ΣΤΑ ΑΣΚΗΤΑΡΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

Ένα από τα πιο σημαντικά φωτογραφικά ντοκουμέντα της Ελλαδικής εκκλησιαστικής ιστορίας κυκλοφορήθηκε πρόσφατα. Πρόκειται για την, κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1970, φωτογράφηση των απρόσιτων και εγκαταλελειμμένων ασκηταριών σε σπηλιές βράχων της ευρύτερης περιοχής των Μετεώρων, που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα, ίσως και παλαιότερα. Οι φωτογραφίες πάρθηκαν από τον τότε μοναχό της Μονής του Μεγάλου Μετεώρου και σήμερα ιερομόναχο της Μονής Σίμωνος Πέτρας του Αγίου Όρους Ιουστίνο. Αυτές, με το μείζον εκκλησιαστικό, εθνικό και ιστορικό ενδιαφέρον, κοσμούν τον τόμο, που επιμελήθηκε ο εν λόγω ιερομόναχος και έχει τίτλο «Μεγάλο Μετέωρο - Η εποχή της Αναγέννησης». Πρόκειται για έργο ζωής του προαναφερθέντος Σιμωνοπετρίτη ιερομονάχου Ιουστίνου και είναι πρόσφατη έκδοση (Ιούλιος του 2025) της Μετεωριτικής Βιβλιοθήκης.

Ο τόμος - λεύκωμα παρουσιάζει την ιστορία της μοναστικής αδελφότητας που δημιούργησε ο αείμνηστος Γέροντας Αιμιλιανός με την ιεραποστολική του δράση από το 1961, με νέους της ευρύτερης περιοχής των Τρικάλων, αδελφότητα η οποία, από το 1968 έως το 1973, έδωσε ζωή στο Μοναστήρι του Μεγάλου Μετεώρου. Η εν λόγω αδελφότητα από το 1973 εγκαταστάθηκε στη Μονή Σιμωνόπετρας του Αγίου Όρους και στα μετόχιά της και έκτοτε συνεχίζει την εκεί εγκαταβίωσή της.

Παράλληλα με την αναδρομή στην ιστορία της αδελφότητας που συγκρότησε ο αρχιμανδρίτης Αιμιλιανός, κατά κόσμον Αλέξανδρος Βαφείδης, το λεύκωμα παρουσιάζει με τη βοήθεια του φωτογραφικού φακού (Pentax Spotmatic II με ενσωματωμένο φωτόμετρο), που χειριζόταν ο ιερομόναχος Ιουστίνος, την εξερεύνηση των διάσπαρτων στην περιοχή εγκαταλελειμμένων ασκηταριών και μονυδρίων, σε σπηλιές ψηλά ευρισκόμενες, εντός κάθετων βράχων. Αυτά χωρίς δυνατότητα πρόσβασης, με απαλειμμένα από τον χρόνο τα όποια μέσα ανάβασης, με χαμένες τις δύσβατες διαδρομές, όπου υπήρχαν, απαιτούσαν πολύ μεγάλη πίστη από όποιον ήθελε να τα εξερευνήσει. Όμως οι τότε μοναχοί του Μετεώρου αντιλήφθηκαν ότι ώφειλαν να απαθανατίσουν ό,τι υπήρχε σε αυτά, γιατί θεωρούσαν δεδομένο πως λόγω της εξαιρετικά δύσκολης προσπέλασής τους και της φθοράς από την επί αιώνες εγκατάλειψή τους θα καταστρέφονταν τα ντοκουμέντα της εκεί ζωής των σπηλαιωτών ασκητών.

Ἱ­ε­ρά Μο­νή Ἁ­γί­ων Ἀ­πο­στό­λων (Ἁ­ϊ­ά)

Βο­ρει­ο­δυ­τι­κά τῆς Κα­λα­μπά­κας ὑ­ψώ­νε­ται ἕνας πα­νύ­ψη­λος καί πε­λώ­ρι­ος βρά­χος, λί­αν δυ­σπρό­σι­τος, κα­λού­με­νος ἐ­πι­το­πί­ως Ἁ­γι­ά (Ἁ­ϊ­ά). Ἡ ὑ­ψη­λό­τε­ρη κο­ρυ­φή του ἔ­χει ὑ­ψό­με­τρο 630 μ.
Ὁ Φώ­της Κο­το­πού­λης γρά­φει: «Ἡ ψη­λό­τε­ρη κο­ρυ­φὴ τοῦ βρά­χου τῆς Ἁ­γι­ᾶς ἀ­πὸ μὲν τὸ κέ­ντρο τῆς Κα­λα­μπά­κας φθά­νει τὰ ὀ­κτα­κό­σι­α καὶ πλέ­ον μέ­τρα, ἀ­πὸ δὲ τὰ ρι­ζά του τὰ ἑ­ξα­κό­σι­α καὶ ἀ­πὸ τὸ βο­ρει­νὸ μέ­ρος πρὸς τὸ Κα­στρά­κι καὶ ἀ­πὸ τὰ ρι­ζά του τὰ τρι­α­κό­σι­α μέ­τρα. Ὡς γνω­στὸ ὁ να­ός, ὁ τι­μώ­με­νος ἐ­π’ ὀ­νό­μα­τι τῶν ἁ­γί­ων ἀ­πο­στό­λων Παύ­λου καὶ Πέ­τρου, ἦ­το κτι­σμέ­νος σὲ μι­ὰ σπη­λι­ὰ ποὺ βρί­σκε­ται στὰ νο­τι­ο­δυ­τι­κὰ καὶ στὴ βά­σι τῆς ψη­λό­τε­ρης κο­ρυ­φῆς αὐ­τοῦ, ὅ­που ἐ­κτεί­νε­ται ὀ­ρο­πέ­δι­ο, τὸ ὁ­ποῖ­ο κα­τα­λαμ­βά­νει χῶ­ρο δέ­κα μὲ δώ­δε­κα στρέμ­μα­τα».

Ἐ­πί τοῦ ὀ­ρο­πε­δί­ου αὐ­τοῦ τοῦ βρά­χου μέ­σα σέ σπή­λαι­ο ἦ­ταν κτι­σμέ­νη ἡ ἱ­ε­ρά μο­νή τῶν Ἁ­γί­ων Ἀ­πο­στό­λων, σέ ὑ­ψό­με­τρο 550 μ.

Ἀ­πό φω­το­γρα­φί­α πού δι­α­θέ­του­με δι­α­κρί­νου­με ὅ­τι ὁ σπη­λαι­ώ­δης να­ΐ­σκος ἦ­ταν προ­φα­νῶς στόν β΄ ὄ­ρο­φο, προ­ϋ­πάρ­χο­ντος κτι­ρί­ου, τοῦ ὁ­ποί­ου οἱ πέ­τρες εἶ­ναι ἐ­ριμ­μέ­νες σή­με­ρα κά­τω. Οἱ τοι­χο­γρα­φί­ες ἀρ­χί­ζουν σέ ὕ­ψος 2 ἤ 2,5 μέ­τρων καί σώ­ζο­νται ἑ­κα­τέ­ρω­θεν τῶν δύ­ο πλευ­ρῶν τῆς σπη­λι­ᾶς. Ὑ­πάρ­χουν ἐ­πί­σης ἐ­πί τοῦ βρά­χου χα­μη­λό­τε­ρα, πε­λε­κη­μέ­να σκα­λι­ά γι­ά τήν ἀ­νά­βα­ση καί δύ­ο στέρ­νες.

Ἀ­πό τίς φω­το­γρα­φί­ες πού μᾶς πα­ρε­χώ­ρη­σε ὁ Ἁ­γι­ο­τρι­α­δί­της ἱ­ε­ρο­μό­να­χος Δο­μέ­τι­ος, ὁ ὁ­ποῖ­ος ἀ­νέ­βη­κε στήν κά­τω Ἁ­ϊ­ά τό ἔ­τος 2006, φυ­σι­κά χω­ρίς ἀ­ναρ­ρι­χη­τι­κά ἐ­ξαρ­τή­μα­τα, ἔ­χου­με μί­α σει­ρά μέ νω­πο­γρα­φί­ες, μέ τήν Πα­να­γί­α, τόν Ἀρ­χάγ­γε­λο, καί ἅ­γι­ες γυ­ναῖ­κες τῆς ἐκ­κλη­σί­ας μας. 

Ἡ πρώ­τη δε­ξι­ά ὁ­μοι­ά­ζει μέ τήν ἁ­γί­α Πα­ρα­σκευ­ή. Ἡ δεύ­τε­ρη μέ τήν ἁ­γί­α Μα­ρί­να. Ἀ­ρι­στε­ρά σώ­ζο­νται δύ­ο ἡ­μι­ε­ξί­τη­λοι ὅ­σι­οι μέ τά μο­να­χι­κά σχή­μα­τα. Ὅ­πως φαί­νε­ται στόν πρώ­ϊ­μο ἐ­ντό­πι­ο μο­να­χι­σμό τῶν Με­τε­ώ­ρων, ὅ­πως καί στούς ἐ­νο­ρι­α­κούς να­ούς ἱ­στο­ροῦ­νταν στούς τοί­χους τῶν κα­θο­λι­κῶν καί ἅ­γι­οι καί ἅ­γι­ες γυ­ναῖ­κες τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας μας.

Σύμ­φω­να μέ τά τε­χνο­τρο­πι­κά στοι­χεῖ­α τῶν προ­α­να­φε­ρο­μέ­νων τοι­χο­γρα­φι­ῶν ἡ μο­νή τῶν Ἁ­γί­ων Ἀ­πο­στό­λων ἦ­ταν ἱ­δρυ­μέ­νη πι­θα­νῶς τόν 13ο μέ 14ο αἰ­ώ­να.

Στήν ἀναφερθεῖσα πολλές φορές χαλ­κο­γρα­φί­α τοῦ 1782 ὁ μο­να­χός Παρ­θέ­νι­ος ση­μει­ώ­νει στόν ἐν λό­γῳ βρά­χο «οἱ Ἅ­γι­οι Ἀ­πό­στο­λοι».

Μί­α πλη­ρο­φο­ρί­α γι­ά τήν μο­νή τῶν Ἁ­γί­ων Ἀ­πο­στό­λων μᾶς δι­α­σώ­ζει, ἐ­πί­σης, ὁ Φώ­της Κο­το­πού­λης γι­ά τήν πε­ρί­ο­δο τῆς γερ­μα­νι­κῆς κα­το­χῆς. Αὐ­τός ὁ βρά­χος πού τό­σο δο­νή­θη­κε ἀ­πό τίς ὑ­μνο­λο­γί­ες τῆς βυ­ζα­ντι­νῆς μου­σι­κῆς καί ἁ­γι­ά­στη­κε ἀ­πό ἀ­σκη­τές, «ἐ­πέ­πρω­το ἐ­πί κα­το­χῆς, κα­τά τό ἔ­τος 1943, νά κα­τα­πα­τη­θοῦν τά ἱ­ε­ρά καί ἅ­γι­α χώ­μα­τά του ἀ­πό τούς Καυ­κά­σι­ους στρα­τι­ῶ­τες, οἱ ὁ­ποῖ­οι εἶ­χαν φυ­λά­κι­ο στὸ Ἀ­δρά­χτι. Ἀ­πε­ρί­σκε­πτα, ὅ­μως, (ἴ­σως) κά­ποι­ος Κα­στρα­κι­νός νὰ ὑ­πέ­δει­ξε τὸ ἀ­νέ­βα­σμα, ὅ­που ἐ­κεῖ πά­νω ἔ­στη­σαν τὴν ση­μαί­α μὲ τὸν ἀ­γκυ­λω­τὸ σταυ­ρό».

Οἱ Ἅγι­οι Ἀ­πό­στο­λοι σή­με­ρα εἶ­ναι με­τό­χι τῆς ἱ­ε­ρᾶς μο­νῆς Ρου­σά­νου, μέ τήν ὑ­π’ ἀ­ριθ. 19/5.2.1995 πρά­ξη τοῦ σε­βα­σμι­ω­τά­του μη­τρο­πο­λί­τη Στα­γῶν καί Με­τε­ώ­ρων κ. Σε­ρα­φείμ.

Η συνέχεια ΕΔΩ

Τρεις υπέροχες λήψεις από τα χιονισμένα Μετέωρα

Τρεῖς λήψεις ὑψηλῶν τόνων (high-key) τῶν Μετεώρων, οἱ ὁποῖες τραβήχθηκαν τὴν 14η Ἰανουαρίου 2025 (τὴν ἑπομένη τῆς πρώτης χιονόπτωσης τῆς χρονιᾶς). Φαίνεται ἡ Ἱ. Μονὴ Βαρλαὰμ (ἄλλως Ἁγίων Πάντων), τῆς ὁποίας τὰ πρῶτα κελλιά χτίστηκαν πάνω στὸν βράχο περὶ τὸ 1350 μαζὶ μὲ ἐκκλησία τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν. Ἐπέκταση ἀπὸ τὰ πρῶτα οἰκήματα σὲ μοναστήρι ὁλάκερο συντελέσθηκε τὸ 1517-8.

Ὁμίχλη, ἀχλύς, καταχνιὰ καὶ ἀντάρα: Μπορεῖτε μήπως νὰ διακρίνετε στὴν πρώτη λήψη τὴν Ἱ.Μονὴ Ρουσσάνου (ἄλλως Ἁγ. Βαρβάρας), μακρύτερα ἀπὸ τὴν Μονὴ Βαρλαὰμ καὶ στὰ δεξιά της;

© 2025 by Ioannis C. PAPACHRISTOS, MD Photography / All rights reserved

πηγή

"ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗ -ΜΕΤΕΩΡΑ"(Φ.Κόντογλου)

"ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΔΑΚΗ -ΜΕΤΕΩΡΑ"

Πρωτότυπη σελίδα της εγκυκλοπαίδειας υπογεγραμμένη κάτω δεξιά με μολύβι "φ.Κόντογλους" και με ιδιόχειρη σημείωση επάνω "λεξικόν Ελευθερουδάκη"

1. Μετέωρα και κοίτη Πηνειού 2. Εκκλησία Μονής Βαρλαάμ 3. Γενική άποψις των Μετεώρων 4. Μονή Βαρλαάμ 5. Μονή Αγίου Στεφάνου 6. Μονή Αγίας Τριάδος

  Ο Κόντογλου ήρθε μετά την καταστροφή από τη Μυτιλήνη στην Αθήνα το 1923, με τη μεσολάβηση του μυτιληνιού ζωγράφου-σκιτσογράφου και λογοτέχνη Αντώνη Πρωτοπάτση και φιλοξενήθηκε αρχικά από την λεγόμενη «παρέα της Δεξαμενής» (Γαλάτεια και Νίκος Καζαντζάκης, Έλλη Αλεξίου, Ραδάμανθυς Αλεξίου, Βάσος Δασκαλάκης, Παντελής Πρεβελάκης κ.α.). 

  Προκειμένου να βρει κάποια δουλειά για να βιοπορίζεται, ο Βάσος Δασκαλάκης, πρώτος σύζυγος της Έλλης Αλεξίου, που εργαζόταν στις εκδόσεις Ελευθερουδάκη, μίλησε στον εκδότη για τον Κόντογλου κι εκείνος τον προσέλαβε αμέσως. Ο Βάσος Δασκαλάκης έχει κάνει, μεταξύ άλλων, και την μετάφραση της «Πείνας» του Κ. Χάμσουν στην πρώτη έκδοση του 1924 από τις εκδόσεις Χ. Γανιάρη και Σια, με εικονογράφηση Φώτη Κόντογλου.

Ο μοναχός Γαβριήλ μπροστά στην Παναγία Γλυκοφιλούσα στο Μεγάλο Μετέωρο,το 1956

Μια εικόνα απ' το παρελθόν.Ο μοναχός Γαβριήλ μπροστά στην Παναγία Γλυκοφιλούσα στο Μεγάλο Μετέωρο,το 1956

πηγή

Χιονισμένα Μετέωρα

ΜΕΤΕΩΡΑ-Ιερά Μονή Βαρλαάμ

πηγή

Ερειπωμένα ναι, ξεχασμένα όχι!Μια αναφορά στις Μετεωρίτικες μονές των Αγίων Αποστόλων

Του Γρηγόρη Γ. Καλύβα

Τις μέρες αυτές που η Εκκλησία ενθυμείται και σεμνύνεται τους Πρωτοκορυφαίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο αλλά και όλους τους Αποστόλους, είναι μια ευκαιρία να αναφερθούμε στα ερειπωμένα μοναστήρια και στα μονύδρια της Ισάγγελης Μετεωρίτικης Πολιτείας που αναφέρονται στη μνήμη των Αγίων Αποστόλων.

Στην αναφορά μας αυτή παίρνουμε την άδεια και την ευλογία της Αγιοστεφανίτισσας Μοναχής Θεοτέκνης, συγγραφέως του σημαντικότατου πονήματος «Ιερά ασκητήρια – το πέτρινο δάσος, τόμος α’», να χρησιμοποιήσουμε την αναφορά της κάνοντας ένα νοερό ταξίδι στα ερειπωμένα, αλλά όχι και ξεχασμένα, μοναστήρια που αναφέρονται στους Αγίους Αποστόλους.

Και το κάνουμε αυτό ακριβώς γιατί πιστεύουμε πως οφείλουμε, ως κοινωνία που ζούμε υπό την σκιά των ιερών αυτών βράχων αλλά  και υπό την  σκέπη των Οσίων Μετεωριτών Πατέρων, να μαθαίνουμε και κυρίως να μελετούμε την ιστορική, πνευματική και αρχιτεκτονική κληρονομιά των Αγίων Μετεώρων.

Είναι ένα χρέος που έχουμε σ’ αυτό που αντιπροσωπεύουν τα Μετέωρα στο χθες, στο σήμερα και στο επέκεινα, αλλά και χρέος απέναντι στην μεγάλη κληροδοσία που μας παρέδωσαν τα έργα των χειρών και του πνεύματος μεγάλων πνευματικών αναστημάτων που περπάτησαν ανά τους αιώνες στα αγιασμένα αυτά χώματα, την οποία ασφαλώς οφείλουμε να παραδώσουμε στους μεταγενέστερους από εμάς, καθαρή και ακηλίδωτη.

Ιερά Μονή Αγίων Αποστόλων (Αϊά)

«Βορειοδυτικά της Καλαμπάκας υψώνεται ένας πανύψηλος και πελώριος βράχος, λίαν δυσπρόσιτος, καλούμενος επιτοπίως Αγιά (Αϊά). Η ψηλότερη κορυφή του έχει ύψος 630 μέτρα.

Ο Φώτης Κοτοπούλης γράφει «Η ψηλότερη κορυφή του βράχου της Αϊάς  από μεν το κέντρο της Καλαμπάκας φτάνει τα οκτακόσια και πλέον μέτρα, από δε τα ριζά του τα εξακόσια μέτρα και από το βορεινό μέρος προς το Καστράκι και από τα ριζά του τα τριακόσια μέτρα. Ως γνωστό ο ναός, ο τιμώμενος επ΄ ονόματι των Αγίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου, ήτο κτισμένος σε μια σπηλιά που βρίσκεται στα νοτιοδυτικά και στη βάσι της υψηλότερης κορυφής αυτού, όπου εκτείνεται οροπέδιο, το οποίο καταλαμβάνει χώρο δέκα με δώδεκα στρέμματα».

Από τις φωτογραφίες που υπάρχουν, έργο και καρπός του ηγουμένου της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος Αρχιμανδρίτη Δομετίου, δικρίνεται ότι ο σπηλαιώδης ναϊσκος ήταν προφανώς στον β’ όροφο, προυπάρχοντος κτιρίου, του οποίου οι πέτρες είναι εριμμένες σήμερα κάτω. Οι τοιχογραφίες αρχίζουν σε ύψος 2 ή 2,5 μέτρων και σώζονται εκατέρωθεν των δύο πλευρών της σπηλιάς. Υπάρχουν επίσης επί του βράχου χαμηλότερα, πελεκημένα σκαλιά για την ανάβαση και δύο στέρνες…

Σύμφωνα με τα τεχνοτροπικά στοιχεία των προαναφερόμενων τοιχογραφιών η μονή των Αγίων Αποστόλων ήταν ιδρυμένη πιθανώς τον 13^ο με 14^ο αιώνα. Στην αναφερθείσα πολλές φορές χαλκογραφία σημειώνει στον εν λόγω βράχο «Αγιοι Απόστολοι». Μια πληροφορία για την μονή των Αγίων Αποστόλων μας διασώζει, επίσης, ο Φώτης Κωτοπούλης για την περίοδο της γερμανικής κατοχής. Αυτός ο βράχος που τόσο δονήθηκε από τις υμνολογίες της Βυζαντινής μουσικής και αγιάστηκε από ασκητές, «επέπρωτο επί κατοχής, κατά το έτος 1943, να καταπατηθούν τα ιερά και άγια χώματά του από τους Καυκάσιους στρατιώτες, οι οποίοι είχαν φυλάκιο στο Αδράχτι. Απερίσκεπτα, όμως, (ίσως) κάποιος Καστρακινός να υπέδειξε το ανέβασμα, όπου εκεί πανω έστησαν σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό».

Οι Άγιοι Απόστολοι σήμερα είναι μετόχι της Ιεράς Μονής Ρουσάνου.

Ιερά Μονή Προσκυνήσεως της Αλύσεως του Αποστόλου Πέτρου

«Ο Άλυσος είναι ένας  γιγάντιος Βράχος που βρίσκεται βόρεια της Καλαμπάκας, νοτιοδυτικά της Αγίας Τριάδος και χωρίζει βορειοδυτικά με ένα φαράγγι βάθους 110 μέτρων από τον βράχο του Αγίου Μοδέστου (κοινώς Μόδι).

Εδώ βρίσκονταν κτισμένη η Ιερά Μονή Προσκυνήσεως της Αλύσεως του Αποστόλου Πέτρου, την οποία εορτάζει η Εκκλησία μας στις 16 Ιανουαρίου. Σήμερα καλείται από τους εγχώριους «Άλτσος» και διακρίνονται ελάχιστα ερείπια.

Παλιότερη μνεία. Αρχές 17^ου αιώνα, η Άλυσος ανήκει ως κελλίο στο Μεγάλο Μετέωρο. Στο γνωστό κατάστιχο δια την αποκοπή των κελλιωτών το μονύδριο αναφέρεται δέκατο τρίτο στην σειρά με τον τίτλο «Η Άλυσος». Στην χαλκογραφία του 1782, ο Παρθένιος ζωγράφισε επί του βράχου την μονή της Αλύσεως του Αποστόλου Πέτρου με αρκετά κτίσματα, ναό, κελλιά και σκάλα.

Ο Leon Heuzey στα 1858 αναφέρει την Άλυσο μεταξύ άλλων ένδεκα μετεωρίτικων μονυδρίων, περί των οποίων έλαβε γνώση από την εντόπια παράδοση. Για το μονύδριο της Άλυσσου αναφέρεται και ο αρχιμ. Πορφύριος Ουσπένσκυ ..».

Αλήθεια, όλα αυτά τα ενδιαφέροντα για την ιστορία της Μετεωρίτικης μοναστικής πολιτείας, τα γνωρίζουμε;

Στόχος αυτών των παρεμβάσεων είναι να τα γνωρίσουμε !!!

meteoritikoiantilaloi