Στρατιώτης πάνω στα τείχη.

Στρατιώτης πάνω στα τείχη.Λεπτομέρεια από τοιχογραφία από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Γαλάτσι (12ος αιώνας, Κομνήνεια περίοδος)

Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στα τέλη του 13ου αιώνα.

πηγή

ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ-Μωσαϊκό, 1150-1175

Φλωρεντία: Museo Nazionale del Bargello

ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ-Μωσαϊκό, 1150-1175

Η «ιστορική τοιχογραφία» του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου - Πολιούχου Θεσσαλονίκης

Ιστορική, εικονογραφική και ερμηνευτική προσέγγιση

 Η λεγόμενη «ιστορική τοιχογραφία» του ναού του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα, αλλά και δυσχερέστερα ερμηνευτικά ζητήματα της μνημειακής ζωγραφικής του ναού. Το σωζόμενο ζωγραφικό σύνολο αποκαλύφθηκε μετά την πυρκαγιά του 1917, όταν οι έρευνες στον ναό έφεραν στο φως ψηφιδωτά και τοιχογραφίες που έως τότε καλύπτονταν από νεότερα επιχρίσματα.[1] Η τοιχογραφία βρισκόταν στον νότιο τοίχο του ναού, σε θέση που δεν ανήκε στον αρχικό εικονογραφικό διάκοσμο του 5ου αιώνα, αλλά σχετιζόταν με μεταγενέστερη οικοδομική φάση του μνημείου.[2]

Ο καθηγητής Αριστοτέλης Μέντζος, εξετάζοντας συνδυαστικά τα αρχαιολογικά, τεχνοτροπικά και ιστορικά στοιχεία, απορρίπτει τη χρονολόγηση της σύνθεσης στον 7ο αιώνα και θεωρεί πιθανότερη την εκτέλεσή της μεταξύ του δευτέρου μισού του 9ου και των μέσων του 10ου αιώνα.[7] Η θέση αυτή στηρίζεται τόσο στη μορφολογία και την τεχνοτροπία της παράστασης όσο και στη σχέση της με τις οικοδομικές φάσεις του ναού. Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρατήρηση ότι η τοιχογραφία δεν μπορεί να αποσπασθεί από τις μεταγενέστερες επεμβάσεις στον νότιο τοίχο, ιδίως από τη διαμόρφωση του χώρου που επέτρεψε την ανάπτυξη της σύνθεσης.[8]

Ως προς την ταύτιση του αυτοκράτορα, ο Αριστοτέλης Μέντζος θεωρεί πιθανότερη την απόδοση της μορφής στον Λέοντα ΣΤ΄ τον Σοφό. Η άποψη αυτή στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στη σύγκριση με το ψηφιδωτό της Βασιλείου Πύλης της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως, όπου εικονίζεται γονυπετής αυτοκράτορας ενώπιον του Χριστού.[9] 

Η σύγκριση δεν αφορά μόνο εξωτερικές ομοιότητες, αλλά ευρύτερα στοιχεία της αυτοκρατορικής εικονογραφίας και της επίσημης βυζαντινής τελετουργίας. Παράλληλα, η ενδυμασία του έφιππου αυτοκράτορα της τοιχογραφίας παρουσιάζει χαρακτηριστικά που μπορούν να συσχετισθούν με τις περιγραφές της βασιλικής ενδυμασίας στα Περί Βασιλείου Τάξεως.[10]

«Ό ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· ἆρον τόν κράβαττόν σου καί περιπάτει...

Λεπτομέρεια από τοιχογραφία του 17ου αιώνα όπου οι Ιουδαίοι κατηγορούν τον επί 38 έτη παράλυτο ότι δεν σέβεται την αργία του Σαββάτου

[...]Οι Ιουδαίοι είχαν κυριευθεί από μανία και τον απειλούσαν ποικιλοτρόπως εξαγριωμένοι και τον κατηγορούσαν και τον πολιορκούσαν και του έλεγαν: « σάββατόν ἐστιν· οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν κράβαττον(: Σήμερα είναι Σάββατο και δε σου επιτρέπεται να σηκώνεις το κρεβάτι σου)»[Ιω.5,10], το γεγονός ότι όχι μόνο αντιμετωπίζει με αδιαφορία τη μανία τους, αλλά και με μεγάλο θάρρος διακηρύσσει τον Ευεργέτη του ενώπιον όλων και αποστομώνει την αναίσχυντη γλώσσα τους, νομίζω εγώ τουλάχιστο ότι είναι απόδειξη μεγάλης γενναιότητας.

 Πραγματικά, όταν τον περικύκλωσαν οι Ιουδαίοι και έλεγαν επιτιμητικά και με αυθάδεια στον πρώην παραλυτικό «Σήμερα είναι Σάββατο, δεν σου επιτρέπεται να σηκώσεις και να μεταφέρεις το κρεβάτι σου», άκουσε τι απαντά: «ὁ ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει(: Εκείνος που με θαύμα αποκατέστησε την υγεία μου, μού είπε: Πάρε το κρεβάτι σου και περπάτησε)»[Ιω.5,11], σαν να τους έλεγε κατά κάποιο τρόπο, τα ακόλουθα: «Φλυαρείτε και παραφέρεστε, όταν με προτρέπετε να μη θεωρώ διδάσκαλο Εκείνον, που με θεράπευσε από μία τόσο μακρόχρονη και βαριά ασθένεια και να μην υπακούω απολύτως σε όλες τις εντολές Του». 

Το αναπάντεχο εύρημα στους ασβεστωμένους τοίχους του Αγίου Νικολάου στον Μεσοπόταμο της Βορείου Ηπείρου

Μπροστά σε μια αναπάντεχη αποκάλυψη βρέθηκαν αρχαιολόγοι και συντηρητές του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη με επικεφαλής την -τότε- διευθύντριά του Φλώρα Καραγιάννη -σήμερα Γενική Διευθύντρια στο Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης- όταν επισκέφτηκαν τον ναό του Αγίου Νικολάου στον Μεσοπόταμο Αλβανίας.

Άθικτες μορφές αγίων ζωγραφισμένες με έντονα χρώματα, σε ύψος που φτάνει ως τα 8 μέτρα ήρθαν στο φως σε τοίχους που μέχρι τότε φαινόταν άσπροι και απλώς βαμμένοι. Οι Έλληνες επιστήμονες έχουν αναλάβει τη συντήρηση του τοιχογραφικού διάκοσμου του Αγίου Νικολάου. 

Πρόκειται για το καθολικό ενός μοναστηριού του 13ου αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αρχιτεκτονικής από το Δεσποτάτο της Ηπείρου, το οποίο ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Άγγελο Κομνηνό Δούκα μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, αναπτύχθηκε στην Ύστερη Βυζαντινή Περίοδο και είχε πρωτεύουσα την Άρτα.

ΟΥΡΑΝΙΟ ΦΩΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ

Μία θαυμαστή ουράνια σφαίρα, περιβαλλόμενη από αγγέλους και με τις πύλες του ουρανού διάπλατα ανοιγμένες, αποτυπώνει η ευαισθησία του αγιογράφου στο Καθολικό της Μονής των Βλατάδων στη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα. Από το άνοιγμα αυτό προβάλλει ο λευκοφόρος Χριστός, ως Παλαιός των Ημερών, μέσα σε μία θεοφάνεια φωτός και δόξης.

Η μνημειακή ζωγραφική του ναού αντανακλά τις θεοπτιακές εμπειρίες των μαθητών του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, ο οποίος είχε ήδη κοιμηθεί κατά τον χρόνο της αγιογράφησης. Η θεολογία του ακτίστου φωτός, όπως εκφράστηκε κατεξοχήν στη διδασκαλία του, βρίσκει εδώ μία εικαστική αποτύπωση μοναδικής έντασης και καθαρότητας.

Η απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου στη « Σκοτεινή Εκκλησία»

Η Καππαδοκία βρίθει εκκλησιών όπου απεικονίζονται τα Θεία Πάθη. Μία από αυτές είναι και η λαξευμένη στον βράχο « Σκοτεινή Εκκλησία» στα Κόραμα. 

Η έλλειψη παραθύρων συντέλεσε στην διατήρηση ζωηρών και αναλλοίωτων χρωμάτων.

 Στην απεικόνιση του Μυστικού Δείπνου ο Χριστός κάθεται στην κορυφή του τραπεζιού. Κρατάει ειλητάριο με το αριστερό χέρι ενώ ευλογεί με το δεξί. 

Στην άλλη άκρη του τραπεζιού,σε χαμηλότερο επίπεδο κάθεται ο Πέτρος. 

Δίπλα στον Χριστό ο Ιωάννης κλίνει ελαφρά το κεφάλι του προς τον Κύριο. 

Ο Ιούδας με εμφανή θλίψη απλώνει το χέρι του προς το πιάτο, γεγονός που τον ταυτοποιεί.

 Η σύνθεση απεικονίζει την στιγμή που ο Χριστός λέει σύμφωνα με τον Ματθαίο :

 Ὁ ἐμβάψας μετ' ἐμοῦ τὴν χεῖρα ἐν τῷ τρυβλίῳ, οὗτός με παραδώσει.» (Ματθ. 26:23). 

Ο άγιος Γρηγόριος "ο Διάλογος", Πάπας Ρώμης

Ο άγιος Γρηγόριος "ο Διάλογος", Πάπας Ρώμης (σήμερα η μνήμη του). Λεπτομέρεια τοιχογραφίας, ναός Ζωοδόχου Πηγής, Αμυγδαλή (Κουκουράβα) Αγιάς

πηγή

ΑΓΙΟΙ 40 ΜΑΡΤΥΡΕΣ-Τοιχογραφίες τέλους 13ου αιώνα

 Οι Άγιοι Γοργόνιος, Ουαλεντίνος, Αλέξανδρος, Αθανάσιος, Κανδίδος και Γάηος, έξι από τους τιμώμενους σήμερα Αγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες της Σεβάστειας,

Τοιχογραφίες τέλους 13ου αιώνα στον Ιερό Ναό της Παναγίας Αχειροποίητου Θεσσαλονίκης.

Στέφανος Πασβάντης

Η ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΑΥΡΙΩΤΙΣΣΑ,ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Η ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΑΥΡΙΩΤΙΣΣΑ,ΚΑΣΤΟΡΙΑ

The Crucifixion of the Lord - Byzantine

fresco.Monastery of Panagia Mavriotissa near Kastoria,Greece.

"ἐπείνασα γάρ, καί ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα, καί ἐποτίσατέ με".Τοιχογραφία.

"ἐπείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα, καί ἐποτίσατέ με"(από τη σημερινή ευαγγελική περικοπή). Τοιχογραφία, ναός Ταξιαρχών, Μηλιές Πηλίου,

πηγή

ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ -Μονή Γκρατσιάνιτσα

ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ

Μονή Γκρατσιάνιτσα-Κόσοβο (περίπου 1320)

Το μαρτύριο του αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη.Τοιχογραφία

Το μαρτύριο του αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη (σήμερα η μνήμη του). Τοιχογραφία, καθολικό μονής αγίου Παντελεήμονα, Αγιά

πηγή

[...]Κάποια ημέρα, ενώπιον του λαού, ο Λικίνιος προέτρεψε τον Θεόδωρο να θυσιάσει στα είδωλα. Ο Θεόδωρος αρνήθηκε και ζήτησε να του δοθούν τα χρυσά και αργυρά αγαλματίδια των θεών, για να προσφέρει αυτά θυσία στον οίκο του ιδιωτικά και μετά να προσφέρει δημόσια τις θυσίες. 

 Πράγματι, ο Θεόδωρος έλαβε τα αγαλματίδια τα οποία κομμάτιασε και μοίρασε τα χρυσά και αργυρά αυτών στους πτωχούς. 

 Ο εκατόνταρχος Μαξέντιος είδε την κεφαλή της θεάς Αφροδίτης στα χέρια ενός πτωχού και κατέδωσε το γεγονός στον Λικίνιο, ο οποίος θεώρησε τον Θεόδωρο ως εμπαίκτη και καταφρονητή των ειδώλων. 

 Για τον λόγο αυτό τον συνέλαβαν και αμέσως άρχισαν να τον υποβάλλουν σε πολυειδείς τιμωρίες. Τον κτυπούσαν, έκαιγαν και έγδερναν το σώμα του Μάρτυρος. Στην συνέχεια οι δήμιοι τον σταύρωσαν και διαπέρασαν τα πόδια, τα χέρια και τα κρυφά μέλη του διά περόνης, τόξευσαν το πρόσωπό του με τέτοιο τρόπο ώστε να εκχυθούν τα μάτια του και τον άφησαν επάνω στον σταυρό. Ο Λικίνιος, φοβούμενος την οργή του όχλου, διέταξε να τον αποκεφαλίσουν. Έτσι ο φόβος παρεχώρησε την θέση του στη χαρά και η λύπη και ο κόπος στην ανάπαυση.

Η αρχαιότερη σωζόμενη απεικόνιση της Υπαπαντής

Το ψηφιδωτό της Υπαπαντής του Κυρίου, από την Παναγία Κυριώτισσα (νυν Kalenderhane Camii), Kωνσταντινούπολη, 6oς -7ος αιώνας.
Η αρχαιότερη σωζόμενη απεικόνιση της Υπαπαντής, σήμερα βρίσκεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Πόλης.

πηγή

''Άγιος Τρύφων"-Τοιχογραφία

''Άγιος Τρύφων"

Από το κατεδαφισμένο σήμερα Kαθολικό της "Μονής Κοίμησης Θεοτόκου" στους Δελφούς..........1751....Βυζαντινό Μουσείο - Αθήνα...

Σπάνια τοιχογραφία Αγίου Νικολάου

Τοιχογραφία στην Μονή του Αγίου Γεωργίου στο Staro-Nagorichino(Σκόπια)έργο των Μιχαήλ και Ευτυχίου Αστραπά .

 Απεικονίζει τον Άγιο Νικόλαο να κόβει με το τσεκούρι  ένα τεράστιο κυπαρίσσι  στο οποίο κατοικούσε ένας δαίμονας και τρομοκρατούσε τη γύρω περιοχή.Ο  δαίμονας παραδέχτηκε την ήττα του και αποχώρησε από όλη τη Λυκία.

Ο Άγιος Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας Α΄ (†1546)

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας Α΄ (†1546), ο οποίος
κατήγετο από την Ζίτσα, κωμόπολη της Ιεράς Μητροπολέως Ιωαννίνων.

* Τοιχογραφία στην τράπεζα της Αγιορείτικης Μονής Σταυρονικήτα , της οποίας είναι ο κτήτορας (Φωτο. 1993).

** Αγιοκατατάχθηκε από την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Σεπτού Οικουμενικού Θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως στις 10/1ου/2023 και ο εορτασμός της μνήμης του ορίστηκε στις 13 Ιανουαρίου, ημέρα της Οσιακής του Κοιμήσεως.

Γιωβαννης Φίλιππος/πηγή

Οι Γραμμουστιάνοι κι ο Αλή πασάς.

Το Ανάθεμα των Βλάχων.

  Ο γέροντας Μιχάλης Παπάζης, που γεννήθηκε το 1812 περίπου και έζησε προσωπικά το κυνήγι που υπέστησαν οι Γραμμουστιάνοι από τον Αλή γύρω στα 1819, αναφέρει ότι, ο ίδιος ο Αλή πασάς παρουσιάστηκε στη Γράμμουστα, επικεφαλής πολυάριθμης ομάδας Αλβανών. Ο Χατζηστέργιος και οι άλλοι τσελιγκάδες, όπως και ο αρσενικός πληθυσμός του οικισμού, βγήκαν να τον προϋπαντήσουν και να τον υποδεχθούν, σε μεγάλη παράταξη.

  Μόλις κατέλυσε ο Αλή, άρχισαν να φθάνουν κριάρια, τα οποία έβαζαν στη σούβλα για να φιλοξενήσουν τον υψηλό μουσαφίρη τους. Τρεις μέρες συνεχίστηκε η διασκέδαση και στο τέλος ο πασάς παίρνει κατά μέρος τον Χατζηστέργιο και του λέει: ''Έχω ακούσει ότι έχεις ένα όμορφο κορίτσι και θέλω να το πάρω στο χαρέμι μου. Πιστεύω πως η πράξη μου αυτή σε κάμνει τιμή ''.

 Ο έξυπνος αρχιτσέλιγκας όμως υποκρίθηκε ότι δεν περίμενε τέτοια μεγάλη τιμή και του υποσχέθηκε πως θα την πάει ο ίδιος στα Γιάννενα μετά από τρεις μέρες για να την προετοιμάσει. Του μίλησε τόσο πειστικά που ο πασάς το πίστεψε κι έμεινε κατενθουσιασμένος.

«Ο Χριστός Εμμανουήλ», Μουσείο Ζακύνθου

«Ο Χριστός Εμμανουήλ».

Τοιχογραφία από το ναό του Σωτήρα στο Κάστρο. Τέλη 12ου αι.

ΑΓΙΟΣ ΣΕΒΑΣΤΙΑΝΟΣ-1570

Του Αγίου Σεβαστιανού σήμερα.
Ο Άγιος όπως απεικονίζεται σε τοιχογραφία του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου στα Παλατίτσια Ημαθίας, έργο του ζωγράφου Νικολάου από το Λινοτόπι Καστοριάς, 1570.

πηγή