Οι πρώτοι που σταυροκοπήθηκαν στη χάρη Του έπεσαν νεκροί από σφαίρες για παραδειγματισμό

14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1922_Ο ΔΙΚΟΣ ΜΟΥ ΠΑΠΠΟΥΣ.

Θα μπορούσα να αναφέρω μία σειρά γεγονότων και καταστάσεων που συμπτωματικά διαδραματίζονται στην ευρεία περιοχή της Σμύρνης την 14η Σεπτεμβρίου (παλ.ημ.) του 1922, ημέρα που παραδοσιακά οι χριστιανοί της τιμούσαν το ιερό τους Σύμβολο, τον Σταυρό, το μέσον του μαρτυρικού, τιμωρητικού, θανάτου, όπου επάνω του ακόμη κι ο Θεάνθρωπος πριν το τέλος του λυγίζει: ‘’ Πάτερ μου, ει δύνατόν εστι, παρελθέτω απ' εμού το ποτήριον τούτο...’’.

Όπως και ότι τα πλοία της σωτηρίας, με ξένες σημαίες και τα επιταγμένα ελληνικά χωρίς σημαίες, εισέρχονται επί τέλους στο λιμάνι της Σμύρνης για τρίτη μόλις μέρα, ενώ το μαρτύριο των προσφύγων στη Σμύρνη και στα λιμάνια των δυτικών παραλίων συνεχίζεται για τρίτη εβδομάδα.

Ή όπως η διαπίστωση, ότι ενώ ο τεράστιος όγκος των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων μειώνεται με τις επιβιβάσεις τους στα πλοία, ξαφνικά πολλαπλασιάζεται πάλι από τον ατελείωτο ερχομό νέων προσφύγων που έχουν περπατήσει έως και 100 χλμ από τα δικά τους χωριά με προορισμό τη Σμύρνη , ενώ ο εκτοπισμός των ανδρών σε πορείες από τη Σμύρνη προς τη Μαγνησία συνεχίζεται.

Κυρίως πως το ποτήρι του μαρτυρίου των προσφύγων πραγματικά δεν είχε πάτο!

Στο στρατόπεδο της Μπαλτσόβα, νότια της πόλης της Σμύρνης, έχει στηθεί ένας πρώτος σταθμός αιχμαλώτων πολιτών, που οδηγούνται εκεί και από την περιοχή της Ερυθραίας. Μαζί τους και ο παππούς μου, πατέρας της μητέρας μου από τα Αλάτσατα, μαζί με 500 περίπου συγχωριανούς του. Το Γιαννακό ήταν τότε 39 ετών, έμπορος και οικογενειάρχης, πατέρας πέντε παιδιών και σε αναμονή του έκτου. Η γυναίκα του (γιαγιά μου) τις μέρες του διωγμού ήταν σε προχωρημένη εγκυμοσύνη. Στο στρατόπεδο της Μπαλτσόβα έγινε η πρώτη διαλογή. ‘Όσοι κρίθηκαν ότι δεν αντέχουν εκτελέστηκαν. Το Γιαννακό εκεί τη γλύτωσε.

Από τους περίπου 500 πολίτες αιχμαλώτους Αλατσατιανούς, έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα μόνο 11 που επέστρεψαν κατά την ανταλλαγή αιχμαλώτων, κι άλλοι 17 από τους περίπου 700 που πολέμησαν ως "εθελοντές" στη Μικρασιατική εκστρατεία.

Από εκείνους τους Αλατσατιανούς αιχμαλώτους που επέστρεψαν έμαθαν πως τους πήγαν πεζή στην Μπαλτσόβα και μετά πεζή στη Σμύρνη. Ότι είδαν την καταστροφή της πόλης και τα ‘’κοπάδια’’ των προσφύγων στην προκυμαία της. Κάνοντας μια πολύωρη στάση εκεί, είχαν να πουν για την αφόρητη δυσωδία που ανέδιδαν τα αποκαΐδια μαζί με την οσμή της αποσύνθεσης των νεκρών που τους ανάγκαζε να κλείνουν τη μύτη τους.

Περιμένοντας έσμιξαν με καμιά διακοσαριά άνδρες αιχμαλώτους από τη Σμύρνη και συνέχισαν την πορεία προς τον Μπουρνόβα. Ούτε κουβέντα από τους Τούρκους συνοδούς τους για τον προορισμό τους, μόνο περπάτημα, νηστικοί, προ πάντων διψασμένοι κι όποιος δεν άντεχε έπεφτε. Αν δεν σηκωνόταν, ένα πυροβολισμός τον τελείωνε.

Άφησαν τον όμορφο Μπουρνόβα με τα νερά του να τους τρελαίνουν καθώς κυλούσαν γάργαρα, κάνοντας ακόμη πιο μαρτυρική τη δίψα τους. Μπήκαν στο Ναρλήκιοϊ (σημερινό Doğanlar) στο μικρό χωριό του Μπουρνόβα όπου απλωνόταν ο μεγάλος κάμπος με τις ροδιές και έστεκε το μικρό εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού. Η καμπάνα του στο ψηλό καμπαναριό έμενε ακίνητη και βουβή και ήταν 14 Σεπτεμβρίου. Οι πρώτοι που σταυροκοπήθηκαν στη χάρη Του έπεσαν νεκροί από σφαίρες για παραδειγματισμό.

Ὁ Ἅγιος Ἱεροεθνομάρτυς Ἰάκωβος Ἀρχατζικάκης ὁ ἐν Βουτζᾶ τῆς Σμύρνης

Ὁ Ἅγιος Ἱεροεθνομάρτυς Ἰάκωβος Ἀρχατζικάκης ὁ ἐν Βουτζᾶ τῆς Σμύρνης†28-8-1922.Ἑορτάζει στὶς 13 Σεπτεμβρίου.

Μνήμη τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου νέου Ἱερομάρτυρος Ἰακώβου Ἀρχατζικάκη, τοῦ ἐκ Ζήρου Σητείας καὶ ἐν Βουτζὰ τῆς Σμύρνης σταυρωθέντος καὶ πεταλωθέντος καὶ μαρτυρικῶς τελειωθέντος.

Ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 13 Σεπτεμβρίου 2026, τὴν πρώτη Κυριακὴ πρὸ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ μαζὶ μὲ τὸν Ἅγιο Χρυσόστομο Σμύρνης καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ ἀναιρεθέντες κληρικοὺς καὶ λαϊκούς.

Ὁ Ἅγιος Μεγαλομάρτυρας καὶ Ἐθνοϊερομάρτυρας Ἰάκωβος Ἀρχατζικάκης ὁ τελευταῖος ἐφημέριος τοῦ Βουτζὰ τῆς Σμύρνης τὸν Αὔγουστο τοῦ 1922 βίωσε ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ φριχτὰ βασανιστήρια ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ φανταστεῖ ἀνθρώπινος νοῦς. Τὸν πετὰλωσαν στὰ χέρια καὶ στὰ πόδια, τὸν σέρνανε στοὺς δρόμους τοῦ Βουτζά, τὸν χτύπαγαν καὶ στὸ τέλος τὸν σταύρωσαν… καὶ σὰ νὰ μὴν ἔφτανε αὐτό τοῦ κάρφωσαν στὸ μέτωπο καρφιὰ σχηματίζοντας τὸ σχῆμα τῆς ἡμισελήνου.

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἰάκωβος Γεωργίου Ἀρχατζικάκης ἀναμφίβολα θεωρεῖται μιὰ ἀπὸ τὶς σημαντικότερες πνευματικὲς φυσιογνωμίες τῆς Σητείας. Συμπατριώτης ἑνὸς ἀπὸ τοὺς ἑπτὰ σοφοὺς τῆς ἀρχαιότητος, τοῦ Μύσωνος καὶ τοῦ μεγάλου μας ἐπικοῦ ποιητῆ Βιτσέντζο Κορνάρου, ὑπῆρξε ἀγωνιστὴς τῆς ἐλευθερίας, τῆς παιδείας καὶ τῆς εὐσέβειας.

Γεννήθηκε στὶς 20 Ἰουλίου τοῦ 1872 στὸ χωριὸ Ζῆρος τῆς Σητείας καὶ ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ 8 παιδιὰ τοῦ Γιώργη καὶ τῆς Εἰρήνης Ἀρχατζικάκη (4 ἀγόρια: Κωνσταντῖνος, Ἐμμανουήλ, Νικόλαος καὶ Ἰάκωβος καὶ 4 κορίτσια: Μαριγώ, Χρυσάνθη, Στεφανία, Ἑλένη). Τὸ ἀρχικὸ ὄνομα τῆς οἰκογένειας ἦταν Παπαδάκη ἀλλὰ μετονομάστηκαν ἔτσι ἀπὸ τοὺς χωριανοὺς γιὰ νὰ τοὺς ξεχωρίζουν, ὅταν στὸ πατρογονικό τους σπίτι φύτρωναν πολλοὶ «ἀρχατζίκοι» (μυρώνια) καὶ ὁ παπποῦς κι ὁ πατέρας του ποὺ ἀρέσκοντο νὰ τὰ τρῶνε στὴ σαλάτα τους, ἔκανε τοὺς χωριανοὺς νὰ λένε «τὸ σπίτι τοῦ ἀρχάτζικα» ἀντὶ τὸ σπίτι τοῦ Παπαδάκη, κι ἔτσι τοὺς ἔμεινε τὸ παρανόμι.

Τὸ 1907 χειροτονεῖται πρεσβύτερος λαμβάνοντας καὶ τὸ ὀφίκιο τοῦ Ἀρχιμανδρίτη καὶ κηρύσει τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ ἀπὸ ἄμβωνος. Τὸ 1908 ἐγείρεται θέμα τῶν ἀραβόφωνων ὀρθοδόξων καὶ ὁ Ἀρχατζικάκης μὲ τὸν Μέλ. Μεταξάκη καὶ ἄλλους 135 κληρικοὺς καταθέτουν πράξη ἀποδοχῆς τῆς ἀποκηρύξεως τοῦ Πατριάρχη Ἱεροσολύμων Δαμιανοῦ.

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΕΞΟΔΟΣ: ΠΩΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΛΕΙΔΩΣΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Οι Έλληνες σκότωσαν τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας για πάντα.
Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ ΕΞΟΔΟΣ: ΠΩΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΛΕΙΔΩΣΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Κείμενο του Tempus Invictus

Ένα από τα πιο άγνωστα και πιο σκοτεινά σημεία της Μικρασιατικής Καταστροφής δεν είναι η μάχη στο Αφιόν Καραχισάρ αλλά είναι ένας Ελληνικός νόμος.
Ενώ από τις αρχές του 1922 συζητιόταν στα ανώτατα κλιμάκια η εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον ελληνικό στρατό, η μοναρχική κυβέρνηση Γούναρη - Πρωτοπαπαδάκη αποφάσισε το αντίθετο για τον άμαχο πληθυσμό, να του απαγορεύσει να φύγει.

1. Ο Νόμος 2870/1922
Η απόφαση πήρε τη μορφή νόμου. Ο Νόμος 2870/1922 προέβλεπε αυστηρές πειθαρχικές και χρηματικές ποινές για όσα πλοία συλλαμβάνονταν να μεταφέρουν Ελληνικό πληθυσμό από τη Μικρά Ασία στην Ελλάδα.
Ψηφίστηκε «ομοφώνως» στη συνεδρίαση της 14ης Ιουλίου 1922 και υπογράφτηκε στις 16 Ιουλίου 1922 από τον Βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Υπουργό Δικαιοσύνης Λ.Κ. Ρούφο. Στις 18 Ιουλίου τέθηκε η «μεγάλη του Κράτους σφραγίς» από τον Δημήτριο Γούναρη. Άρχισε να ισχύει από τη δημοσίευσή του στο ΦΕΚ στις 20 Ιουλίου 1922, Φύλλο 119.

Στο εισαγωγικό του έγραφε:
«Ψηφισάμενοι ομοφώνως της Γ’ εν Αθήναις Εθνικής Συνελεύσεως απεφασίσαμεν και διατάσσομεν...»
Το άρθρο 1: «Απαγορεύεται η εν Ελλάδι αποβίβασις προσώπων ομαδόν αφικνουμένων εξ αλλοδαπής, εφ’ όσον ούτοι δεν είναι εφωδιασμένοι δια τακτικών διαβατηρίων νομίμως τεθεωρημένων...»
Λίγους μήνες πριν, την Άνοιξη του 1922, η ίδια κυβέρνηση είχε απορρίψει την πρόταση της οργάνωσης Μικρασιατική Άμυνα (επικεφαλής ήταν ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος ο οποίος είναι και Άγιος της εκκλησίας της Ελλάδος) για ανακήρυξη Ιωνικού Κράτους, με δημιουργία ντόπιου στρατού και γραμμής άμυνας για να σταματήσει τον Κεμάλ.

ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΛΟΙΟ ΕΦΕΥΓΕ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ

Οι άνδρες 18–45 ετών που δεν επιτρεπόταν να φύγουν

Στις φωτογραφίες από την εκκένωση της Σμύρνης βλέπουμε κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους. Ανθρώπους φορτωμένους με έναν μπόγο, στριμωγμένους στην προκυμαία, να περιμένουν απελπισμένα τη σειρά τους για να ανέβουν σε κάποιο πλοίο.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που συχνά περνά απαρατήρητη.
Πολλές από αυτές τις οικογένειες δεν έφευγαν ολόκληρες.
Στις 17 Σεπτεμβρίου 1922 αμερικανικό τηλεγράφημα από τη Σμύρνη κατέγραφε επίσημη τουρκική διακήρυξη, οι άνδρες πρόσφυγες ηλικίας 18 έως 45 ετών θεωρούνταν αιχμάλωτοι πολέμου. Οι υπόλοιποι μπορούσαν να απομακρυνθούν μέχρι την 1η Οκτωβρίου.
Λίγες ημέρες αργότερα, νέα αμερικανική αναφορά σημείωνε ακόμη πιο καθαρά ότι όλοι οι άνδρες από 18 έως 45 ετών είχαν χωριστεί από τους υπόλοιπους πρόσφυγες.

Κάποιοι χρησιμοποιούνταν για τον καθαρισμό των ερειπίων ή για εργασίες στη σιδηροδρομική γραμμή. Για την τύχη όμως των περισσότερων οι Αμερικανοί παραδέχονταν ότι δεν μπορούσαν να εξασφαλίσουν αξιόπιστες πληροφορίες.
Και αυτή η ψυχρή υπηρεσιακή διατύπωση κρύβει πίσω της κάτι πολύ πιο σκληρό.
Μια γυναίκα μπορούσε να φτάσει στην προκυμαία με τον άνδρα της και τα παιδιά της και, λίγο πριν από την επιβίβαση, η οικογένεια να χωριστεί.
Εκείνη να ανέβει στο πλοίο, εκείνος να μείνει πίσω, χωρίς να γνωρίζει κανείς αν και πότε θα ξανασυναντηθούν.

Μια συγκλονιστική φωτογραφική μαρτυρία από την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από την Κρήνη-Τσεσμέ(1922)

Μια συγκλονιστική φωτογραφική μαρτυρία από το ύστατο κατώφλι της Μικρασιατικής Γης…

Υπάρχουν ιστορικές φωτογραφίες που δεν αποτυπώνουν απλώς ένα γεγονός! Αποτυπώνουν τη στιγμή κατά την οποία ένας ολόκληρος κόσμος παύει να υπάρχει όπως τον γνώριζαν οι άνθρωποί του…

Μπροστά μας απλώνεται μία από τις πλέον συγκλονιστικές εικόνες του μικρασιατικού δράματος, η οποία συνέβη σαν σήμερα, 2 Σεπτεμβρίου 1922!: Η αποχώρηση τμημάτων του Ελληνικού Στρατού από την Κρήνη -Τσεσμέ, στο οδυνηρό τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας… Ένα πλοίο κατάφορτο από στρατιώτες στην προκυμαία, ένα ασφυκτικό ανθρώπινο πλήθος, άνδρες εξαντλημένοι, αποσκευές, στρατιωτικό υλικό, ένα άλογο μέσα στην ταραχή της αναχώρησης… 

Και απέναντι, επάνω στους γνώριμους λόφους της Ερυθραίας, απλώνεται η γη που σε λίγο θα απομακρυνθεί από τα μάτια τους, ίσως για πάντα...

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ π ρ ο δ ό τ η ς "μας", στον 20ο αιώνα!

 Στις 7 το βράδυ της 26ης Αυγούστου/8ης Σεπτεμβρίου 1922, ο Ύπατος Αρμοστής της Σμύρνης, παιδιόθεν φίλος και 'λακές' του "Λευτεράκη" (""Βενιζέλου"") και αγγλόδουλος πράκτορας, Αριστείδης Στεργιάδης, επιβιβάστηκε στον λιμένα της Σμύρνης - άσε τους άλλους να σφαγούν! - στο αγγλικό θωρηκτό «Iron Duke», («Σιδερένιος Δούκας») που τον μετέφερε αρχικώς στην Κωνσταντινούπολη...

 Ήτοι ελάχιστες ώρες πρίν εισβάλλουν στήν μαρτυρική και ένδοξη αυτή ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΑΤΗ πόλη, τα άγρια & βάρβαρα στίφη απο Τσέτες που ήσαν έτοιμοι γιά ΣΦΑΓΕΣ και ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ!Όλοι το ήξεραν, όλοι το περίμεναν.Όπως ΜΑΤΑΙΩΣ περίμεναν να επιβιβασθούν σε ελληνικά πλοία που ποτέ δεν έφθασαν στο λιμάνι..

 Μάλιστα τήν ώρα που τον παρέλαβε απο τήν ακτή η άκατος του αγγλικού πολεμικού πλοίου με συνοδεία, οι ΚΑΤΑΡΕΣ, τα φάσκελα και οι βρισιές των απελπισμένων Ελλήνων που αφελώς  περίμεναν ένα πλοίο γιά να σωθούν απο το τουρκικό γιαταγάνι στον λιμένα της Σμύρνης, δεν μπορούν να περιγραφούν!

Και γράψαμε 'αρχικώς', γιατί στήν συνέχεια το αγγλικό καταδρομικό αφού τον άφησε, μπήκε σε ρουμανικό πλοίο - το οποίο εμπόδισε πλήθος Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως να αναχωρήσει, πολιορκόντας το με βάρκες, αλλά επενέβησαν ΠΑΛΙ οι Άγγλοι! - και πήγε γιά ασφαλή (...) αποβίβαση στον ρουμανικό λιμένα της Κωνστάντζας.
Η αποστολή του είχε λήξη με επιτυχία!
Διέλυσε μιά για πάντα τον ακμάζοντα Ελληνισμό της Ιωνίας.

Η τελευταία Λειτουργία στη Σάντα του Πόντου

Ήταν ξημέρωμα, κάπου στο 1923, όταν ο γέροντας Παπα‑Θεοφάνης στάθηκε για τελευταία φορά μπροστά στην πέτρινη εκκλησία του χωριού, εκεί ψηλά στις καταπράσινες πλαγιές της Σάντας, της παλιάς ελληνικής κοινότητας στην καρδιά της Γκιουμούσχανε.

Η πέτρινη εκκλησία, που είχε χτιστεί από τους παππούδες τους με κόπο και πίστη, κουβαλούσε μέσα της γενιές προσευχών, βαφτίσεων, γάμων και αποχαιρετισμών. Στα ερείπια της πια, τότε ακόμα όρθια, αντήχησαν οι τελευταίες ψαλμωδίες πριν η καρδιά του χωριού σωπάσει.

Ο παπα‑Θεοφάνης δεν ήταν μόνος. Γύρω του, συγκεντρωμένοι μέσα στο ιερό εκείνο φως, στάθηκαν οι λιγοστοί χωριανοί που είχαν απομείνει — γυναίκες με δεμένα μαντήλια, παιδιά σφιχταγκαλιασμένα με τις γιαγιάδες τους, άντρες με σκυθρωπά μάτια. Ήταν όλοι τους εκεί για την τελευταία λειτουργία πριν ξεκινήσει ο μεγάλος ξεριζωμός.

Μετά τη Λειτουργία, ο παπάς τους κάλεσε να περάσουν μια τελευταία φορά από το παλιό παπαδόσπιτο — το δεύτερο κτίσμα — όπου είχε φυλάξει λίγα τρόφιμα, εικόνες, και τα βαπτιστικά βιβλία του χωριού.

 «Μην πάει χαμένο το όνομά σας», τους είπε, «ούτε η πίστη σας. Όλα θα τα πάρουμε μαζί μας… στην καρδιά».
Κανείς δεν μίλησε. Μόνο η γιαγιά Δέσποινα πλησίασε και φίλησε τον τοίχο της εκκλησίας. «Μάνα μου», ψιθύρισε, «δε θα σε ξεχάσουμε ποτέ».

Έφυγαν με λίγα ρούχα, μια εικόνα της Παναγίας και λίγο χώμα κρυμμένο σε μαντήλια. Μπήκαν στο μακρύ ταξίδι προς την Ελλάδα, δίχως να ξέρουν αν θα ξαναδούν ποτέ το βουνό τους, το εκκλησάκι, ή το σπίτι όπου γεννήθηκαν.

Και σήμερα...
Χρόνια αργότερα, τα παιδιά και τα εγγόνια αυτών των προσφύγων έφτασαν ξανά στις πλαγιές της Γκιουμούσχανε. Βρήκαν την εκκλησία χωρίς στέγη, γεμάτη αγριόχορτα. Το σπίτι του παπά, με τις πέτρες του ακόμη στέρεες, έμοιαζε να περιμένει κάποιον γνωστό να του ανοίξει ξανά την πόρτα.
Κάποιοι άναψαν κερί. Άλλοι έψαλαν χαμηλόφωνα. Και τότε, εκεί, σε μια χαραμάδα του τοίχου, βρήκαν χαραγμένο ένα όνομα: «Μαρία 1916».
Κι ένιωσαν πως κανείς δεν ξεχνιέται, όσο η μνήμη κρατάει τα σπίτια όρθια και τις προσευχές ζωντανές.

ΠΗΓΗ

«Εκεί όπου ακόμη ψιθυρίζουν οι πέτρες…»

Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν αποτυπώνουν απλώς μια εικόνα. Διασώζουν έναν ολόκληρο κόσμο!
Η σπάνια αυτή φωτογραφία, που χρονολογείται περίπου στα τέλη του 19ου αιώνα, μας μεταφέρει στον Ιερό Ναό του Προφήτη Ηλία, στις ιστορικές Καμάρες της Σμύρνης! Έναν ναό που ανεγέρθηκε το έτος 1846, δίπλα στην κοιλάδα της Αγίας Άννας και στο Ρωμαϊκό Υδραγωγείο.

Κάθε χρόνο, την ημέρα της εορτής του Προφήτη Ηλία, χιλιάδες Έλληνες της Ιωνίας ανηφόριζαν προς το προσκύνημα για να ανάψουν ένα κερί και να ζητήσουν την ευλογία του Προφήτη!

Στον προθάλαμο του ναού διακρίνονται δύο ανθρώπινες μορφές: ένας ιερέας και, πιθανότατα, ένα μέλος του εκκλησιαστικού συμβουλίου. Άνθρωποι άγνωστοι σήμερα, αλλά αιώνιοι μέσα σε αυτή τη μοναδική φωτογραφία!

'"ΜΙΑ ΑΝΕΙΠΩΤΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ"

Μιά ἄγνωστη πτυχή τῆς σύγχρονης μας ἱστορίας , ἴσως ἡ πιό ἐπώδυνη μαζί μέ τήν Μικρασιατική καταστροφή

"Οι 40000 αγνοημένοι ,από την τότε αλλά και μετέπειτα Ελληνική κυβέρνηση, Έλληνες στρατιώτες που μαρτύρησαν και αφανίστηκαν στη ματωμένη Μικρά Ασία από τους αιμοσταγείς Τούρκους"

Οι 40.000 Ελληνες αιχμαλωτοι στρατιωτες που αιχμαλωτιστηκαν απο τους Τουρκους κατα την υποχωρηση της Στρατιας Μικρας Ασιας το 1922 (στην ουσια 54.753- επεστρεψαν τμηματικα στην Ελλαδα 14.750 μεχρι το 1923 και λιγες δεκαδες μεχρι το ....1931(!) ειναι περισσοτεροι απο το ΣΥΝΟΛΟ των νεκρων Ελληνων στρατιωτων σε ΟΛΟΥΣ τους πολεμους απο το 1897 μεχρι και το 1941(!).

Πραγματι, σε κατ' ιδιαν συναντηση με τον αγαπητο φιλο Ευστάθιο Δαφνομήλη το περασμενο Σαββατο, καταληξαμε στο ασφαλη συμπερασμα οτι:

Οι νεκροι του πολεμου του 1897 (672) του Α' Βαλκανικου (3.804) του Δευτερου Βαλκανικου (5.512), των "Νοεμβριανων" του 1916 (82) της εκστρατειας του 1919 στην Ουκρανια (382) της Μικρασιατικης Εκστρατείας (13.869) και του Ελληνοιταλικου πολεμου του 1940-1 μαζι με αυτη του Ελληνογερμανικου ( 13.428), ΣΥΝΟΛΟ 37.599, υπολειπεται κατα 2.400 ανδρες περιπου των 40.000 Ελληνων στρατιωτων που εξαφανιστηκαν στην ματωμενη Μικρά Ασια, που στην κυριολεξία τους κατάπιε, με τροπο "χειροτερο απο τον θανατο" (Πυροβολισμοι, ομαδικες εκτελεσεις με πολυβολα, σφαξιμο με ξιφολογχη, κοψιμου λαιμου με μαχαιρι, πριονισμοι, θαψιμο ζωντανοι, μαζικοι απαγχονισμοι, κατακρεουργηση με φαλτσετες μεσα σε σταυλους, ακρωτηριασμος με χασαπομαχαιρα και κατοπιν καταναλωση απο Τουρκους χωρικους (Κρεαταγορα της Μαγνησιας, 16 Νοεμβριου 1922) συνθλιβη κρανιου με πετρα απο συμπατριωτες(!)

Οι Εκκλησιές της Σμύρνης

Άποψη του Κάτω Μαχαλά όπου φαίνονται, οι τρείς μεγαλύτερες εκκλησιές της Σμύρνης, διότι η Σμύρνη είχε 16 εκκλησίες.
Αγία Φωτεινή
Άγιος Γεώργιος
Κοίμησις της Θεοτόκου (συνοικία Φασουλά)
Ο Ναός του Ορφανοτροφείου Σμύρνης (όπου εκκλησιαζόταν όλη η αριστοκρατεία)
Ο μεγαλοπρεπής Ναός του Ιωάννου του Προδρόμου (στα Σχοινάδικα)
Αγία Αικατερίνη
Άγιος Τρύφωνας
Άγιος Δημήτριος
Άγιος Χαράλαμπος
Ευαγγελίστρια (οι 5 αυτοί ναοί στην Ελληνική συνοικία)
Άγιος Νικόλαος (στην Αρμενοσυνοικία)
Άγιος Βούκολος (στο σταθμό Κασαμπά)
Άγιος Κωνσταντίνος
Άγιος Ιωάννης Θεολόγος
Ι.Ν. Μεταμόρφωσης (οι 3 αυτοί ναοί στη συνοικία Μορτάκια)
Ι.Ν.Τιμίου Προδρόμου (στη Λυγαριά)
και των Ταξιαρχών στον περίβολο του νεκροταφείου.

Στη φωτογραφία φαίνονται τρείς Εκκλησίες.
Αριστερά η Αγία Φωτεινή
Στη μέση η Αγία Αικατερίνη
Δεξιά ο Αγιος Γεώργιος

πηγή

"Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΝΤΡΟΠΗΣ" ~Νόμπελ Πάνω στις Στάχτες της Σμύρνης

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Κεμάλ Ατατούρκ στη δεξίωση στην Άγκυρα, που ακολούθησε την υπογραφή του ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας στις 30 Οκτωβρίου 1930.
Δώδεκα μόλις χρόνια...Ούτε μια γενιά. Ούτε καν μια ανάσα ιστορίας.
Δώδεκα χρόνια μετά τη μεγαλύτερη εθνική καταστροφή που γνώρισε το Ελληνικό Έθνος στα τρεις χιλιάδες χρόνια της αδιάκοπης πορείας του. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον αφανισμό των ελληνικών κοινοτήτων της Ιωνίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης,μετά τις σφαγές, τις πορείες θανάτου, τους βιασμούς, τις φωτιές, τον ξεριζωμό.

Τότε που η Σμύρνη ακόμη κάπνιζε στη συλλογική μνήμη.Τότε που οι πρόσφυγες ζούσαν σε παραπήγματα, σε αποθήκες και στρατώνες.
Τότε που χιλιάδες οικογένειες πενθούσαν χωρίς τάφους, χωρίς απαντήσεις, χωρίς δικαίωση.

Τότε που το αίμα δεν είχε καν στεγνώσει και οι πληγές ήταν ακόμη ανοιχτές όχι μεταφορικά, αλλά κυριολεκτικά.Και μέσα σε αυτό το ιστορικό τοπίο πόνου, απώλειας και εθνικού τραύματος, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ηγέτης που σημάδεψε όσο λίγοι τη νεότερη Ελλάδα, προχώρησε σε μια πράξη που μέχρι σήμερα προκαλεί σοκ, οργή και βαθύ διχασμό την πρόταση του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ για το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης.
Για πολλούς, αυτή η κίνηση δεν υπήρξε απλώς μια ψυχρή διπλωματική πρωτοβουλία. Υπήρξε ύβρις.
Ύβρις απέναντι στη μνήμη των σφαγιασθέντων.
Ύβρις απέναντι στους ξεριζωμένους που ακόμη δεν είχαν καν εγγραφεί στα μητρώα της νέας τους πατρίδας.Ύβρις απέναντι στους γονείς που αναζητούσαν τα παιδιά τους και στα παιδιά που μεγάλωναν χωρίς πατρίδα, χωρίς παρελθόν, χωρίς δικαίωση.

Βεβαίως, μπορεί κανείς να κατανοήσει τη λογική της διπλωματίας, την ανάγκη σταθερότητας, την αγωνία ενός κράτους εξαντλημένου από πολέμους. Μπορεί να δεχθεί ότι ο Βενιζέλος έβλεπε πιο μακριά από τον θυμό της στιγμής και επιδίωκε μια ειρήνη αναγκαία για την επιβίωση της Ελλάδας.Όμως η ιστορία δεν είναι μόνο γεωπολιτική. Είναι και μνήμη. Είναι και ηθική.
Και εδώ γεννάται το αμείλικτο ερώτημα..
Υπήρχαν άραγε άλλοι δρόμοι συνεννόησης, άλλες κινήσεις καλής θέλησης, χωρίς να προσβληθεί τόσο ωμά η αξιοπρέπεια των νεκρών και ο πόνος των ζωντανών;Γιατί άλλο η αναγκαστική ειρήνη,άλλο η τιμή και άλλο η πολιτική σύνεση και άλλο η ιστορική δικαίωση.

Η επιστολή (γραμμένη στα γαλλικά) βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη, στο αρχείο Ελευθέριου Βενιζέλου.

Αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Και ίσως γι’ αυτό η επιστολή αυτή, σχεδόν έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να πονά.Για του λόγου το ασφαλές ακολουθεί το ακριβές περιεχόμενο της.

Αθήνα, 12 Ιανουαρίου 1934

Στο γκρεμισμένο ιερό της εκκλησιάς στα Φάρασα των πολιούχων Βαραχησίου και Ιωνά.

14 Αυγούστου 2024. 100 χρόνια από την Έξοδο, τον ξεριζωμό των κατοίκων του χωριού Φάρασα Καισαρείας, με οδηγό τους τον Χατζηεφεντή, τον Άγιο Αρσένιο,
είμαι εκεί, είμαι εκεί με τη φορεσιά των Φαρασιωτισσών (ευχαριστίες στο σύλλογο Βαρασός Πλατέος)

Είμαι εκεί, μπροστά στο γκρεμισμένο ιερό της εκκλησιάς στα Φάρασα των πολιούχων Βαραχησίου και Ιωνά 100 χρόνια μετά τον ξεριζωμό των προγόνων.

Εκεί όπου κάποτε ακουγόταν ψαλμωδίες και ο Χατζηεφεντής ιερουργούσε,σαν σήμερα θα γιόρταζαν τους αγίους τους οι Φαρασιώτες, τον Ιωνά και τον Βαράση

Εκεί που πονάει η καρδιά σου βλέποντας τα χαλάσματα.
Είμαι εκεί, αφού πρώτα είδα κομμάτια της ιστορίας μας, αναλαμπές της.
Είμαι εκεί με τα κεράκια που ανάβω για τη μνήμη των ξεριζωμένων και όσων έμειναν για πάντα εκεί.

Δέσποινα Βιτούνη

Ιστορίες από τα χρόνια της αγριότητας

«Ιστορίες από τα Χρόνια της Αγριότητας»
«Σε περιόδους ανομβρίας οι Τούρκοι άνοιγαν ένα μνήμα, έκοβαν το κεφάλι του Χριστιανού κι έκαναν επικλήσεις στον Αλλάχ…»

Μια μέρα, θα ήταν στα 23, ήρθε η γρια-Δέσποινα, η πεθερά του κουνιάδου μου, καταχαρούμενη στο σπίτι μου και μου έλεγε σιγά, για να μην ακούνε οι Τούρκοι: “Αννίκα, Αννίκα, έμαθες; Ήρθε είδηση να πάμε στην Ελλάδα μας”. Η κερα-Δέσποινα ανακατευόταν στην πολιτική. Μιλούσε σαν άντρας. Οι Τούρκοι δεν την αγαπούσαν.

Και ένα βράδυ, καθώς πήγαινε σε ένα δικό μας σπίτι, βγήκαν πάνω στο δρόμο της και τη μαχαιρώσανε. Γύρισε αμέσως στο σπίτι της και την ώρα που περνούσε από το δικό μου σπίτι φώναξε: “Αννίκα, Αννίκα, με δείρανε”. Νόμισε πως τη δείρανε, αμά σαν πήγε στο σπίτι κι είδε τα αίματα, κατάλαβε πως τη μαχαιρώσανε. Ήταν έξυπνη γυναίκα. Σε όλα έφτανε ο νους της, γι’ αυτό οι Τούρκοι θέλανε να τη βγάλουν από τη μέση. Η μαχαιριά της δεν ήταν βαθιά. Γρήγορα έγινε καλά, μα της έμεινε ο φόβος.

Πέρασε δεν πέρασε ένας χρόνος και πέθανε. Πριν πεθάνει μας φώναξε και μας είπε να κρύψομε το μνήμα της με χώματα και χορτάρια να μην το αναγνωρίσουν οι Τούρκοι. Δεν ήθελε, παιδί μου, να το γνωρίσουν, γιατί στην πατρίδα μας, όταν δεν βρέχει, πηγαίνουν οι Τούρκοι, ανοίγουν ένα χριστιανικό μνήμα, κόβουν το κεφάλι του πεθαμένου Χριστιανού, το βάζουν στην κόγχη του ποταμού και –τι να σου πω παιδί μου− όταν το κάμουν αυτό, βρέχει. Πέφτει λίγη βροχή και μετά το παίρνουν πάλι και το βάζουν στη θέση του, γιατί αν το πάρει ο ποταμός, λένε οι Τούρκοι, θα γίνει κατακλυσμός. Η κερα-Δέσποινα δεν ήθελε να αγγίξουν τούρκικα χέρια το κεφάλι της. Γι’ αυτό μας παρακάλεσε να σκεπάσομε καλά και να κρύψομε το μνήμα της.

Μαρτυρία Αννίκα Χαριτωνίδου από το Κέσι.
Η ιστορία της κυράς-Δέσποινας δεν αποτελεί ένα προσωπικό γεγονός,είναι κομμάτι της συλλογικής ψυχής ενός λαού που δοκιμάστηκε πέρα από τα όριά του. Η τόλμη της, η σοφία της, η αγάπη της για την πατρίδα και την πίστη της, αντιπροσωπεύουν κάθε Έλληνα που βίωσε τον ξεριζωμό, την καταστροφή και την απώλεια.

Αγ. Αικατερίνη.Ο ''λαμπρότερος'' Ναός της Σμύρνης

Η Αγία Αικατερίνη ήταν η νεότερη εκκλησία της Σμύρνης νότια των Σχοινάδικων, και λέγεται ότι ήταν «ο λαμπρότερος» ναός της πόλης. Χτίστηκε το 1898 σε αντικατάσταση παλιότερης ξύλινης εκκλησίας, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Λάτρη.

Σε μαρτυρία της εποχής (Ιαν. 1922) διαβάζουμε:
«Εγερθείς ενωρίς την πρωίαν, ανεχώρησα δια τον ιερόν ναόν της Αγίας Αικατερίνης, δια να γνωρίσω ένα ναόν, όστις εφημίζετο ως ο λαμπρότερος της Σμύρνης […]. Εντός ολίγου ευρέθην προ του ναού. Ήτο πάλλευκος, καλλιμάρμαρος, όντως δε ο λαμπρότερος και μεγαλύτερος της πόλεως. Περισσοτέρα ήτο η έκστασις και ο θαυμασμός μου όταν εισήλθον εντός του ναού. Από το περίφημον τούτο της Ορθοδοξίας τέμενος δεν διεσώθη, δυστυχώς, μετά την καταστροφήν, παρά μόνον το πηγάδι που ευρίσκετο εις την αυλήν της εκκλησίας» (από το ημερολόγιο του θεολόγου Ν. Ζευγαδάκη).

πηγή

«Η Εξοδος των Θρακών», είναι για τον παππού μου!

Ο ΠΑΠΠΟΥΣ ΜΟΥ Ο ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ...

Σαν σήμερα, το 1970, έφυγε ο παππούς μου, ο Αναστάσης Κλωναράκης...
Ηταν η μεγαλύτερη θλίψη που αισθάνθηκα ως παιδί...Ηταν ο ΗΡΩΑΣ μου...
Ο παππούς μου γεννήθηκε το 1895 στο Τσιαλί της Ανατολικής Θράκης.
Πεχλιβάνης στα νιάτα του. Λεβέντης, παληκαράς!
Το «Μαύρο Πάσχα των Θρακών», τον Απρίλη του 1914, ήταν και δεν ήταν 19 χρονών, στάλθηκε στα «Αμελέ Ταμπουρού», στο Ερζερούμ, στα βάθη της Ανατολίας.
Μετά από μερικούς μήνες κατάφερε να δραπετεύσει, φιλοξενήθηκε για λίγες μέρες από ένα αρκαντάση του, απέναντι από το σταθμό χωροφυλακής (!!!) και μόλις συνήλθε, ανέβηκε με τα πόδια, ενώ ο Πόντος φλέγονταν, στη Μαύρη Θάλασσα.
Οντας επικηρυγμένος από τους Τούρκους, βρήκε καταφύγιο, ως τσοπάνος, σε κάποιο χωριό κοντά στη Φιλιππούπολη, στη Βουλγαρία.
Μια μέρα μάλωσε μ’ έναν τούρκο που τον προκαλούσε συνέχεια και απείλησε ότι θα τον καταδώσει στις αρχές. Ηρθαν στα χέρια. Χωρίς πολλά-πολλά, του διέλυσε το κεφάλι με μια πέτρα και πήρε πάλι το δρόμο.
Τη μέρα κρυβόταν, το βράδυ περπατούσε.

Μετά τη Συνθήκη του Μούδρου, όταν οι συμμαχικές δυνάμεις, μαζί με ελληνικό απόσπασμα αποβιβάστηκαν στην Πόλη, ο παππούς μου επέστρεψε στο χωριό.
Στο Ουζούν Κιοπρού, είχε βάλει στο μάτι μια λεβεντόκορμη μακρυμαλλούσα, πωλήτρια σ’ ένα κατάστημα ρούχων, την Ευπραξία και χωρίς πολλά-πολλά, την έκλεψε, παρά τις αντιρρήσεις των γονιών της,
Όταν πήγα στο Ουζούν Κιοπρού, βρήκα το κατάστημα που δούλευε η γιαγιά μου, απέναντι από την εκκλησιά του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου...
Κατά μια διαβολική σύμπτωση το Τσιαλί απέχει από το Ουζούν Κιοπρού, όσο το χωριό μας το Ασημένιο, όπου εγκαταστάθηκαν ως πρόσφυγες, από το Διδυμότειχο.
Οταν ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη, το 1919, ο παππούς μου, αν και νιόπαντρος, πήρε το άλογο του και πήγε να πολεμήσει, εθελοντής!
Στην αρχή δεν τον δέχθηκαν γιατί τον θεωρούσαν ....οθωμανό υπήκοο!
Ο παππούς μου...οθωμανός; Ποιός τον είδε και δεν τον φοβήθηκε...
Παρέλασε νικητής στο Εσκή Σεχίρ (Δορύλαιο), διέσχισε το Αφιόν Καραχισάρ και τον Σαγγάριο, πολέμησε με νύχια και με δόντια στο Κάλε Γκρότο και στην κόλαση του Αλη Βεράν...
Εζησε βδομάδες με ένα τάσι βραστό στάρι για πρωϊ-μεσημέρι και βράδυ...
Δέχθηκε μια σφαίρα λίγο πάνω από το μέρος της καρδιάς, η οποία τον διαπέρασε!
Επεσε κάτω και ξανασηκώθηκε για να μη μείνει πίσω...
Το βράδυ τον είδαν ματωμένο οι συμπολεμιστές του και τον οδήγησαν στο πρόχειρο στρατιωτικό νοσοκομείο. Του παρείχαν όποιες φροντίδες μπορούσαν και επέστρεψε στη μονάδα του. Αρνήθηκε να γυρίσει στη Σμύρνη ως...τραυματίας...
Στη μάχη του Αλη Βεράν, εγκατέλειψε τις μονάδες του Τρικούπη, αρνούμενος να παραδοθεί στους Τούρκους, και πέρασε με τον συνταγματάρχη Γαρδίκα μέσα από την κόλαση ….
Μόνον οι πολύ Γενναίοι μπόρεσαν να το καταφέρουν αυτό!

Οταν έφτασαν στον Τσεσμέ δεν επιβιβάστηκε στα πλοία για να επιστρέψει στην Ελλάδα. Ηταν θυμωμένος με την Ελλάδα..

ΦΑΡΑΣΑ

 

Φωτογραφία από την απέναντι πλευρά του ποταμού, από τον αντίκρυ βράχο, τον Καβάρη

  Τα Φάρασα στέκονται μοναχά, χωριό και περιφέρεια, φρουρός του ελληνισμού στη νοτιοανατολική Καππαδοκία χτισμένα απάνω σε μια βραχοτοπιά κι αντίκρυ τους υψώνεται άλλος βράχος, του Καβάρη ό βράχος. 

 Ανάμεσά τους κυλάει ορμητικός ό Ζαμάντης, λες κι έσκισε το βράχο του ποταμού η ορμή. Έτσι στέκουνταν τα Φάρασα μοναχικά στο κέντρο μιας άγριας και δύσβατης χαράδρας. Μέρες μακρά από τα μεγάλα κέντρα Καισάρεια και Άδανα, 12 ώρες από το Βερέκι, 6 ώρες από τις Αχιαβοϋδες. Ούτε καρόδρομο δε βρίσκανε οι Φαρασώτες πριν από 30 ή 40 χιλιόμετρα, γι’ αυτό ίσως ν’ απομείναν μονάχα τους τα Φάρασα, τα ίδια, χωριό και περιφέρεια, φρουρός του ελληνισμού στη νοτιοανατολική Καππαδοκία.

Μέλπω Μερλιέ

πηγή

Αν απαρνηθώ το Χριστό θα μείνω στη Σμύρνη, μα αυτό δεν γίνεται. Δεν απαρνιέμαι το Χριστό!

  Στην εικόνα η όρθια γυναίκα είναι η προγιαγιά μου η Ευγενία, πέθανε το 2007.

 Όταν έφυγαν από τη Σμύρνη ήταν 11 ετών. Η φωτογραφία είναι στα μέσα της δεκαετίας του 30, όταν προσπαθούσαν να ορθοποδήσουν. 

Η γυναίκα που κάθεται κάτω είναι η προπρογιαγιά μου η Φωτεινή, η ηρωίδα αυτή την ημέρα της καταστροφής έχασε τον άντρα της(έμαθαν αργότερα ότι ένας τσέτης τον σκότωσε σε ένα πηγάδι κοντά στη περιοχή του Αγ. Γεωργίου του Κρομμυδόκαστρου) και έμεινε με τρεις κόρες και ένα γιο. Ήρθε στη Χίο, δούλευε στα κάρβουνα με τους άντρες, να ταΐσει τα μωρά της και τα μεγάλωσε. Τα έκανε άξιους ανθρώπους.

Την μέρα της καταστροφής η φίλη της Αϊσέ της είπε να την ντύσουν Τουρκάλα και εκείνη και τα μωρά και τον άντρα της και να μείνουν, για ένα διάστημα θα τους φυγάδευαν σε ένα χωριό. Η απάντηση ήταν ότι αν απαρνηθώ το Χριστό θα μείνω στη Σμύρνη, μα αυτό δεν γίνεται. Δεν απαρνιέμαι το Χριστό! Έχει ο Θεός ! Και ναι είχε ο Θεός έφτασε στη Χίο και εκείνη και τα μωρά. Ο Βαγγελιώς της δε τα κατάφερε.

Όταν έφυγε από τη Σμύρνη πήρε την εικόνα του Αγ. Γεωργίου, άλλωστε ήταν "γείτονάς" της, αφού έμεναν κοντά στον Άγιο Γεώργιο στα Γυαλιάδικα, μια αμιγώς ελληνική συνοικία.

Ο εορτασμός της Αγίας Άννης στη Μικρά Ασία

Στα μέρη της Ιωνίας στη Σμύρνη, στη Φώκαια, στα Βουρλά και στα μικρά παράλια χωριά η 9η Δεκεμβρίου, η γιορτή της Αγίας Άννης, δεν ήταν μεγάλη πανήγυρη. Ήταν όμως μια ημέρα βαθιάς ευλάβειας, μια γιορτή της μάνας, του παιδιού και του σπιτικού. Από νωρίς το πρωί οι καμπάνες χτυπούσαν ήρεμα, κι οι γυναίκες, τυλιγμένες με τα ζεστά μαντήλια τους, κατέβαιναν στους ναούς και τα μικρά εξωκλήσια για τη λειτουργία. Στην εικόνα της Αγίας Άννης με τη μικρή Παναγία στην αγκαλιά, άναβαν κερί και άφηναν ταπεινά τάματα, υφαντά, μαντήλια, μικρά παιδικά ρουχαλάκια, σιτάρι ή μια πρέζα αλάτι δεμένη προσεκτικά σε κόκκινο ύφασμα. Όλα σημάδια πίστης, προσδοκίας και ευχή για γονιμότητα, υγεία και καλοσύνη στο σπιτικό.

Στη Σμύρνη, οι γυναίκες από τις συνοικίες του Κορδελιού και της Προκυμαίας μαζεύονταν μετά τη λειτουργία στα σπίτια για καφέ, λουκούμια και σεκέρια, μιλώντας χαμηλόφωνα για τα τζιέρια τους , τις έγνοιες και τις χαρές της ζωής. Στη Φώκαια, πάλι, ο κόσμος ανέβαινε στα μικρά εξωκλήσια στα υψώματα· εκεί, μετά την προσευχή, μοιράζονταν σύκα, σταφίδες και βραστό σιτάρι — το «φαγητό της ευλογίας», όπως το έλεγαν.

Το τελευταίο πανηγύρι των Εισοδίων στα Αλάτσατα(1921)

Με αφορμή την αυριανή ημέρα της εορτής της των Εισοδίων της Θεοτόκου!
Σαφώς, η ιστορική σημασία της εν λόγω εικόνας είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και τον ξεριζωμό του ελληνικού πληθυσμού…
Η φωτογραφία αυτή δεν είναι απλώς μια καταγραφή μιας θρησκευτικής τελετής, αλλά ένα ισχυρό σύμβολο του τέλους μιας εποχής.
Απαθανατίζει μια κοινότητα που, παρά τα σύννεφα του πολέμου που είχαν ήδη φανεί, συνέχιζε να ζει και να τιμά τις παραδόσεις της στην πατρογονική της γη…

Έναν χρόνο μετά από αυτή τη φωτογραφία, η κατάρρευση του μετώπου οδήγησε σε βίαιους διωγμούς, λεηλασίες, φόνους, βιασμούς και τη φυγή των επιβιωσάντων κατοίκων προς την Ελλάδα.
Το πανηγύρι του 1921 ήταν, χωρίς να το γνωρίζουν τότε, το "κύκνειο άσμα" του ελληνισμού στα Αλάτσατα.

Η μνήμη αυτού του γεγονότος και της χαμένης πατρίδας παραμένει ζωντανή.
Στην Ελλάδα, οι σύλλογοι Αλατσατιανών και οι κοινότητες που δημιούργησαν οι πρόσφυγες, συνεχίζουν να τιμούν την εικόνα της Παναγίας της Αλατσατιανής και να γιορτάζουν τα Εισόδια της Θεοτόκου, ως φόρο τιμής σε εκείνες τις στιγμές και τους ανθρώπους της φωτογραφίας.

«Το σπίτι της Φωτεινής»

Συνέντευξη με την κυρία Ελένη Χριστοδούλου, εγγονή της Φωτεινής από την Προύσα
(Προύσα, Άνοιξη 2024 — συνομιλεί ο καθηγητής Τουρκικών, Μιχάλης Κώσταλος)

Η Προύσα εκείνο το πρωινό μύριζε βρεγμένη γη και γιασεμί. Στενά πλακόστρωτα, παλιά ξύλινα σπίτια, μικρά καφενεία όπου οι άνδρες έπιναν το πρώτο τσάι της ημέρας. Στην άκρη του δρόμου, ένα αρχοντικό στεκόταν βουβό, τα παράθυρά του μισογκρεμισμένα — σαν να περίμενε κάποιον.

Μπροστά του στεκόταν η κυρία Ελένη Χριστοδούλου, 65 ετών, απόγονος της Φωτεινής, μιας γυναίκας που έζησε τον ξεριζωμό του 1922. Μαζί της, ο καθηγητής Μιχάλης Κώσταλος, που τη συνόδευε ως φίλος, διερμηνέας και, τελικά, συνοδοιπόρος στη μνήμη.

Μιχάλης Κώσταλος: Κυρία Χριστοδούλου, τι ήταν αυτό που σας έφερε εδώ, ύστερα από έναν αιώνα σχεδόν από τον ξεριζωμό;
Ελένη Χριστοδούλου: Ένα ανείπωτο χρέος. Από μικρή άκουγα τη γιαγιά μου, τη Φωτεινή, να μιλά για την Προύσα. Μιλούσε πάντα με ένα φως στα μάτια, σαν να περιέγραφε παράδεισο. Το σπίτι της — “το αρχοντικό με τα γαλάζια παράθυρα και το δέντρο της ροδιάς στην αυλή” — έγινε για μένα ένας μύθος. Μεγάλωσα με αυτό το σπίτι να ζει μέσα στις λέξεις της. Όταν έφυγε εκείνη, ένιωσα πως έπρεπε να επιστρέψω και να της το ξαναδώσω, έστω μέσα από τα μάτια μου.

Μ.Κ.: Ήταν δύσκολο να εντοπιστεί. Οι δρόμοι έχουν αλλάξει, τα τοπωνύμια έχουν χαθεί.
Ε.Χ.: Πολύ δύσκολο. Αν δεν είχα εσάς, δε θα τα είχα καταφέρει. Εσείς ρωτούσατε, μεταφράζατε, μιλούσατε με σεβασμό στους ανθρώπους. Κανείς δεν μας έκλεισε την πόρτα. Θυμάμαι έναν γέροντα που μας είπε: “Πιο πάνω, σ’ εκείνη τη στροφή, υπάρχει ένα Ρουμ κονάκι. Το λένε το σπίτι των παλιών.” Αυτή η φράση με συγκλόνισε.