσει τον Επιτάφιο από κόσμο να περιμένει έξω από το σούπερ μάρκετ.

- Το βράδυ οι δρόμοι άδειοι και όλοι στην περιφορά. Τα λιγοστά αυτοκίνητα και τα λεωφορεία τραβούσαν χειρόφρενο όταν περνούσε ο Επιτάφιος και κατέβαιναν οι επιβάτες. Με σεβασμό έκαναν τον σταυρό τους. Τώρα περιφορά ανάμεσα σε κίνηση και με αυτοκίνητα να περνούν με ταχύτητα πλάι και μερικοί να κορνάρουν κιόλας. Απόψε μάλιστα ένας "έξυπνος" ερχόταν πλάι στον Επιτάφιο και χτυπούσε ρυθμικά την κόρνα (αναρωτιέμαι αν μπροστά είχαν το φέρετρο του γονιού ή του παιδιού του...έτσι θα έκανε;). Στα λεωφορεία ο κόσμος αδιάφορος, χωμένος στο κινητό.

- Μαγαζιά χωρίς μουσική και ραδιόφωνο με κλασική μουσική ή τα Εγκώμια. Πλέον κλαμπατσίμπαλα και στα δύο.

- Νηστεύοντες και μη (πάντα υπήρχαν οι δεύτεροι και δικαίωμα τους) κρατούσαν έναν σεβασμό που έδειχναν στην ιερότητα της μέρας και στον συνάνθρωπο πιστό. Τώρα "δείπνα φανερά" και γενικά να περνά ο Επιτάφιος και να συνεχίζει στην ταβέρνα να μασά ο άλλος με γυρισμένη την πλάτη σουβλάκι και γύρο με κρεμμύδι.

- Ο κόσμος είχε μια αίσθηση ότι η μέρα αυτή έχει κάτι διαφορετικό, κάτι από πένθος που αγγίζει τον καθένα για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Αυτό μεταφραζόταν σε μια συστολή. Σήμερα από βρισιές μέχρι clubbing, όλα στο πρόγραμμα.

Οι συμπεριφορές που αναφέρω είναι σημεία μιας κοινωνίας που έχει χάσει την αίσθηση της ιερότητας. Η θρησκευτικότητα δεν με αφορά, η επίγνωση της ιερότητας όμως ναι. Ακόμη και αν δεν πιστεύεις, έστω μπροστά σου είναι αναπαράσταση της τραγωδίας του Αθώου, η κηδεία Του. Αν σε μια κηδεία δεν έχεις μάθει να δείχνεις σεβασμό και δεν αντιλαμβάνεσαι την ιερότητα της στιγμής, αυτή που μπορεί να συγκλονίζει τον διπλανό σου, έχεις χάσει την ιερότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Καλή Ανάσταση!
Υ.Γ. Η ελευθερία στα πιστεύω δεν έχει καμία σχέση με τη γαϊδουριά.

Μαρία Αλβανού/Facebook

Όταν καταργῶνται(τὰ ἔθιμα) νεῦρον εὐαίσθητον ξερριζώνεται βιαίως ἀπό μέσα ἀπό τήν καρδίαν...

Ἀλεξάνδρου Μωραϊτίδη- ΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ, τ. Β΄, σελ. 180.

  Τὰ ἔθιμα ριζώνουν, βλέπετε, μέσα εἰς τὴν καρδίαν τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ὅταν καταργῶνται, νεῦρον εὐαίσθητον ξερριζώνεται βιαίως ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν καρδίαν, ἥτις πονεῖ καὶ ὀδυνᾶται, μεταδίδουσα τὸν πόνον εἰς ὅλον τὸ σῶμα.
  Ὁ ἄνθρωπος, ὅστις δὲν ἔχει τὸ νεῦρον τοῦτο, δὲν ἀνήκει εἰς ἔθνος. Εἶναι ἀλλότριος αὐτοῦ. Ἀνήκει εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ εἰς οὐδέν. Νομίζει πὼς εἶναι στὸν κόσμο ὃλον καὶ δὲν εἶναι πουθενά. Εἶναι εἰς τὸν ἀέρα ὅμως. Ἀεροβατεῖ. Εἶναι πολίτης τῆς «Νεφελοκοκκυγίας» τοῦ Ἀριστοφάνους.

  Ἐὰν οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι εἶναι ἄχρηστοι διὰ πᾶν ἔθνος, εἶναι πολὺ περισσότερον διὰ τὸ Ἑλληνικόν. Εἶναι βλαβεροί. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος βλέπομεν ὅτι φεῦ! ὁλοένα ἐκλείπει καὶ χάνεται, διότι ἐκλείπουσι καὶ χάνονται οἱ ἔχοντες τὸ πονετικὸν αὐτὸ νεῦρον ἐν τῇ καρδίᾳ των πολῖται, πληθύνονται δὲ οἱ ἄλλοι, οἱ περιφρονοῦντες τὰ πάντα, οἱ λέγοντες τί εἶναι τοῦτο καὶ τί εἶναι ἐκεῖνο· καὶ τί θὰ πῇ νύκτα καὶ τί θὰ πῇ ἡμέρα· καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα συνοψίζονται εἰς τὸ κατάψυχρον ὡς μπάλα χιόνος, «δὲν βαριέσαι!».

Δόγμα τους η αποδόμηση των παραδοσιακών αξιών της κοινωνίας.

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Ο προοδευτισμός ως σύνθημα κυκλοφορεί πολύ και στις ημέρες μας. Προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις λέγονται, προοδευτικοί διανοούμενοι προβάλλονται, πολλά κοινωνικά κινήματα φέρουν τον υπότιτλο προοδευτικά. Ο τίτλος του προοδευτικού αυτοαπονέμεται. Είναι ένας αυθαίρετος προσδιορισμός.

   Στον 20ό αιώνα τον χρησιμοποίησαν μεταξύ των πρώτων οι Γάλλοι σουρεαλιστές. Ο Αντρέ Μπρετόν στο σχετικό μανιφέστο του, το 1930, έγραψε ότι προοδευτικός είναι όποιος «καταστρέφει με κάθε μέσο τις ιδέες της οικογένειας, της πατρίδας, της θρησκείας...» και ξαναφτιάχνει μια κοινωνία από την αρχή. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον όρο του προοδευτικού απένειμαν στους εαυτούς τους οι οπαδοί του σταλινικού ολοκληρωτισμού. Τους δημοκράτες ιδεολογικούς αντιπάλους τους αποκαλούσαν «φασίστες», «αμερικανόδουλους» και άλλα σχετικά κοσμητικά επίθετα.

     Μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων οι νεομαρξιστές, κυρίως οι Γάλλοι, ξαναγύρισαν στις αντιλήψεις του Μπρετόν. Δόγμα τους η αποδόμηση των παραδοσιακών αξιών της κοινωνίας. Αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί, επειδή είναι υπέρ της απόλυτης ελευθερίας, όπως ισχυρίζονται, στα θέματα των ανθρωπίνων σχέσεων, στα θέματα της αναπαραγωγής και στα θέματα της οικογένειας. 

   Κέντρο της δογματικής τους ελευθερίας είναι η άρνηση του Θεού και κάθε μεταφυσικής σκέψης. Ο Ντοστογιέφσκι στους «Δαιμονισμένους» περιέγραψε την κατάσταση τους. Για να ζήσουν οι άθεοι ελεύθεροι δεν πρέπει να έχουν συνείδηση, για να μην ενοχλούνται από τύψεις. Το επιτυγχάνουν όταν ως ανθρωπόθεοι σκοτώνουν μέσα τους τον Θεάνθρωπο. Με τον θάνατό του Θεού στον άθεο συμβαίνει αυτό που αποκαλύπτει ο Σταυρόγκιν στον Τύχωνα, δεν νιώθει πια τι είναι κακό, έχει χάσει την αίσθηση της διαφοράς καλού και κακού.

   Ο Φώτος Πολίτης (1890-1934), μία από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του νεοελληνικού θεάτρου, που σπούδασε και έζησε για χρόνια στη Γερμανία, έγραψε στο βιβλίο του «Καραγκιόζης ο μέγας», που κυκλοφορήθηκε στα 1924:

 « Το μεγαλύτερο κακό το κάνουν οι “προοδευτικοί” μας άνδρες. Τα ξιπασμένα τους μυαλά θαρρούνε πως η λευτεριά και η προκοπή βρίσκουνται πάρα πολύ εύκολα, φτάνει να τσακίσουμε κάθε μας βάθρο και να μαγαρίσουμε όλα τα ιερά. Για νάσαι πλέρια “εξελιγμένος” άνθρωπος πρέπει... να βρίσκης τους οικογενειακούς δεσμούς τυραννικούς, ν’ αρνιέσαι το Θεό και να καταφρονάς κάθε παράδοση, να δέχεσαι πως η ύλη κυβερνά το νου και νάχης την ιδέα πως η Ελληνική Επανάσταση ήτανε κίνημα αστικό. Με τέτοια και παρόμοια καραγκιοζιλίκια παίρνει χρώμα εδώ και “συγχρονίζεται” κ’ η πρόοδο. Όσο λιγώτερη αντοχή μπορείς να δείξης στη ζωή σου, όσο πιο άδειος και πιο κούφιος γίνεσαι κι ανίκανος να νοιώσης την αξία της ηθικής κλερονομιάς, που πρόγονοι σου αφήσανε, τόσο πιο “προοδεμένος” άνθρωπος λογιάζεσαι. Κι όμως η πρόοδο δεν είναι και δεν ήτανε ποτέ έννοια γελοία».

   Η απτή πρόοδος είναι στην τεχνολογία. Αυτήν την αποδέχονται όλοι. Το ζήτημα είναι το πώς χρησιμοποιείται αυτή η εκρηκτική τεχνολογική ανάπτυξη. Αποτελεί γεγονός αναμφισβήτητο ότι η ηθική και κοινωνική πρόοδος δεν ακολουθεί την τεχνολογική και η ανησυχία των δημοκρατών πολιτών σήμερα είναι έντονη από τις καινοτόμες ιδέες που προωθεί η τάση παγκοσμιοποίησης και αποδόμησης των αξιών της κοινωνίας.-

πηγή