Υπάρχουν πλευρές της Μικρασιατικής Καταστροφής που παραμένουν σχεδόν άγνωστες. Μία από τις πιο σκοτεινές είναι η ιστορία των φορτίων οστών που, σύμφωνα με εφημερίδες της εποχής, έφυγαν το 1924 από τη Μικρά Ασία με προορισμό βιομηχανίες της Δυτικής Ευρώπης.
Οστά ανθρώπων ανακατεμένα, σε ορισμένες μαρτυρίες, με οστά ζώων.
Οστά που συγκεντρώνονταν σε σακιά, φορτώνονταν σε εμπορικά πλοία και ταξίδευαν προς τη Μασσαλία και το Άμστερνταμ.
Προορίζοντας για βιομηχανική χρήση και κυρίως για την παραγωγή λιπασμάτων.
Σήμερα κάτι τέτοιο ακούγεται αδιανόητο.
Στις αρχές όμως του 20ού αιώνα τα οστά ήταν εμπορεύσιμη πρώτη ύλη.
Αλέθονταν για την παραγωγή οστεάλευρου και φωσφορικών λιπασμάτων και χρησιμοποιούνταν σε διάφορες βιομηχανικές διαδικασίες.
Το ανατριχιαστικό ερώτημα είναι. Ανάμεσα σε αυτά τα οστά υπήρχαν και λείψανα των ανθρώπων που είχαν χαθεί στη Μικρά Ασία;
Οι εφημερίδες του 1924 απαντούσαν πως ναι.
Τον Απρίλιο του 1924 εμφανίζεται στις πηγές το ολλανδικό ατμόπλοιο Venus.
Η αθηναϊκή εφημερίδα «Ελεύθερος Λόγος» έγραφε στις 20 Απριλίου ότι το πλοίο είχε φορτώσει στη Σμύρνη και κατευθυνόταν προς την Ολλανδία μεταφέροντας οστά που αποδίδονταν σε νεκρούς της Μικράς Ασίας. Σύγχρονη έρευνα έχει συγκεντρώσει και άλλα δημοσιεύματα γύρω από το ίδιο ταξίδι.
Σε μαρτυρία που συντάχθηκε στη Σάμο περιγράφονταν οστά αλόγων, βοδιών και καμήλων μαζί με ανθρώπινα οστά, συγκεντρωμένα σε σάκους.
Λίγους μήνες αργότερα όμως εμφανίζεται μια ακόμη πιο συγκλονιστική είδηση.
Στις 23 Δεκεμβρίου 1924 οι New York Times δημοσίευσαν ανταπόκριση από το Παρίσι με τίτλο Yarn of a Cargo of Human Bones.
Η εφημερίδα ανέφερε ότι στη Μασσαλία είχε προκαλέσει αναστάτωση η πληροφορία πως πλοίο υπό βρετανική σημαία, το οποίο αναφέρεται ως Zan, μετέφερε ένα «μυστηριώδες φορτίο» 400 τόνων ανθρώπινων οστών, προορισμένων για βιομηχανίες της πόλης.
Σύμφωνα πάντα με εκείνο το δημοσίευμα, τα οστά λέγονταν ότι είχαν φορτωθεί στα Μουδανιά της Προποντίδας και ότι προέρχονταν από θύματα των σφαγών στη Μικρά Ασία.
Η ίδια η εφημερίδα κρατούσε επιφύλαξη και έγραφε ότι αναμενόταν έρευνα για τις πληροφορίες αυτές.
Σε ελληνικές πηγές της ίδιας περιόδου εμφανίζεται και το όνομα Jean M. Το πλοίο αυτό υπήρχε πράγματι και καταγράφεται στα βρετανικά Εθνικά Αρχεία με επίσημο αριθμό 195089.
Δεν έχουμε σήμερα ένα τελωνειακό ή επιστημονικό έγγραφο που να αποδεικνύει ότι και οι 400 τόνοι ήταν αποκλειστικά ανθρώπινα οστά και ακόμη περισσότερο ότι ανήκαν όλα σε Έλληνες. Άλλα δημοσιεύματα μιλούσαν για Έλληνες, άλλα για Αρμενίους και άλλα γενικότερα για θύματα της Μικράς Ασίας.
Η αντίδραση των λιμενεργατών της Θεσσαλονίκης
Πριν φθάσει στη Μασσαλία, το πλοίο πέρασε από τη Θεσσαλονίκη. Και εκεί συνέβη κάτι που αξίζει ιδιαίτερη αναφορά.
Στις 13 Δεκεμβρίου 1924 το βρετανικής σημαίας ατμόπλοιο, που στις ελληνικές πηγές εμφανίζεται ως «Ζαν Μ.», βρισκόταν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, προερχόμενο από την Κωνσταντινούπολη.
Το φορτίο του, σύμφωνα με το δημοσίευμα της αθηναϊκής εφημερίδας «Εμπρός» της επόμενης ημέρας, ήταν 400 τόνοι οστών από τα Μουδανιά, από τους οποίους η εφημερίδα ανέφερε ότι οι 200 τόνοι προέρχονταν από θύματα της Μικράς Ασίας.
Προορισμός τους ήταν η Μασσαλία και, όπως έγραφε χαρακτηριστικά, μεταφέρονταν «διά βιομηχανικούς σκοπούς».
Η είδηση όμως δεν πέρασε απαρατήρητη από τους ανθρώπους του λιμανιού.
Όταν ναύτες και εργάτες του λιμένα πληροφορήθηκαν τι φερόταν να μεταφέρει το πλοίο, επιχείρησαν να εμποδίσουν τον απόπλου του.
Δεν επρόκειτο απλώς για μια λεκτική διαμαρτυρία.
Σύμφωνα με το «Εμπρός», η αντίδραση ήταν τέτοια ώστε χρειάστηκε να μεταβεί στο λιμάνι ο Βρετανός πρόξενος και να επέμβουν οι ελληνικές αρχές.
Μόνο μετά την παρέμβασή τους το πλοίο κατάφερε να αποπλεύσει αργά τη νύχτα.
Η πληροφορία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί δεν έμεινε μόνο στον ελληνικό Τύπο.
.jfif)
.jpg)
