Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΣΤΗ ΣΛΑΒΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

 https://ikee.lib.auth.gr/record/357205/files/GRI-2024-44654.pdf

Ἡ καθαρότης τῆς Ὀρθοδοξίας-Ἅγιος Φώτιος ὁ Μέγας...

Ἅγιος Φώτιος ὁ Μέγας,“Ἐπιστολὴ πρὸς Βούλγαρον Ἡγεμόνα”

Η βάπτιση των Βουλγάρων

   Αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρὴ καὶ γνήσια ὁμολογία τῆς πίστεως ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν· αὐτὴ εἶναι ἡ θεόσοφη μυσταγωγία τῆς ἄχραντης καὶ ἀληθινῆς θρησκείας μας καὶ τῶν σεπτῶν μυστηρίων της· ἔχοντας φρόνημα, πίστι καὶ διαγωγὴ σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν ὁμολογία ἕως τὴν δύσι τοῦ βίου, βαδίζομε γρήγορα πρὸς τὴν ἀνατολὴ τοῦ νοητοῦ ἡλίου, γιὰ ν’ ἀπολαύσωμε δυνατώτερα καὶ τελειότερα τὴν ἀπὸ ἐκεῖ ἐρχόμενη ἀνέσπερη αὐγὴ καὶ λαμπρότητα. Αὐτὴν ταιριάζει ν’ ἀποδέχεται καὶ νὰ τιμᾶ καὶ ἡ θεοφρούρητη σύνεσίς σας, ποὺ ἤδη ἀτενίζει πρὸς τὴν ἰδική μας θρησκευτικὴ κληρονομιά, μὲ εἰλικρινῆ διάθεσι, εὐθύτητα γνώσεως καὶ ἀδίστακτη πίστι, καὶ νὰ μὴ ἀποκλίνη ἀπ’ αὐτὴν οὔτε στὸ ἐλάχιστο οὔτε πρὸς τὰ δεξιὰ οὔτε πρὸς τ’ ἀριστερά· διότι τοῦτο εἶναι τῶν ἀποστόλων τὸ κήρυγμα, τοῦτο εἶναι τὸ δίδαγμα τῶν πατέρων, τοῦτο εἶναι τὸ φρόνημα, τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων.

 Γι’ αὐτὸ ὄχι μόνο ἐσὺ ὁ ἴδιος πρέπει νὰ φρονῆς καὶ νὰ πιστεύης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἀλλὰ νὰ καθοδηγῆς στὸ ἲδιο φρόνημα τῆς ἀληθείας καὶ... τοὺς ὑπηκόους σου καὶ νὰ τοὺς καταρτίζης στὴν ἴδια πίστι, καὶ τίποτε ἄλλο νὰ μὴ θεωρῆς πολυτιμότερο ἀπὸ τέτοια σπουδὴ καὶ ἐπιμέλεια. Διότι τοῦ ἀληθινοῦ ἄρχοντος καθῆκον εἶναι νὰ μὴ φροντίζη μόνο γιὰ τὴ δική του σωτηρία, ἀλλὰ ν’ ἀξιώνη παρόμοιας προνοίας καὶ τὸν λαὸ ποὺ τοῦ ἔχει ἀνατεθῆ, νὰ τὸν χειραγωγῆ καὶ νὰ τὸν προσκαλῆ στὴν ἴδια τελειότητα τῆς θεογνωσίας.

 Μὴ λοιπὸν κάμης νὰ διαψευσθοῦν οἱ ἐλπίδες μας, τὶς ὁποῖες ἐπέτρεψε νὰ σχηματίσωμε ἡ πρὸς τὰ καλὰ ροπὴ καὶ προσοχή σου, μήτε νὰ καταστήσης ματαίους τοὺς κόπους καὶ ἀγῶνες, ποὺ μὲ χαρὰ ἀναλάβαμε χάριν τῆς σωτηρίας σας, μήτε νὰ δεχθῆς ὅτι ἄρχισες μὲν μὲ προθυμία νὰ δέχεσαι τοῦ θείου κηρύγματος τοὺς λόγους, μετέβαλες δὲ τὴν προθυμία σὲ ραθυμία· ἀλλὰ διατήρει ἀνεξάλειπτη τὴν χαρὰ κι εὐφροσύνη μου γιὰ σένα, παρέχοντας ὅμοιο μὲ τὴν ἀρχὴ τὸ τέλος, σύμφωνο τὸν βίο μὲ τὴν πίστι, καὶ τὴν ἐξουσία σου νὰ φαίνεται καὶ νὰ ὀνομάζεται κοινὸ ἀγαθό τοῦ γένους καὶ τῆς πατρίδος.

Ὁ Μέγας Φώτιος ὡς Ἅγιος, Χριστιανός ἀνθρωπιστής, μεγάλος ἱεραπόστολος καί σπουδαῖος θεολόγος.

(Ἀποσπάσματα ἀπό κήρυγμα τοῦ πατρός Θεοδώρου Ζήση, ἐπιτίμου καθηγητοῦ Πατρολογίας τοῦ Α.Π.Θ.)

Ὁ Μέγας Φώτιος εἶναι μία έντελῶς ἐξαιρετική καί ἐξέχουσα μορφή Ἁγίου, διδασκάλου, λογίου, ὁμολογητοῦ, ἱεραποστόλου, διπλωμάτου.

Ὁ Μἐγας Φώτιος θεωρεῖται ἕνας μεγάλος ἀνθρωπιστής· εἶναι ἐραστής καί λάτρης τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν γραμμάτων, ὄχι ὅμως σάν τόν τῦπο τῶν ἀνθρωπιστῶν τῆς Ἀναγεννήσεως, τῶν ἀθέων, οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς Ἐκκλησίας, ἐναντίον τῶν Πατέρων, ἐστράφησαν ἐναντίον τῶν παραδόσεων. Ὁ ἅγιος Φώτιος εἶναι μεγάλος ἀνθρωπιστής, ἀλλά Χριστιανός ἀνθρωπιστής, ὁ ὁποῖος τιμᾶ καί τήν Ἁγία Γραφή καί τιμᾶ, ἐπίσης, ὑπερβαλλόντως καί τούς Ἁγίους Πατέρας, ἐπί τῇ βάσει τῶν ὁποίων πορεύεται.

Ὁ Μέγας Φώτιος θεωρεῖται ἐπίσης μέγας ἐκκλησιαστικός πολιτικός. Μεταφράζοντάς το αὐτό σέ θεολογική γλῶσσα, θά τό ἔλεγα ὅτι εἶναι πολύ μεγάλος ἱεραπόστολος. Ἐξεπόνησε ἕνα μεγαλοφυές ἱεραποστολικό σχέδιο, μέ τό ὁποῖο ἐξετίναξε τά ὅρια τά πολιτιστικά καί πνευματικά τῆς Αὐτοκρατορίας πρός τόν βορρᾶ, πρός τούς Σλαβικούς λαούς. Ἡ μεγάλη Ρωσία καί οἱ Ὀρθόδοξοι λαοί στά Βαλκάνια ὀφείλουν τήν Χριστιανική τους Πίστη στό Μέγα Φώτιο. Μαθηταί τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἦταν οἱ Θεσσαλονικεῖς ἀδελφοί, οἱ Ἅγιοι Κύριλλος καί Μεθόδιος, οἱ φωτισταί τῶν Σλάβων.

«Νά θυμᾶσαι τά τελευταῖα σου, καί δέν θ' ἁμαρτήσεις στόν αἰώνα»

Προσέχετε, ἀδελφοί μου, καὶ σκεφθεῖτε πόσο εὖτελὴς εἶναι ἡ ζωή μας και πόσο γρήγορα μαραίνεται τὸ ἄνθος της, γιατὶ παρομοιάζεται μὲ σκιὰ καὶ παραβάλλεται μὲ ὄνειρα, καὶ ἀπὸ κανένα ἀπὸ αὐτὰ δὲν βρίσκεται πιὸ μόνιμο.

Γιατὶ ἡ ἐδῶ ζωή, ἐνῶ φαίνεται ὅτι εἶναι παροῦσα, περνᾶ καὶ φεύγει, κι ὅταν περάσει δὲν ἐπιστρέφει, ἀλλὰ μετρούμενη μὲ τὴ χρονικὴ ροὴ καὶ ρέοντας μαζί της, ἔχει καὶ τὴν πάροδο δεμένη μὲ τὴ στάση, καὶ τὴν ὕπαρξη μὲ τὸ ἀνύπαρκτο, καὶ τὴ φθορὰ μὲ τὴ γένεση.

Ἂς σκεφθοῦμε ποιοὶ εἴμαστε καὶ πόσα χρόνια θὰ ζήσουμε ἐδῶ, ποῦ θὰ μεταβοῦμε μετὰ ἀπὸ ἐδῶ, καὶ πῶς θὰ ὑποστοῦμε ἀναπόφευκτα τίς συνέπειες γιὰ τὶς πράξεις μας, καὶ ἂς μὴν περιορίζομε τοὺς ἑαυτούς μας μόνο στὴ ζωὴ αὐτή, ἀλλὰ ἂς φέρομε στὴ μνήμη μας καὶ τὴ μελλοντική. Γιατὶ λέγει ὁ προφήτης· «Νὰ θυμᾶσαι τὰ τελευταῖα σου, καὶ δὲν θ' ἁμαρτήσεις στὸν αἰώνα». (Σοφ. Σειρ. 7, 36).

Ἄγιος Φώτιος ὁ Μέγας

( Ἅπαντα τά Ἔργα σειρά ΕΠΕ Τόμος 12 σελ. 55, Όμιλία Β'.)

πηγή

Για ποιο λόγο ο Κύριος χρησιμοποίησε πηλό και δεν θεράπευσε τα μάτια του τυφλού με άλλο τρόπο;

Μονή Ραβάνιτσα, Ναός Αναλήψεως,τοιχογραφία περίπου 1390

Μέγας Φώτιος: Τα Αμφιλόχια.Ερώτηση Γ΄.
Για ποιο λόγο ο Κύριος χρησιμοποίησε πηλό και δεν θεράπευσε τα μάτια του τυφλού με άλλο τρόπο;

 Ο πλάστης χρησιμοποίησε πηλό και έβαλε νέα μάτια στον τυφλό, για να καταστήσει σε αναμφίβολη πίστη την αμυδρή ιδέα εκείνων που απορούσαν πως πλάστηκε από γη ο πρώτος άνθρωπος, αφού δεν υπήρχε κανένας αυτόπτης μάρτυρας αυτής της δημιουργίας.

 Γιατί η δημιουργία που αφορούσε τώρα το πολυτιμότερο από τα μέλη του ανθρώπινου σώματος κι έγινε μπροστά σε όλων τα μάτια, δίνει μεγάλη και ισχυρή βεβαίωση και για το υπόλοιπο σώμα, που κανένας άνθρωπος δεν το είχε δει κατά την ώρα της δημιουργίας του, ώστε να μην αμφιβάλλει κανένας με αβέβαιες απορίες και γνώμες.

Εκείνους να κάνεις φίλους...(Αγ.Φώτιος)

  Μη βιάζεσαι να κάνεις φίλους, αλλά, αφού τους κάνεις, διατήρησε με κάθε τρόπο τη φιλία, σηκώνοντας κάθε βάρος του πλησίον σου, εκτός και αν υπάρχει κίνδυνος να προξενήσει κακό στην ψυχή σου, διότι η ψυχρότητα και η εχθρότητα ανάμεσα σε φίλους δυσκολεύουν την κρίση των ανθρώπων, οι οποίοι υποψιάζονται το ίδιο και τον υπαίτιο και τον ανεύθυνο.

   Εκείνους να κάνεις φίλους, οι οποίοι διατήρησαν τη φιλία τους με άλλους αγνή σε όλες τις περιστάσεις και δεν κοίταξαν με ζηλοφθονία τους φίλους τους, όταν αυτοί ευημερούσαν, ούτε αδιαφόρησαν, όταν οι φίλοι τους έπεσαν σε δυστυχία.

 Διότι πολλοί, όταν δυστυχούν οι φίλοι τους, και τους συμπαραστέκονται και τους βοηθούν, όταν όμως ευημερούν, δεν αντέχουν να βλέπουν την ευτυχία τους, και όσοι δεν αποκαλύπτονται την ώρα της συμπόνιας, ξεσκεπάζονται από το πάθος του φθόνου. 

 Κάνε, λοιπόν, φίλους, όχι τους κακούς, αλλά τους άριστους.
Διότι τις περισσότερες φορές το ήθος των φίλων κρίνεται από τους ανθρώπους που αγαπούν. Και ενώ με τη βοήθεια των αξιόλογων φίλων, ακόμη και αν κάποιος έκανε κάποιο λάθος, θα μπορούσε πάρα πολύ εύκολα να το διορθώσει, οι κακοί, όμως, φίλοι διαφθείρουν και ότι καλό ήδη έχει κανείς στο χαρακτήρα του.
 Οι πρώτοι και τις ελλείψεις σε θέματα αρετής, καλύπτοντάς τες οι ίδιοι, τις κάνουν να μη φαίνονται ελλείψεις, ενώ αντίθετα ο συγχρωτισμός με τους φαύλους κι ένα μικρό μέρος αρετής, που μπορεί κανείς να έχει, το κάνει να φαίνεται ψεύτικο.

Αγ.Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, 

''Ο Ηγεμών''. Έκδοσεις Αρμός

Η ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ (ή «Βιβλιοθήκη»)του Αγίου Φωτίου

Η ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ (ή «Βιβλιοθήκη») είναι ένα από εκείνα τα εμβληματικά έργα που ορίζουν το μεταίχμιο ανάμεσα σε δύο εποχές. Χάρη σε αυτό ο συγγραφέας της Μέγας Φώτιος (9ος αιώνας), ο σπουδαιότερος φιλόλογος και λεξικογράφος του Βυζαντίου (και άγιος της εκκλησίας που σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, τιμάται η μνήμη του) έδειξε τι σημαίνει αγάπη για τα κλασικά γράμματα και πώς θα μπορούσε να τα εγκολπωθεί ο χριστιανικός κόσμος. Γίνεται έτσι ο εισηγητής του Βυζαντινού ουμανισμού.
Στο έργο του αυτό εν είδει αφήγησης προς τον αδελφό του διηγείται τι διαβάστηκε («ἀνεγνώσθη») στα φιλολολογικά σεμινάρια-συναντήσεις που διοργάνωνε.

 Παραθέτει έτσι 280 αρχαίους και βυζαντινούς συγγραφείς και έργα τους, με περιλήψεις, ενίοτε πολύ εκτενείς, καθώς και συνοπτικές αξιολογήσεις, άλλοτε θετικές άλλοτε αρνητικές άλλοτε ουδέτερες, αλλά τέτοιας οξύτητας και περιεκτικότητας που θα τις ζήλευε ένας σύγχρονος κριτικός.
~
📖
«ΑΝΕΓΝΩΣΘΗ Ἡροδότου ἱστοριῶν λόγοι θ͵ κατὰ ἀριθμὸν καὶ ἐπωνυμίαν τῶν ἐννέα Μουσῶν. Ἰωνικῆς δὲ διαλέκτου κανὼν ἂν οὗτος εἴη͵ ὡς ἀττικῆς Θουκυδίδης».
[…]
«ΑΝΕΓΝΩΣΘΗ ἐπισκόπου Κυρήνης͵ Συνέσιος αὐτῷ ὄνομα͵ περὶ προνοίας͵ περὶ βασιλείας καὶ περὶ ἄλλων τινῶν· τὴν δὲ φράσιν ὑψηλὸς καὶ ὄγκον ἔχων͵ ἀποκλίνων δὲ καὶ πρὸς τὸ ποιητικώτερον. Ἀνεγνώσθη δὲ αὐτοῦ καὶ ἐπιστολαὶ διάφοροι͵ χάριτος καὶ ἡδονῆς ἀποστάζουσαι μετὰ τῆς ἐν τοῖς νοήμασιν ἰσχύος καὶ πυκνότητος».
[…..]
«ΑΝΕΓΝΩΣΘΗ Θεοδώρου Ἀντιοχέως οὗ ἡ ἐπιγραφὴ ἑρμηνεία τῆς κτίσεως· Τὴν δὲ φράσιν οὔτε λαμπρὸς οὔτε λίαν σαφής͵ φεύγων δὲ τὸν δυνατὸν αὐτῷ τρόπον τὰς ἀλληγορίας͵ καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ἑρμηνείαν ποιούμενος. Ταὐτολογεῖ δὲ τὰ πλεῖστα͵ καὶ ἄχαρίς πως καὶ ἀηδὴς εἶναι δοκεῖ»͵
[…..]
«ΑΝΕΓΝΩΣΘΗ μοι βιβλίον ἱστορικὸν ὡς ἐν συνόψει κοσμικῆς ἱστορίας. Ὁ δὲ συγγραφεὺς Ἡσύχιος ὁ Ἰλλούστριος͵ Μιλήσιος μὲν ἐκ πατρίδος͵ παῖς δὲ Ἡσυχίου καὶ Φιλοσοφίας͵ καθ΄ ὃ καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ βιβλίου μετὰ τοῦ ἱστορίας Ρωμαϊκῆς τε καὶ παντοδαπῆς τυγχάνει».
[…]
~
Και δεν έχουν τελειωμό τα υπέροχα αυτά «ανεγνώσθη», μερικά από τα οποία ανέσκαψαν και ξέθαψαν από τη λήθη σπουδαία έργα της αρχαίας γραμματείας, που αλλιώς θα έμεναν «ένα κενό κάτω απ την προσωπίδα»…

πηγή

Η απάντηση του Αγίου Φωτίου σχετικά με το τι πρέπει και τι όχι να μοιραζόμαστε με τους φίλους μας.

«Μοιράσου με τους φίλους σου όσες από τις ενδόμυχες σκέψεις σου αυξάνουν την αρετή σου. Με όσες όμως θεωρείς ότι εκφαυλίζουν τη σκέψη ούτε εσύ ο ίδιος να ασχολείσαι, αλλά ούτε και στους φίλους σου να τις εμπιστεύεσαι, διότι αυτό είναι το καλύτερο, χωρίς να υπάρχει κάποια άλλη συνέπεια.

 Όμως, ακόμα κι αν αυτή η φιλική διάθεση κορεσθεί και πάψει να υπάρχει – τέτοια πολλά συμβαίνουν στους ανθρώπους -, και στην περίπτωση αυτή είναι προφανής η χρησιμότητα της συμβουλής που σου δίνω, διότι η φαυλότητα των ενδόμυχων σκέψεων σου, αφού εισβάλει ανεπαίσθητα μέσα στη ψυχή και ταράξει τη σκέψη του φίλου σου, που συμφώνησε να σε ακούσει, πολύ γρήγορα και χωρίς δυσκολία θα τον κάνει να αποκηρύξει την αγάπη του προς εσένα και στο εξής δε θα του επιτρέπει να σκεφτεί δρόμο επιστροφής, επιπλέον, θα επιρρίψει επάνω σου βαριά συκοφαντία, πράγμα που θα μαθευτεί, και θα συμπεριφέρεται πλέον πολύ άσχημα προς εσένα που του ανακοίνωσες ένα μυστικό σου.

 Αντίθετα, οι καλές σκέψεις σου και το φίλο σου, που συμφώνησε να τις ακούσει, θα τον κρατήσουν σταθερά κοντά σου και δεν θα κόψει ποτέ τους δεσμούς φιλίας με σένα, διότι θα είναι δεμένος μαζί σου με ένα ακλόνητο δεσμό, αυτόν της αρετής, επιπλέον, κάθε φορά που θα τις αναλογίζεται, θα τον οδηγούν στον έπαινο της εξαίρετης σκέψης σου. Από το άλλο μέρος, είναι φανερό ότι εσύ, παρατηρώντας αυτά, δεν θα νιώσεις βάρος, αν έδωσες κάποια λάθος συμβουλή, και θα επανασυνδεθείτε και θα επαναφέρεις τη σχέση σας, που τη διακρίνει η αγάπη.
Πάντοτε να επαινείς τους φίλους σου, περισσότερο δε τους απόντες στους παρόντες. Με αυτό τον τρόπο θα αποφύγεις να θεωρηθείς κόλακας, καθώς θα φανεί ότι δεν επινοείς μέσα σου ούτε ίχνος κολακείας, και θα ευχαριστήσεις τους φίλους σου αποδεικνύοντας σε αυτούς ότι θα έχεις την ίδια στάση απέναντι στους παρόντες, όπως κατάλαβαν αυτοί ότι είναι η στάση σου απέναντι στους απόντες.

Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Ο Ηγεμών. Έκδοση Αρμός

vimaorthodoxias

Ο Μέγας Φώτιος για το “άθλημα της πόλης”

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΩΣ ΓΝΩΜΟΝΑΣ ΧΡΗΣΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣΟ Πατριάρχης Φώτιος (3ος αριστερά) συζητά με τους μαθητές του (Μικρογραφία από βυζαντινό χειρόγραφο, Μαδρίτη, Εθνική Βιβλιοθήκη)

ΠΡΟΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Τοῦ Φώτη Μιχαήλ -Ἰατροῦ 
Τό «ἄθλημα τῆς πόλης», δηλαδή ἡ ὑπεύθυνη καί σοβαρή ἐνασχόληση μέ τά κοινά, ἔχει ἀνάγκη ἀπό ἀνθρώπους χαρισματούχους καί ἀξιόπιστους.Τό ἐρώτημα εἶναι: Ποῦ θά ψάξουμε νά βροῦμε αὐτά τά πρόσωπα καί μέ ποιά κριτήρια ἀναζήτησης; Μέ ποιό μέτρο;Τό μέτρο, πού μετράει μέ ἀκρίβεια τό μπόϊ μας τό πολιτικό, θά ἐπιχειρήσουμε νά τό δανειστοῦμε ἀπό μιά κορυφαία μορφή τῆς Βυζαντινῆς Ἀναγέννησης, τόν Μέγα Φώτιο.
Σέ παραινετική του ἐπιστολή, πού απευθύνεται, τόν Μάϊο του 861, πρός τόν τότε νεοφώτιστο χριστιανό ἄρχοντα τῆς Βουλγαρίας Βόγορι-Μιχαήλ, ὑποδεικνύει ὅλες τίς ἀναγκαῖες προϋποθέσεις χρηστῆς καί ἐπιτυχημένης διοίκησης.
Ἡ παρουσίαση ὀλόκληρης τῆς ἐπιστολῆς, γιά λόγους πρακτικούς, δέν εἶναι ἐφικτή, γι’ αὐτό καί θά περιοριστοῦμε μόνον σέ μιά σύντομη ἀλλά ἀρκούντως σαφή και διαφωτιστική ἀναφορά.
Γράφει λοιπόν ὁ Ἅγιος καί Μέγας διδάσκαλος τῆς οἰκουμένης Φώτιος:

1ον). «Ὁ τῶν ἀρχόντων τρόπος νόμος γίνεται τοῖς ὑπό χεῖρα».
Τό ἦθος τῶν ἀρχόντων γίνεται νόμος γιά τόν ἁπλό λαό. Πρῶτοι καί κύριοι ὑπεύθυνοι γιά τήν φαυλότητα (ἤ τήν σπουδαιότητα) μιᾶς χώρας εἶναι οἱ ἄρχοντές της, πού ἀποτελοῦν ”ὑπογραμμόν καί παράδειγμα”. Φαῦλοι ἄρχοντες διαπλάθουν φαύλους πολῖτες.

2ον). «Οἱ περί τόν ἄρχοντα φαῦλοι καί τόν ἐκείνου συνδιαβάλλουσι τρόπον».

Μέγας Φώτιος - Το μεγαλείο και η προσφορά του

1. Παγκοσμίων διαστάσεων τὸ ἔργο τοῦ Φωτίου
Ὁ Μέγας Φώτιος εἶναι μία ἔξοχη, μία σπάνια, μία μεγαλειώδης φυσιογνωμία τοῦ 9ου αἰῶνος.
Ὁ αἰώνας αὐτὸς ἔχει χαρακτηρισθῆ, ἰδιαίτερα ἀπὸ δυτικοὺς ἐρευνητάς, ὡς αἰώνας τῆς ἀναγέννησης τῶν κλασσικῶν γραμμάτων. Ἄλλοι ἐρευνηταὶ διαφωνοῦν μὲ τὸν χαρακτηρισμὸ αὐτό, διότι, ὅπως ὀρθῶς ἰσχυρίζονται, οὐδέποτε στὸ Βυζάντιο ἔπαυσε ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ σπουδὴ τῆς ἀρχαιοελληνικῆς παιδευτικῆς καὶ γραμματειακῆς παραδόσεως.

Ἂν ὑπάρχει κάποια διαφοροποίηση τὸν 9ο αἰώνα, αὐτὴ συνίσταται στὴν παρουσία καὶ δράση τῆς ἐξαιρετικῆς μορφῆς τοῦ Μεγάλου Φωτίου.
  Ὁ Μέγας Φώτιος ἔχει προσδιορίσει τὸ μέλλον ὄχι μόνον τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας ἀλλὰ καὶ τῆς παγκόσμιας ἱστορίας, ὅπως ἐλπίζω νὰ φανῆ ἀπὸ τὴν σύντομη ἀνάπτυξη ποὺ θὰ ἐπιχειρήσω. Ἐὰν ὁ Μέγας Φώτιος δὲν μᾶς ἐχαρίζετο ἀπὸ τὸν Θεὸ κατὰ τὴν κρίσιμη περίοδο τοῦ 9ου αἰῶνος, ἡ σημερινὴ μορφὴ τοῦ κόσμου θὰ ἦταν διαφορετική. Καὶ σπεύδω νὰ πῶ ἀμέσως, κατοχυρώνοντας αὐτὴν τὴν θέση, ὅτι ἡ πορεία τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ σὲ σχέση μὲ τὴν Δύση τῶν Φράγκων σφραγίσθηκε ἀπὸ τὴν παρουσία τοῦ Μεγάλου Φωτίου, ὅπως καὶ ἡ πορεία καὶ ἡ πνευματικὴ ἐξέλιξη τῶν Σλάβων. Οἱ σλαβικοὶ λαοὶ οφείλουν τὸν πολιτισμό τους, τὴν γλῶσσα τους, τὴν θρησκεία τους σὲ ἐνέργειες καὶ δράσεις τοῦ Μ. Φωτίου, ὁ ὁποῖος ἐσχεδίασε καὶ ἐπραγματοποίησε τὸν ἐκχριστιανισμό τους.
 Ἡ σθεναρὴ στάση τοῦ Μ. Φωτίου ἔναντι τοῦ πάπα καὶ τῶν Φράγκων, ὅπως θὰ δοῦμε, καὶ ἡ πολιτιστικὴ διεύρυνση τοῦ Βυζαντίου πρὸς τοὺς σλαβικοὺς λαοὺς δείχνουν τὸ παγκοσμίων διαστάσεων ἔργο τοῦ Μεγάλου Φωτίου.
 Ἂν ὁ Μέγας Φώτιος δὲν προσέφερε αὐτὰ ποὺ προσέφερε, ἐκινδύνευαν οἱ Ἕλληνες νὰ ἐκλατινισθοῦν, νὰ φραγκέψουν, οἱ δὲ σλαβικοὶ λαοὶ ἢ θὰ ἐξισλαμίζοντο ἢ θὰ ἐξελατινίζοντο, μὲ συνέπεια νὰ εἶναι πολὺ διαφορετικὸς σήμερα ὁ χῶρος τῆς Ὀρθόδοξης Ἀνατολῆς.

2. Ἡ Εὐρώπη τῶν Φράγκων καὶ τοῦ πάπα
Ὁ αἰώνας τοῦ Φωτίου, ὁ 9ος αἰώνας, ἦταν πολὺ κρίσιμη ἐποχὴ γιὰ τὴν Ρωμιοσύνη τοῦ Βυζαντίου. Μέχρι τότε ὑπῆρχε μιὰ ἑνιαία αὐτοκρατορία, μία ἑνιαία οἰκουμένη, ἡ ἑλληνορωμαϊκὴ αὐτοκρατορία τοῦ Βυζαντίου, ποὺ ἐκτεινόταν στὴν Ἀνατολὴ καὶ στὴ Δύση. Δὲν ὑπῆρχε ἄλλη πολιτικὴ ὀντότητα, ἄλλη πολιτικὴ δύναμη ἱκανὴ νὰ ἀμφισβητήσει τὴν κυριαρχία τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ νὰ διαιρέσει τὴν αὐτοκρατορία.

Ο Άγιος Φώτιος για την δογματική κακοδοξία του Filioque

Του Β. Χαραλάμπους

Ο Άγιος Φώτιος ανασκευάζοντας την αιρετική προσθήκη του Filioque, μεταξύ άλλων αναφέρει τα εξής : 

«Η μεν πρόοδος, ω βέλτιστε, άμα τε και αδιασπάστως εκ του Πατρός τω τε Υιώ και Πνεύματι θεολογείται, ουδείς δ’ αναγκάσει λόγος εις την του Υιού μεταπεσείν το Πνεύμα προσηγορίαν, ή την αδελφικήν αναδέξασθαι σχέσιν, ή την εκείνου σχέσιν εξιδιώσατο. 

 Αλλά ταύτα μεν έκαστος των νουν έχειν ηξιωμένων Χριστού και φρονείν και διδάσκειν άλλους έτοιμον παρέχεται την χάριν. Ου γαρ, διότι εκ του αυτού θεολογούνται προϊέναι, ή εις υιότητα το Πνεύμα συνδιαστήσεται της ιδίας εξιστάμενον ιδιότητος, ή ο Υιός, της χαρακτηριζούσης αυτόν αποστάς γεννήσεως, εις το του Πνεύματος ιδίωμα συγχήσεται∙ εκ του αυτού γαρ άμφω, αλλ’ ουχ ωσαύτως ουδέ κατά την ιδιότητα την αυτήν η εκατέρου πρόοδος. Και γαρ ο μεν Υιός του Πατρός προήλθεν δια γεννήσεως, το Πνεύμα δε δι’ εκπορεύσεως»*.

Ο θεολογικός τρόπος ανασκευής του Αγίου Φωτίου, καταδεικνύει ότι αιρετική πλάνη ανασκευάζει, και δεν μπορεί να παρουσιάζεται η αιρετική προσθήκη του Filioque, σαν αποτέλεσμα μεταφραστικού λάθους ή σαν λεκτική παρεξήγηση, ούτε φυσικά μπορεί κάποιος να παρουσιάζει την κακόδοξη αυτή προσθήκη σαν ‘’αδυναμία’’ της λατινικής γλώσσας να αποδώσει τον ρηματικό τύπο ‘’εκπορεύεται’’.

Ο Άγιος Φώτιος που σημείωνε στην επιστολή προς τον Μιχαήλ το άρχοντα της Βουλγαρίας ότι «η του πλησίον στοργή και τελεία αγάπη των των άλλων εντολών ενεαυταίς περιέχουσι τας πράξεις» και ότι «ουδέν αγάπης, ως έοικε, κραταιότερον», υπεδείκνυε και τα ακόλουθα που φανερώνουν το μεγαλείο της χριστιανικής αγάπης : «...ων η τιμιωτάτη και των άλλων πρωτεύουσα χάρις προς το θείον εστίν απλανής και σωτήριος χειραγωγία, ην πρώτη και μόνη χαρίζεται της καθαράς και αμωμήτου πίστεως ημών των Χριστιανών η μάθησις και μυσταγωγία, αύτη γαρ της πολυμόρφου πλάνης τον άνθρωπον απαλλάττουσα και τα της καρδίας όμματα της εκείθεν αχλύος αποκαθαίρουσα, καθαρά ψυχής θεωρία τω καθαρωτάτω κάλλει της λατρείας καθαρώς ενατενίζειν παρέχεται· δι’ ης εις την υπέρ νουν ουσίαν και πάντων αιτίαν και δημιουργόν αναγόμενοι την ενοειδή και υπέρθεον της τριάδος θεότητα, καθ’ όσον εστίν ανθρώπω δυνατόν, ενοπτριζόμεθα».

Η εκτροπή από τη δογματική αλήθεια αποτελεί αιρετική πλάνη. Ο πόλεμος κατά των αιρέσεων, τόσο την τέλεια αγάπη προς τον Θεό φανερώνει, όσο και την τέλεια αγάπη προς τον πλανηθέντα αδελφό. Και στην προκειμένη περίπτωση η προσθήκη του Filioque, αποτελεί αιρετική πλάνη και συνεπώς ο έλεγχος της αίρεσης αποτελεί υποχρέωση προς τον πλανηθέντα αδελφό.

Η προσθήκη του Filioque αποτελεί αιρετική πλάνη. «Ο μεν γαρ Πατήρ αναίτιος και αγέννητος· ου γαρ εκ τινος, εξ εαυτού γαρ το είναι έχει. Ο δε Υιός εκ του Πατρός γεννητώς. Το δε Πνεύμα το Άγιον και αυτό μεν εκ του Πατρός, αλλ’ ου γεννητώς, αλλ’ εκπορευτώς», αναφέρει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. «Και γαρ ο μεν Υιός του Πατρός προήλθεν δια γεννήσεως, το Πνεύμα δε δι’ εκπορεύσεως», τόνιζε ο Άγιος Φώτιος. Αυτά παραλάβαμε από τους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας μας, αυτά διαφυλάσσομε, γι’ αυτό τονίζομε ότι ο Παπισμός είναι αίρεση και όχι ‘’ετερόδοξη εκκλησία’’.

*Αγίου Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ‘’Αμφιλόχια’’ (Απόκρισις εις ερώτησιν κη΄)

ΠΗΓΗ

Ομιλία εις την μνήμη του Αγίου Φωτίου(+6 Φεβρουαρίου)

Ό Μέγας Φώτιος έγεννήθηκε περί το 810 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη από ευσεβή και επιφανή οικογένεια πού αγωνίσθηκε για την τιμή και προσκύνηση των ιερών εικόνων. Οι γονείς του ονομάζονταν Σέργιος και Ειρήνη και καταδιώχθηκαν έπι του είκονομάχου αυτοκράτορας Θεοφίλου (829-842 μ.Χ.)- Ό "Αγιος Σέργιος, του οποίου τη μνήμη τιμά ή Εκκλησία στις 13 Μαΐου, ήταν αδελφός του Πατριάρχου Ταρασίου (784-806 μ.Χ.) και περιπομπεύθηκε δέσμιος άπό το λαιμό ανά τις οδούς της Κών¬στα ντινουπόλεως, έστερήθηκε την ττεριουσία του και έξορίσθηκε μετά της συζύγου και των παιδιών του σε τόπο άνυδρο, όπου από τις ταλαιπωρίες απέθανε ως Όμολογητής.

Ο ιερός Φώτιος διέπρεψε πρώτα στα ανώτατα πολιτικά αξιώματα."Οταν με εντολή του αυτοκράτορας απομακρύνθηκε βιαίως άττό τον πατριαρχικό θρόνο ό Πατριάρχης Ιγνάτιος, ανήλθε σε αυτόν, το έτος 858 μ.Χ., ό ιερός Φώτιος, ό οποίος διακρινόταν για την αγιότητα του βίου του και την τεράστια μόρφωση του. Ή χειροτονία του εις Έπίσκοπον έγινε την ήμερα των Χριστουγέννων του έτους 858 μ.Χ.Ό ιερός Φώτιος με συνοδικά γράμματα ανακοίνωσε, κατά τα καθιερωμένα, τα της εκλογής του στους Πατριάρχες της Ανατολής και έτόνισε την αποκατάσταση της ειρήνης στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως. Άλλα πριν ακόμη προλάβει να την παγιώσει επήλθε ρήξη μεταξύ των ακραίων πολιτικών και των οπαδών του Πατριάρχου Ιγνατίου, των «Ίγνατιανών». Οι «Ίγνατιανοί» συγκεντρώθηκαν στο ναό της Άγιας Είρήνης. αφόρισαν τον ιερό Φώτιο και ανακήρυξαν Πατριάρχη τον Ιγνάτιο. Ό Φώτιος συγκαλείτε σύνοδο στο ναό των Άγιων "Αποστόλων για την αντιμετώπιση του άνακύψαντος ζητήματος. Ή Σύνοδος κατεδίκασε ως αντικανονικές τις ενέργειες των «Ίγνατιανών»και έτόνισε ότι ό Ιγνάτιος, άφοΰ παραιτήθηκε από το θρόνο, δεν ήταν πλέον Πατριάρχης, εάν δε διεκδικούσε την επιστροφή του στον πατριαρχικό θρόνο, τότε αυτόματα θα ύφίστατο την ποινή της καθαιρέσεως και του αφορισμού.
Ό μεγάλος αυτός Πατέρας της Εκκλησίας ίερούργησε, ως άλλος απόστολος Παύλος, το Ευαγγέλιο. 'Αγωνίσθηκε για την άναζωπύρωση της ιεραποστολικής συνειδήσεως, πού περιφρουρεί την πνευματική ανεξαρτησία και αυτονομία των ορθοδόξων λαών από εισαγωγές εθίμων ξένων πρός την ιδιοσυγκρασία τους, με σκοπό την αλλοίωση της ταυτότητας και της πνευματικής τους ζωής. Διότι έγνώριζε, ότι ό μέγιστος εχθρός ενός λάου είναι ή απώλεια της αυτοσυνειδησίας του, ή φθορά της πολιτισμικής του ίδιοπροσωπίας και ή αλλοίωση του ήθους του. Ό ιερός Φώτιος έγνώριζε την ιεραποστολική δραστηριότητα του ιερού Χρυσοστόμου, άφού αναφέρεται πολλές φορές στο έργο αυτό. και μάλιστα επηρεάσθηκε από αυτή στο θέμα της χρήσεως των επιτόπιων -γλωσσών και των μοναχών ως ιεραποστόλων. Επί των ήμερων του εκχριστιανίσθηκε το έθνος των Βουλγάρων, το οποίο έμυσταγώγησε πρός την άμώμητη πίστη του Χρίστου και το αναγέννησε με το λουτρό του θείου Βαπτίσματος.

Το θεολογικό του έργο έδικαίωνε τους αγώνες της Εκκλησίας, έβεβαίωνε την ορθόδοξη πίστη και ένέπνεε την εκκλησιαστική συνείδηση για την συνεχή εγρήγορση του όλου εκκλησιαστικού Σώματος. Υπό την έννοια αυτή ή εκκλησιαστική συνείδηση διέκρινε στο πρόσωπο του τον υπέρμαχο της ορθοδόξου πίστεως και τον εκφραστή του αυθεντικού φρονήματος της Εκκλησίας. Σε οιοδήποτε στάδιο του βίου και αν παρακολουθήσουμε τον ιερό Φώτιο, είτε στη Βιβλιοθήκη, επιδιδόμενο σε μελέτες, είτε ως καθηγητή της φιλοσοφίας στο πρώτο Πανεπιστήμιο της Μεσαιωνικής Ευρώπης, της Μαγναύρας, σε μια εποχή πού ή Δύση ήταν ακόμη βυθισμένη στο τέλμα των σκοτεινών αιώνων, είτε κοσμούντα τον άγιώτατο πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπολίτιδος Εκκλησίας, είτε έξασκούμενο στην ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία, είτε υφιστάμενο την παραγνώριση των ανθρώπων και τις σκληρές στερήσεις δύο εξοριών, παντού αναγνωρίζαμε το μαχόμενο υπέρ της αληθούς ορθοδόξου πίστεως, της «αποστολικής τε και πατρικής παραδόσεως» και «της προγονικής ευσεβείας», ή οποία αποτελεί και το περιεχόμενο της πατερικής διδασκαλίας αυτού. Γι' αυτό ουδέποτε ό "Αγιος ανέχθηκε οποιαδήποτε παρασιώπηση ή παραφθορά της αλήθειας.
Επί της βάσεως αυτής αντέκρουσε όχι μόνο τους είκονομάχους άλλα και τις παπικές αξιώσεις και το γερμανο-φραγκικό δόγμα του filioque, το οποίο διασαλεύει την κοινωνία των άγιο-πνευματικών προϋποθέσεων και ενεργειών και δεν έχει θέση μέσα στην κοινωνία του Σώματος της Εκκλησίας και της κοινότητος των αδελφών.
Ή δολοφονία του αυτοκράτορας Μιχαήλ του Γ' στις 24 Σεπτεμβρίου 867 μ.Χ. από τον Βασίλειο Α' τον Μακεδόνα, συνοδεύθηκε και με κρίση στην Εκκλησία. Ό νέος αυτοκράτορας έτάχθηκε υπέρ της προσεγγίσεως Κωνσταντινουπόλεως και Ρώμης και αναζήτησε ερείσματα στους «Ίγνατιανούς». Ό ιερός Φώτιος υπήρξε το θύμα αυτής της νέας πολιτικής σκοπιμότητας του αυτοκράτορας, ό οποίος τον εκθρόνισε και αποκατέστησε στο θρόνο τον Πατριάρχη Ιγνάτιο, στις 23 Νοεμβρίου 867 μ.Χ. Ή Σύνοδος του έτους 869 μ.Χ., πού συνήλθε στην Κωνσταντινούπολη, στο ναό της "Αγίας Σοφίας, αναθεμάτισε τον "Αγιο Φώτιο, όσοι δε Επίσκοποι έχειροτονήθηκαν από αυτόν ή παρέμεναν πιστοί σε αυτόν καθαιρέθηκαν και όσοι από τους μοναχούς ή λαϊκούς παρέμειναν οπαδοί του αφορίσθηκαν. Ό ίερός Φώτιος καθ' όλη τη διαδικασία και παρά την προκλητική στάση των αντιπροσώπων του Πάπα ετήρησε σιγή, τους υπέδειξε να μετανοήσουν και αρνήθηκε να δεχθεί την αντικανονική ποινή. Στή συνέχεια έξορίσθηκε και υποβλήθηκε σε ποικίλες και πολλαπλές στερήσεις και κακουχίες. Επακολούθησε βέβαια ή .συμφιλίωση των δύο Πατριαρχών, Φωτίου και Ιγνατίου, αλλά ό θάνατος του Ιγνατίου στις 23 Όκτωβρίου του 877 μ.Χ. επέτρεψε την αποκατάσταση του πρώτου στον πατριαρχικό θρόνο ως το 886 μ.Χ. κατά το οποίο εξαναγκάσθηκε σε παραίτηση από το διαδεχθέντα τον αυτοκράτορα Βασίλειο δευτερότοκο υιό του Λέοντα ΣΤ' τον Σοφό.
Ό Άγιος Φώτιος έκοιμήθηκε όσίως το έτος 891 μ.Χ. οντάς εξόριστος στην ιερά μονή των 'Αρμεριανών. Το ιερό και πάντιμο σκήνωμα του εναποτέθηκε στη λεγόμενη μονή της Ερημιάς ή Ηρεμίας πού ήταν κοντά στη Χαλκηδόνα. Παλαιότερα ή σύναξη του έτελείτο στο Προφητείο, δηλαδή στο ναό του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, πού βρισκόταν στη μονή της Ερημιάς, ενώ τώρα τελείται στην ιερά πατριαρχική μονή της 'Λγίας Τριάδος στη νήσο Χάλκη.

επισκόπου Φαναρίου Αγαθάγγέλου-Φεβρουάριος 2005