Η ΕΛΙΑ-Κωστής Παλάμάς

Από το παλιό Αναγνωστικό! Τότε που τα παιδιά μάθαιναν γράμματα

πηγή

Διονύσιος Σολωμός: Ο εθνικός ποιητής και η ανταπόκριση που είχε το έργο του

                         
Η ανταπόκριση που είχε ο εθνικός μας ποιητής από τους σύγχρονούς του

Στις 21 Οκτωβρίου 1825 δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά κριτική του ποιήματος του Διονύσιου Σολωμού «Ύμνος εις την Ελευθερία». Η κριτική ήταν του πολιτικού, λόγιου και διπλωμάτη Σπυρίδωνα Τρικούπη και δημοσιεύθηκε στη «Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος».

Ο νεοελληνιστής φιλόλογος και ιστορικός της λογοτεχνίας, Γιώργος Βελουδής γράφει στο «ΒΗΜΑ» στις 11 Ιανουρίου 1998:

«Η πρώτη, τριπλή και επιβλητική, “εμφάνιση” του Σολωμού στην Ελλάδα σημειώθηκε το κρίσιμο έτος της Ελληνικής Επανάστασης 1825, όταν ο ίδιος ήταν 27 χρόνων.

»Το έτος αυτό (1825) κυκλοφόρησε μέσα στο πολιορκούμενο Μεσολόγγι η πρώτη ελληνική έκδοση του Υμνου εις την Ελευθερίαν ­ και το ίδιο έτος δημοσιεύτηκαν δύο κριτικές παρουσιάσεις του: η πρώτη, συντομότερη, από τον Σπ. Τρικούπη στη Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος στο Ναύπλιο και η δεύτερη, εκτενέστερη, από τον Γ. Ψύλλα στην Εφημερίδα των Αθηνών.
Διαπιστώσεις

»Ηδη αυτή η πρώτη, τριπλή, παρουσία επιβάλλει μερικές αποφασιστικές διαπιστώσεις:

α) σε αντίθεση με τις σύγχρονές του Ωδές (1824/26) του Κάλβου, ο Υμνος (1823) του Σολωμού λειτουργούσε άμεσα και μέσα στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο·

β) οι βιβλιοκρισίες του Τρικούπη και ιδίως του Ψύλλα για τον Υμνο επισημαίνουν την έναρξη της νεοελληνικής κριτικής με την κύρια σημασία του όρου·

γ) ενώ το προηγούμενο έτος (1824) είχε ξεσπάσει ο εμφύλιος πόλεμος, ο Σολωμός παρουσιάζεται στον Υμνο (στρ. 141-150) ως κήρυκας της εθνικής ενότητας·

δ) ο Ψύλλας χρησιμοποιεί, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σ’ αναφορά με το έργο αυτό του Σολωμού, τον όρο “εθνική ποίησις” και ταυτόχρονα ιδρύει τη γενεαλογία αυτής της “εθνικής ποίησης” : Κορνάρος – Χριστόπουλος – Ρήγας – Σολωμός.

Η αντίθεση «Αθήνα – Επτάνησα»
»Το σκηνικό θα αλλάξει άρδην μετά την ίδρυση του πυγμαίου ελληνικού κράτους:

Παλαμάς στον δρόμο

  Σε κεντρικό δρόμο της Θεσσαλονίκης βρίσκουμε ποιητικό μήνυμα γραμμένο σε στηθαίο, ενώ δίπλα του έχει σχεδιαστεί ο Ποιητής. Το σύνθημα είναι... 

Προέρχεται από την ποιητική σύνθεση «Οι Πεντασύλλαβοι» (1910), του μεγάλου Εθνικού μας Ποιητή Κωστή Παλαμά. Μακάρι στους δρόμους να διαβάζουμε περισσότερα και βαθυστόχαστα ποιητικά μηνύματα.

πηγή

Ὁ Γερο-Παλαμὰς πέθανε. Εἴχαμε ξεχάσει πὼς ἦταν θνητός.

Σαν σήμερα, 27 Φεβρουαρίου 1943, φεύγει από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών ο Κωστής Παλαμάς.

Ο Κωστής Παλαμάς υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και καθόρισε με την παρουσία του τα ελληνικά γράμματα και την ελληνική κοινωνία για 60 δημιουργικά χρόνια, από το 1880 μέχρι το 1940. Αποτέλεσε μια πατρική φιγούρα καθολικής αποδοχής, με τον θάνατο του να ενώνει τον δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό, ο οποίος τον ακολούθησε αυθόρμητα στην τελευταία του κατοικία μετατρέποντας την κηδεία του σε μεγαλειώδη αντικατοχική διαδήλωση.

Η Ιωάννα Τσάτσου (ποιήτρια και συγγραφέας, σύζυγος του προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τσάτσου και αδελφή του ποιητή Γιώργου Σεφέρη) περιγράφει συγκλονιστικά τις στιγμές που ακολούθησαν την είδηση του θανάτου του μεγάλου ποιητή στα ημερολόγια της που εκδόθηκαν υπό τον τίτλο "Φύλλα Κατοχής":

Το ποίημα που στέλνει ο Παλαμάς στον Δροσίνη...

Το πρώτο από τα δύο ποιήματα το γράφει ο Παλαμάς το 1925 και το στέλνει στον Δροσίνη μαζί με την ποιητική του συλλογή ''ΟΙ ΠΕΝΤΑΣΥΛΛΑΒΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΚΡΥΦΟΜΙΛΗΜΑΤΑ''.
Το δεύτερο το στέλνει, ως απάντηση, ο Δροσίνης στον Παλαμά.
(Από ανάρτηση του καθηγητή Παντελή Βουτουρή, μελετητή του Κ.Παλαμά και με πρόσφατη σχετικά την άρτια επιμέλεια στην έκδοση του έργου του.)

πηγή

Κωστής Παλαμάς και το τραγούδι των Προσφύγων

  Ο πιο μεγάλος μας ποιητής, ο Κωστής Παλαμάς, δεν έμεινε ασυγκίνητος από το δράμα των προσφύγων του 1922, όπως άλλοι λογοτέχνες της εποχής του. Πόνεσε παρακολουθώντας την δραματική πορεία του προσφυγικού κόσμου, την απώλεια της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης δείχνοντας έτσι το χρέος και το καθήκον των πνευματικών ανθρώπων για τα κοινά των λαών.

Το τραγούδι των Προσφύγων του Κωστή Παλαμά, πρωτοακούστηκε σε εκδήλωση για τους πρόσφυγες,, όπως μας πληροφορεί ο Μικρασιάτης λογοτέχνης Νίκος Μηλιώρης τον Δεκέμβριο του 1922 στην αίθουσα του Παρνασσού.

Το τραγούδι των Προσφύγων

Μα πως τα μάγια λύθηκαν! Πως έκαμε η κατάρα
την όψη σου όψη κλαίουσας γυρτής προς μνήμα ιτιάς!
καμιά χορδή σου ας μη σου μείνη ασύντριφτη, κιθάρα
της δάφνης και της λεβεντιάς!

Όχι, Μακριά κι η απελπισία, μακριά και οργή και θρήνος!
Στο μαύρο απάνου Γολγοθά των εθνικών καημών,
θείε Άγγελε του τραγουδιού βοήθα ν’ ανθίση ο κρίνος των Ευαγγελισμών!.

Κι αν είναι πλήθος τ'άσχημα...

 

Κωστής Παλαμάς «Εις το Καφενείον»

Κωστής Παλαμάς «Εις το Καφενείον», εφημερίδα Εμπρός 27 Δεκεμβρίου 1916

«Έλυσα το πρόβλημα της μελέτης. Ποιος είναι ο άριστος τρόπος και ο αποτελεσματικότερος προς μελέτην; Απλούστατα, να μελετάτε μέσα ες το καφενείον. Το σπίτι με πλήττει. Αισθάνομαι εκεί μεγάλην δύναμιν αντιδράσεως εναντίον του βιβλίου. Αλλά υποκύπτω εις την θέλησιν τυράννου και κάνω την εργασία μου επάνω εις τας σελίδας του, και αναγιγνώσκω και μελετώ και λαμβάνω σημειώσεις και σκέπτομαι. Ως αναγκασμένος, ως δεσμώτης των κατέργων, μοιρολάτρης, αγέλαστος, απαισιόδοξος κι εγώ δεν ηξεύρω τι. Εύκολα κουράζομαι, μία ώρα είναι ως αιών. […] 

 Αλλ’ όμως δεν συμβαίνει το ίδιον όταν χρησιμοποιείτε μίαν ή δύο ώρας τοποθετημένος έξαφνα εις το τραπεζάκι ενός καφενείου. Αθηναϊκού καφενείου, μέσα εις την τύρβην της πόλεως. Το οποίον όμως όσο είναι κεντρικόν, άλλο τόσον δύναται να θεωρηθεί και ως απόκεντρον. Δε ομοιάζει τα θορυβώδη εκείνα κέντρα, εις τα οποία δεν δύνασθε να παραμείνετε ήσυχος, μόνος, άνετος, διότι σας γνωρίζουν τα εννέα δέκατα των θαμώνων και συνδέεσθε με τους περισσότερους εξ αυτών, έστω και δι’ απλού χαιρετισμού, και είστε υποκείμενος να ακούσετε το όνομα σας προσκαλουμένου να μετάσχετε της δείνα συντροφίας, και το φρικωδέστερον, της δείνα συζητήσεως, και κινδυνεύετε από τις ματιές που σας ρίχνουν, από χειραψίας, από χιλίων ειδών προσκλήσεις και επικλήσεις και επικοινωνίας.

Το ιδεώδες καφενείον, εις το οποίον σας μεταφέρω το συναντάτε, όχι σπανίως, εις την πραγματικότητα. Σας παρέχει του ωραιοτέρου είδους την απομόνωσιν, την μοναξιάν μέσα εις τον κόσμον, την γαλήνην μέσα εις την ταραχήν, την μελέτη μέσα εις την τύρβην. Λοιπόν τοιαύτα ευεργετικά άσυλα ανακαλύπτεις κάποτε και μέσα εις αυτά μεταφέρω τους εφεστίους θεούς μας. Εκεί, άγνωστος μεταξύ αγνώστων, διατρέχω έντυπα, κατεβάζω ιδέας, αυτοεξετάζομαι, διαφωτίζομαι, μεταξύ ενός φλυτζανιού καφέ και μίας καθημερινής εφημερίδος. Εν ενί λόγω, εκεί μελετώ ευχαριστότερον και γιγνώσκω ακριβέστερον όσα αναγιγνώσκω.»

Από το βιβλίο του Γιάννη Παπακώστα, Φιλολογικά Σαλόνια και Καφενεία της Αθήνας, εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2004.

Ανθολόγηση -Αντιγραφή: Μάριος Νοβακόπουλος

http://mnovakopoulos.blogspot.com/2019/12/blog-post_23.html

Ο Κ.Παλαμάς και το ''Βιβλίο των Ωρών'' του Rainer Maria Rilke

 Λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, ο Κωστής Παλαμάς δημοσιεύει την παρακάτω μετάφραση στίχων από το ''Βιβλίο των Ωρών'' του Rainer Maria Rilke. Πρόκειται για στίχους με ιδιαίτερο συμβολισμό από έναν ποιητή που αισθάνεται το τέλος να πλησιάζει μέσα σε μια κοινωνία που δοκιμάζεται.

Σβῦσε τὰ μάτια μου· μπορῶ νὰ σὲ κοιτάζω,
τ' αὐτιά μου σφράγισέ τα, νὰ σ᾿ ἀκούω μπορῶ.
Χωρὶς τὰ πόδια μου μπορῶ ναρθῶ σὲ σένα
καὶ δίχως στόμα μπορῶ νὰ σὲ παρακαλώ.
Κόψε τὰ χέρια μου, θὰ σὲ σφιχταγκαλιάζω,
σὰ νὰ ἦταν χέρια, ὅμοια καλά,
μὲ τὴν καρδιά.
Σταμάτησέ μου τὴν καρδιά, καὶ θὰ καρδιοχτυπῶ]
μὲ τὸ κεφάλι.
Κι' ἂν κάμης τὸ κεφάλι μου σύντριμμα, στάχτη, ἐγὼ]
μέσα στὸ αἷμα μου θὰ σ᾿ ἔχω πάλι.

Στη φωτογραφική σύνθεση, ο Rainer Maria Rilke (1875-1926) και ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943).

ΠΗΓΗ

Ἄχ, ἄχ, Χριστουγεννιάτικο τῆς φαμελιᾶς τραπέζι...

Ἄχ, ἄχ, Χριστουγεννιάτικο τῆς φαμελιᾶς τραπέζι
Ποὺ ταῖρι ταῖρ᾽ ἡ ὄρεξι μὲ τὴν ἀγάπη παίζει!

Τὰ ποτηράκια ἠχοῦν γλυκά, λαμποκοποῦν τὰ πιάτα,
Γύρω φαιδρά γεράματα καὶ προκομμένα νιάτα!

Κοῦρκος στη μέση ὁλό ζεστος μοσχοβολᾷ, ροδίζει,
Καὶ τρέχει ὁλοῦθε τὸ κρασὶ καὶ κελαδεῖ κι' ἀφρίζει.

Καὶ νὰ θωρῇς ἀγνάντια σου δυὸ ἀδελφές, κοπέλες
Μὲ κουβεντούλες ἄσωστες γλυκειές γλυκειές, δυὸ τρέλλες,

Ἤ νὰ σοῦ λέῃ ἀγνάντια σου γιὰ τὸ ξανθὸ παιδί σου
Δυὸ χρόνων γυναικούλα σου, ὁ ἔρως τῆς ζωῆς σου.

Καὶ νὰ σ᾿ ἀρχίζῃ ἀκούραστη ὁ πάππος φλυαρία,
Τῶν Χριστουγέννων μια γνωστὴ πανάρχαια ἱστορία...

Ἄχ, ἄχ, Χριστουγεννιάτικο τῆς φαμελιᾶς τραπέζι
Ποὺ ταῖρι ταῖρ᾽ ἡ ὄρεξι μὲ τὴν ἀγάπη παίζει!

Κωστής Παλαμάς, Χριστούγεννα, Τραγούδια της Καρδιάς και της Ζωής, Τα Τραγούδια της Πατρίδος μου, 1886

Τα "Τραγούδια της Πατρίδος μου" ήταν η πρώτη ποιητική συλλογή του Κωστή Παλαμά. Εκδόθηκε το 1886 όταν ο ποιητής ήταν 27 ετών.

Στην εικόνα, ο πίνακας του Σπυρίδωνα Βικάτου (1878-1960) με τίτλο "Χριστουγεννιάτικο Δέντρο" (1932).

πηγή

Το φιλολογικό σαλόνι του Κωστή Παλαμά στο ιστορικό σπίτι του στην Ασκληπιού 3

Το φιλολογικό σαλόνι του Κωστή Παλαμά στο ιστορικό σπίτι του στην Ασκληπιού 3 ήταν το σημαντικότερο φιλολογικό σαλόνι της εποχής. Οι βραδιές, συνήθως σαββατόβραδα, είχαν αυστηρά λογοτεχνικό χαρακτήρα με τους ποιητές και πεζογράφους να έχουν σχεδόν την "υποχρέωση" να διαβάσουν νέους και ανέκδοτους στίχους ή κείμενα τους. Κάποια από τα ονόματα που αναφέρονται στον κύκλο αυτό του Παλαμά είναι οι: Γρηγόριος Ξενόπουλος, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Ιωάννης Γρυπάρης, Λάμπρος Πορφύρας, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Μυρτιώτισσα, Γιάννης Βλαχογιάννης, Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, Μιλτιάδης Μαλακάσης και άλλοι.

Θύμαται χαρακτηριστικά η Μυρτιώτισσα:
"Καί τά Σαββατόβραδα ἐξακολουθοῦσαν. Συζητήσεις, ἀπαγγελίες, διαβάσματα. Ὁ Χατζόπουλος, νευρικός κι’ εὐέξαπτος, ο Πορφύρας σιωπηλός, ἀδύνατος, χλωμός, πάντα σάν ἕτοιμος νά σωριασθῇ χάμω, ὁ Μαλακάσης γοητευτικός στήν κουβέντα κι’ ἄλλο τόσο στήν ἀπαγγελία τῶν στίχων του. [...]

Ὦ ἀλησμόνητες ὧρες τοῦ ἀλησμόνητου σπιτιοῦ! Μέ ποιά εὐλάβεια μπαίναμε στό φτωχικό γραφεῖο! Ἕνας καναπές, λίγες καρέκλες, ἐλάχιστες εἰκόνες. Ἀριστερά ἀπ’ τό παράθυρο τοῦ δρόμου κρέμουνταν μιά μεγάλη φωτογραφία τοῦ πεθαμένου του παιδιοῦ, πού βρίσκεται πάντα ἐκεῖ στήν ἴδια θέση.
Μιά βιβλιοθήκη μέ βιβλία πού ἦσαν λιγοστά κι’ αὐτά ἐκεῖνον τόν καιρό, συμπλήρωνε τήν ἐπίπλωση.

Ἑρχόντανε ὅλοι, πάντα οἱ ἴδιοι, κάθε βδομάδα. Διαισθανόμουν πώς ὅλοι τόν ἐλάτρευαν μυστικά τόν Ποιητή, κι’ ἦταν μιά ψυχική ἀνάγκη τά Σαββατόβραδα ἐκεῖνα γιά τόν καθένα. Ὅσο γιά μένα, οἱ ἄλλες μέρες τῆς ἑβδομάδας εἶχαν πάψει νἄχουν σημασία. Ἀπ’ τήν Παρασκευή ἄρχιζα νά γιορτάζω. Τό Σαββατόβραδο ἔφθασε!"

Μυρτιώτισσα, Τα Σαββατόβραδα στο σπίτι του Κωστή Παλαμά, περ. Νέα Εστία, τχ.65 (1959)
(Πηγή του κειμένου της ποιήτριας: Γιάννης Παπακώστας, Φιλολογικά σαλόνια και καφενεία της Αθήνας, εκδ. Πατάκη, 5η έκδοση, 2001)
•
Στη φωτογραφία το ιστορικό σπίτι του Κωστή Παλαμά στην Ασκληπιού 3. Σήμερα το σπίτι δυστυχώς δεν υπάρχει, στην πολυκατοικία όμως που βρίσκεται στη θέση του στεγάζεται το Ίδρυμα Κωστή Παλαμά.

Νέα Αθηναϊκή Σχολή

Ἐμεῖς δέ γονατίσαμε σκυφτοί...

Ἐμεῖς δὲ γονατίσαμε σκυφτοὶ
τὰ πόδια νὰ φιλήσουμε τοῦ δυνατοῦ,
σὰν τὰ σκουλήκια ποὺ πατεῖ μας·
μὰ γιὰ ν' ἀντισταθῇ μὲ τὸ σπαθί,
βρέθηκε σὰν πολὺ στοχαστική,
καὶ σὰν πολὺ ὀνειρόπλεχτη ἡ ψυχή μας.

Μᾶς ταπεινῶσαν ὅλες οἱ ταπείνωσες·
μὲ τὴν ἀπόφαση τὴν ἥσυχη τοῦ ἀνέλπιδου
ρουφήσαμε ὅλους τοὺς καημοὺς κι ὅλους τοὺς τρόμους,
στὴ χώρα ποὺ ὅλες οἱ ζωὲς σὰ φυτρωμένες,
φτερὸ τὴν κάναμε τὴ ρίζα μας, καὶ φύγαμε
μακριὰ στὰ ὁλάνοιχτα πρὸς τοὺς μεγάλους δρόμους.

Κωστής Παλαμάς, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, 1907

«...μεθύστε με τ'αθάνατο κρασί του 21..."

"Αυτό κρατάει ανάλαφρο μες στην ανεμοζάλη,το από του κόσμου τη βουή,πρεσβυτικό κεφάλι,

αυτό το λόγο θα σας πω δεν έχω άλλο κανένα,

μεθύστε με τ'αθάνατο κρασί του 21..."

Κωστής Παλαμάς,Στη Νεολαία μας,1 Νοεμ.1940

Ζήτω το έθνος!

Χρόνια πολλά σε όλον τον Ελληνισμό όπου γής!

Στρατής Μυριβήλης- Ο Παλαμάς στη ζωή μου,

 Ο Κωστής Παλαμάς (καθιστός, κέντρο) μαζί με τον νεαρό Στρατή Μυριβήλη (όρθιος, πίσω αριστερά από τον ποιητή) και άλλους φοιτητές εθελοντές από υπόδουλα ακόμη μέρη της Ελλάδας σε μια αναμνηστική φωτογραφία που ζήτησαν από τον ποιητή πριν φύγουν για να πολεμήσουν στους Βαλκανικούς Πολέμους το 1912.Θυμάται αργότερα ο Στρατής Μυριβήλης:

 '' Ήταν τὸ ’12 καὶ τὸ ’13. [...] ἐμεῖς ποὺ εἴμαστε νέοι τότες, περνοῦσαμε ἐκεῖ, ἀπὸ τὴν ὁδὸ Ἀσκληπιοῦ, σηκώναμε τὰ μάτια καὶ βλέπαμε τὴ λάμπα τοῦ Παλαμᾶ, νἄναι στὸ μικρὸ δωμάτιο ποὺ στεκόταν σὰν βίγλα καὶ σὰν μετερίζι, στὴν ἄκρα τῆς πέτρινης σκάλας. 

  Ὅταν ὁ εθνικὸς ὁρίζοντας σκοτείνιαζε ἀπὸ τὰ σύννεφα τῆς συφορᾶς, τὸ φωσάκι αὐτὸ στάλαζε παρηγοριὰ στὴν πικραμένη καρδιά μας, ὅπως τοῦ ναύτη ποὺ ξεκόβει στὸν ἀνταριασμένο ὁρίζοντα ἀναμμένο τὸ φῶς τοῦ γνώριμου φάρου. Πότε πάλι μᾶς συνέπαιρνε ὁ σίφουνας τοῦ πολεμικοῦ ἐνθουσιασμοῦ. Ἀνεβαίναμε τότες στὸ κελλὶ τοῦ ποιητῆ, νὰ φιλήσουμε τὸ χέρι του, νὰ πάρουμε τὴν εὐκὴ τοῦ πνευματικοῦ μας πατέρα, πρὶν ξεκινήσουμε γιὰ τὶς περιπέτειες τῆς ἐκστρατείας.

  Ὁ Παλαμᾶς μᾶς ἔδινε τὴν εὐλογία του συγκινημένος, καὶ μεῖς κατεβαίναμε τὴν πέτρινη σκάλα, ἐμψυχομένοι μὲ τα λόγια του. [...] 

Φεύγοντας μ’ ἕνα τάγμα ὑπόδουλων ἐθελοντῶν, μιὰ συντροφιὰ φοιτητὲς τὸν παρακαλέσαμε νὰ βγάλουμε μαζί του μιὰ ἀναμνηστικὴ φωτογραφία. Τὴν ἔχω ἀκόμα, ἀκριβὸ θυμητάρι τῆς νιότης μας''.

Στρατής Μυριβήλης, Αγνάντεμα Α’, Ο Παλαμάς στη ζωή μου, 1963

πηγή

ΟΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ Η ΤΕΧΝΗ ΣΥΝΤΑΣΣΟΤΑΝ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΤΑΓΕΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΓΙΝΟΤΑΝ "ΘΑΥΜΑΤΑ"

  Tην 1η Αυγούστου το 1909 ο Κωστής Παλαμάς ολοκληρώνει το αριστούργημά του "Η Φλογέρα του Βασιλιά", ένα από τα επικότερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας που εκτείνεται σε περισσότερους από 4.000 καλοδουλεμένους δεκαπεντασύλλαβους στίχους.

  Γράφτηκε την εποχή που διεξαγόταν ο Μακεδονικός Αγώνας και προβάλλει το ηρωικό ιδεώδες μέσα από την μορφή του Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου. Ο Παλαμάς με την "Φλογέρα του Βασιλιά" καθώς και η Πηνελόπη Δέλτα με το ιστορικό μυθιστόρημα της τον "Καιρό του Βουλγαροκτόνου" συνέβαλλαν τα μέγιστα στην θεμελίωση του νεοελληνικού εθνισμού με άμεση επέκταση στις μετέπειτα επιτυχίες μας στους βαλκανικούς αγώνες καθώς και στον διπλασιασμό της Ελλάδας όσον αφορά την έκταση της κατά την δεκαετία 1910-20.

 Πιο συγκεκριμένα "Η Φλογέρα του Βασιλιά" διαδραματίζεται περίπου στις αρχές του 11ου αιώνα στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία,μια περίοδο μέγιστης ακμής του μεσαιωνικού Ελληνισμού,και αφηγείται το πραγματικό ταξίδι(1018 μ.Χ μετά το οριστικό ξερίζωμα του αγκαθιού που ονομάζονταν Βούλγαροι)του Βασίλειου Β’ του Βουλγαροκτόνου στην Αθήνα. Κεντρικό σημείο του έργου είναι το προσκύνημα του αυτοκράτορα στον Παρθενώνα, που έχει γίνει ναός της Παναγίας. Αυτό συμβολίζει για τον ποιητή τη σύνθεση και την ενότητα όλης της ιστορίας του Ελληνισμού, αρχαίας, βυζαντινής και σύγχρονης.

 Για τον Κωστή Παλαμά ο Ελληνισμός είναι αυτό που θα έπρεπε να ήταν και για κάθε Έλληνα της εποχής μας, δηλαδή ένα δυναμικά ιστορικό φαινόμενο, που μέσα στη ροή του χρόνου, παθαίνει μεταπτώσεις και που μοιραία αλλοιώνεται αλλά και παραμένει σε αγωνιστική δημιουργική και φωτοβόλα ετοιμότητα, για να δεχτεί αλλά και να αφομοιώσει, καινούργιες ιδέες και κανόνες.

  Χαρακτηριστικό παράδειγμα του πατριωτισμού και της μεγαλοσύνης του είναι ότι κατά τον Πόλεμο του 1940 ο Κωστής Παλαμάς μαζί με άλλους Έλληνες λόγιους προσυπέγραψε την έκκληση των Ελλήνων Διανοουμένων προς τους διανοούμενους ολόκληρου του κόσμου, με την οποία αφ’ ενός μεν καυτηριάζονταν η κακόβουλη ιταλική επίθεση, αφ’ ετέρου δε, διέγειρε την παγκόσμια κοινή γνώμη σε επανάσταση συνειδήσεων.

  Η φήμη του Κωστή Παλαμά υπήρξε Παγκόσμια . Ήταν ο Ποιητής του «Ολυμπιακού Ύμνου», του Ύμνου που συνοδεύει κάθε Ολυμπιακή διοργάνωση.Ακόμη και ο ίδιος ο Χίτλερ έστειλε προσωπικό στέφανο αεροπορικώς από το Βερολίνο αποδίδοντας τιμές και τον πρόσηκοντα σεβασμό στη μνήμη του Κωστή Παλαμά.

Παραθέτω μερικά αποσπάσματα από το αριστούργημα του δεύτερου εθνικού μας ποιητή μετά τον Διονύσιο Σολωμό:

Σαν σήμερα, 13 Ιανουαρίου του 1859, γεννιέται ο Κωστής Παλαμάς

Σαν σήμερα, 13 Ιανουαρίου του 1859, γεννιέται ο Κωστής Παλαμάς.
Μας γράφει ο ίδιος στο αυτοβιογραφικό έργο του, "Τα Χρόνια μου και τα Χαρτιά μου":
 "Γεννήθηκα στην Πάτρα στα 1859. Πέμπτη, ἀπομεσήμερο, στις δυο ἡ ὥρα, δεκατρεῖς τοῦ Γεννάρη. Τὰ νούμερα κρατῶ ἀπὸ τὸν αδερφό μου. Ἄν καλὰ θυμοῦμαι, τὰ γνώριζε ἀπὸ κάποιο καταστιχάκι τῆς μητέρας μου ἢ τοῦ πατέρα."
 Δυστυχώς, ο καιρός του μικρού Κωστή στην Πάτρα έμελλε να είναι λίγος. Τον Δεκέμβρη του 1864 πεθαίνει η μητέρα του, Πηνελόπη, από πρόωρο τοκετό. Περίπου 40 μέρες μετά, φεύγει από τη ζωή και ο πατέρας του, Μιχάλης. 

Συγγενείς από το Μεσολόγγι, από όπου καταγόταν η οικογένεια Παλαμά, έρχονται για να πάρουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά εκεί. Έτσι ο 6χρονος Κωστής μαζί με τον μεγαλύτερο αδερφό του, Χριστάκη, εγκαθίστανται στο Μεσολόγγι.

Όμως εκείνες οι αχνές αναμνήσεις των πρώτων του χρόνων και του πατρικού σπιτιού ποτέ δεν θα εγκαταλείψουν τον ποιητή.
"Τὸ σπίτι ποὺ γεννήθηκα κι ἂς τὸ πατοῦν οἱ ξένοι,
στοιχειὸ εἶναι καὶ μὲ προσκαλεῖ• ψυχή, καὶ μὲ προσμένει."
/
Κωστής Παλαμάς, Το σπίτι που γεννήθηκα (απόσπασμα), Τα Παράκαιρα, 1919

*****

-Στη πρώτη φωτογραφία, ο μικρός Κωστής Παλαμάς μαζί με τον μεγαλύτερο αδερφό του, Χριστάκη.
-Στη δεύτερη φωτογραφία, το σπίτι που γεννήθηκε ο ποιητής στην Πάτρα. Σήμερα έχει ανακαινιστεί και λειτουργεί ως μουσείο και στέγη γραμμάτων.

πηγή

Ὁ Παλαμᾶς ἦταν γιά μᾶς ἡ Ἑλλάδα.

 Ἡ Μικρασιατική Καταστροφή γέννησε στόν ἑλληνικό λαό ἀπόγνωση, κατήφεια καί παραίτηση! Οἱ μεγαλύτεροι βούλιαξαν μές στήν ἡττοπάθεια καί παρέσερναν τούς νέους πού πάλευαν νά βρούν κάποια σανίδα σωτηρίας. Δείγματα ἀνιπροσωπευτικά τοῦ τραγικοῦ ἀδιεξόδου καί τῆς παραίτησης τῶν νέων ὁ Καρυωτάκης.

 Ὅμως, κάποιος μεγάλος Ἕλληνας στάθηκε στήριγμα τῶν νέων "μονάχα μέ τήν παρουσία του"!
Ἤταν ἕνας γέροντας "μέ τά μεγάλα του φρύδια πού τοῦ σκίαζαν τό βλέμμα."! Ἦταν ἕνας γέροντας μέ "ἕναν ἀέρα ἱερωσύνης καί βαθιᾶς σοφίας, κάτι πού θύμιζε τούς μεγάλους δασκάλους τοῦ γένους τῶν αἰώνων τῆς δουλείας ἤ τούς περίφημους λογίους τῆς ἐποχῆς τῶν Παλαιολόγων, πού ἔφυγαν στήν Δύση, ὅταν ἦρθαν οἱ Τοῦρκοι, καί δίδαξαν στούς νέους λαούς τῆς Εὐρώπης τό πνεῦμα τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων"!
Αὐτός ὁ γέροντας, συνεχίζει ὁ Γιῶργος Θεοτοκᾶς, "ἐμπόδιζε τήν ἡττοπάθεια τῶν πρεσβυτέρων μας νά ριζώσει μέσα μας βαθιά". "Τό νοιώθετε ἄραγε τί ἦταν γιά μᾶς ἄραγε ὁ Παλαμᾶς τά χρόνια ἐκείνα; Θά σᾶς πώ ἕναν λόγο πού δέν θέλω νά τόν πάρετε γιά ὑπερβολή γιατί νομίζω πώς ἐκφράζει τά πιό ἀληθινά συναισθήματα μας. Ὁ Παλαμᾶς ἦταν γιά μᾶς ἡ Ἑλλάδα. Ἦταν ὅ,τι ἔμεινε ὀρθό ἀπό τήν Ἑλλάδα μές στήν συμφορά, τήν διχόνοια καί τήν ἀπόγνωση".

πηγή

Η Ασάλευτη Ζωή(Κ.Παλαμάς)

 Ἀγνάντια τὸ παράθυρο• στὸ βάθος
ὁ ουρανός, ὅλο οὐρανός, καὶ τίποτ’ ἄλλο•
κι ἀνάμεσα, οὐρανόζωστον ὁλόκληρο,
ψηλόλιγνο ἕνα κυπαρίσσι• τίποτ’ ἄλλο.

 Καὶ ἢ ξάστερος ὁ οὐρανὸς ἢ μαῦρος εἶναι,
στὴ χαρὰ τοῦ γλαυκοῦ, στῆς τρικυμιᾶς τὸ σάλο,
ὅμοια καὶ πάντα ἀργολυγάει τὸ κυπαρίσσι,
ἥσυχο, ὡραῖο, ἀπελπισμένο. Τίποτ’ ἄλλο.

Κωστής Παλαμάς, Εκατό Φωνές, Η Ασάλευτη Ζωή, 1904

Το μικρό αυτό ποίημα, ένα από τα γνωστότερα μικρά ποιήματα του Κωστή Παλαμά, τυγχάνει να είναι και βιωματικό. Ο ποιητής ήταν γνωστός για την "ασάλευτη ζωή" που έζησε, ταξίδευε ελάχιστα, και περνούσε πολλές ώρες της ημέρας του κλεισμένος στο γραφείο του στο ιστορικό σπίτι της Ασκληπιού 3, το "κελλί" του όπως το αποκαλούσε ο ίδιος, διαβάζοντας και γράφοντας. Στη θέα του παραθύρου του "κελλιού" του υπήρχε ένα μοναχικό κυπαρίσσι, το ίδιο κυπαρίσσι που πρωταγωνιστεί σε αυτό το ποίημα.

πηγή

Ο Παλαμάς και ο Κομμουνισμός, Μία απάντηση του Εθνικού Ποιητή στον Γιάννη Κορδάτο

Ο Παλαμάς και ο Κομμουνισμός.Μία (άγνωστη) αποτίμηση του Κωστή Παλαμά για τον Κομμουνισμό και την Σοβιετική Ένωση.Μία απάντηση του Εθνικού Ποιητή στον Γιάνη Κορδάτο

   Ο Κωστής Παλαμάς υπήρξε για άνω του ημίσεος αιώνος μια εμβληματική μορφή των Ελληνικών Γραμμάτων. Η πρόσφατη τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων στο Τόκυο της Ιαπωνίας. Θύμισε σε όλους ότι υπήρξε και ο στιχουργός του «Ολυμπιακού Ύμνου», ενός ύμνου στο Αρχαίο Αθάνατο Ελληνικό Πνεύμα.
  Με πλήθος έργων από την δεκαετία του 1880 έως τον θάνατό του (επί Κατοχής, το 1943) ο Παλαμάς έδωσε το «παρών» στις μεγάλες στιγμές του Ελληνισμού. Δεν φοβήθηκε να υπερασπιστεί με τόλμη την Μεγάλη Ιδέα, η οποία (ως το μοιραίο 1922) συγκινούσε την ελληνική διανόηση και απετέλεσε την αφορμή δημιουργίας μεγάλων έργων.
 Ο Παλαμάς, παρά την ήττα του 1922 στην Μικρά Ασία, προειδοποιεί ότι την Ελλάδα απειλούν πολλοί κίνδυνοι. Ανάμεσά τους οι (ήδη επικρατήσαντες από το 1917 στην μεγάλη Ρωσία) Μπολσεβίκοι του Λένιν. Η προειδοποίησή του εντοπίζεται στους στίχους:
«Βοσκοί, στην μάντρα της πολιτείας οι λύκοι, οι λύκοι! Στα όπλα, Ακρίτες! Μπροστά οι φαύλοι κι οι περιττοί, καλαμαράδες και δημοκόποι και μπολσεβίκοι, για λόγους άδειους ή για του ολέθρου τα έργα βαλτοί».

«Κακοποιοί ο Λένιν και ο Τρότσκι»

Οι στίχοι αυτοί προκάλεσαν την αντίδραση του Γιάνη Κορδάτου (1890-1961), που την ίδια εποχή «θα ταράξει τα ύδατα» της ιστοριογραφίας με την μαρξιστικής ερμηνείας «Κοινωνική σημασία της Επαναστάσεως του 1821». Ο καθηγητής Δημήτρης Τσάκωνας (στον β΄ τόμο της τρίτομης «Ιστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας», σελ. 821-822, εκδόσεις Γ. Λαδιά, Αθήνα 1981) γράφει για την αντίδραση του Κορδάτου στους στίχους του Παλαμά:
«Ο Κορδάτος διαμαρτυρήθηκε τότε στον Παλαμά για τον αντισοβιετισμό του. Έφυγε όμως-όπως γράφει- απογοητευμένος. Ο Παλαμάς του απάντησε ότι ¨ο Λένιν και ο Τρότσκυ, αυτοί οι κακοποιοί δαίμονες, δεν έχουν αφήσει τίποτε όρθιο. Το χάος που δημιούργησαν δεν θα βρη δικαίωση απ’ την Ιστορίᨻ.

Η καταστροφή της Ρωσίας από τους Μπολσεβίκους

Ο ίδιος ο Κορδάτος αποκαλύπτει μία συνάντηση που είχε με τον Κ. Παλαμά επί του

"Σε κλαίει λαός. Πάντα χλωρό να σειέται το χορτάρι στον τόπο που σε πλάγιασε το βόλι, ω παλικάρι!

Σαν σήμερα, 13 Οκτωβρίου 1904, φονεύθηκε ο Παύλος Μελάς (Μίκης Ζέζας), σύμβολο του Μακεδονικού Αγώνα.

"Σε κλαίει λαός. Πάντα χλωρό να σειέται το χορτάρι
στον τόπο που σε πλάγιασε το βόλι, ω παλικάρι!
Πανάλαφρος ο ύπνος σου· του Απρίλη τα πουλιά
σαν του σπιτιού σου να τ’ ακούς λογάκια και φιλιά,
και να σου φτάνουν του χειμώνα οι καταρράχτες
σαν τουφεκιού αστραπόβροντα και σαν πολέμου κράχτες.
Πλατιά του ονείρου μας η γη και απόμακρη. Και γέρνεις
εκεί και σβεις γοργά.
Ιερή στιγμή. Σαν πιο πλατιά τη δείχνεις, και τη φέρνεις
σαν πιο κοντά!"

Κωστής Παλαμάς