Σκλαβωμένη χώρα η Αφρική και κουρσεμένη από την δύση χρειαζόταν ανθρώπους της δύσης που θα της αφοσιωθούν για να πιστέψει ότι υπάρχει μετάνοια και να γιατρευτούν οι πληγές της. Ο παπα-Κοσμάς Γρηγοριάτης μια μεγάλη μορφή της Ορθόδοξης Ιεραποστολής αγάπησε χωρίς προϋποθέσεις και πότισε πριν τριάντα χρόνια με το αίμα του το αφρικανικό χώμα, προσφέροντας θυσία τον εαυτό του.
Με αυτό το αίμα ο παπα-Κοσμάς ξέπλυνε μέρος της αδικίας του δυτικού κόσμου προς τις αποικίες και ας μην ήταν υπεύθυνη γι’ αυτό η χώρα του. Αλλά είναι χαρακτηριστικό του χριστιανού να σηκώνει και ξένες ευθύνες.
Ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος θα πει σήμερα για τον πρώτο Ορθόδοξο μάρτυρα Ιεραπόστολο του Κονγκό: «Καρπός ευλαβούς και ένδοξης ποντιακής ρίζας ο παπα-Κοσμάς, οδηγήθηκε από τους μακαριστούς γονείς του Δημήτριο και Δέσποινα Ασλανίδη, από παιδί στην Εκκλησία, ενώ σαν νέος εμαθήτευσε παρά τους πόδας του ανεπανάληπτου Ομολογητού και Αγίου Ιεράρχου Αυγουστίνου Καντιώτη, από τον οποίο μυήθηκε στην Ιεραποστολή και το ακούραστο και φλογερό του σθένος.
Με τον παπα-Κοσμά μάς συνδέουν δύο σπουδαία γεγονότα. Το πρώτο, ότι είμαστε και οι δύο ομογάλακτοι Ριζαρίτες σπουδαστές, και το δεύτερο ότι είχαμε κοινό πνευματικό Πατέρα, τον Μακαριστό π. Γεώργιο Καψάνη, Ηγούμενο της Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους.
Η μορφή του μακαριστού π. Κοσμά είναι σπάνια, διότι δεν ήταν μόνο ένας φλογερός Ιεραπόστολος, αλλά κατέβηκε στην Αφρική με μεγάλα οράματα. Δεν έκτιζε μόνο εκκλησίες και δεν δίδασκε μόνο το Ευαγγέλιο.
Είχε καταλάβει, όπως ο προστάτης του Άγιος Ιερομάρτυς Κοσμάς ο Αιτωλός, ότι έθνος χωρίς κατά Θεόν μόρφωση δεν έχει μέλλον, γι αυτό έχτιζε σχολεία, δίδασκε τους ανθρώπους να καλλιεργούν την γη, τους πρόσφερε γεωργικά μηχανήματα, ίδρυσε την περίφημη φάρμα, από την οποία συντηρούσε το Ιεραποστολικό Κλιμάκιο και το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας, με πράξη και όχι με λόγια, δίδασκε στους ιθαγενείς την προσευχητική παράδοση της Εκκλησίας μας.
Έτσι στο σύντομο πέρασμά του από το Κονγκό, υπήρξε φωτιστής και διαμορφωτής, όντως ένας επίγειος Άγγελος, που άφησε τα ίχνη του στις ψυχές των Αφρικανών, και το αίμα του μαρτυρίου του στην αγαπημένη Αφρική.»
Ο πατήρ Δαμασκηνός Γρηγοριάτης, μοναχός κι αυτός της μονής Γρηγορίου, εκεί όπου ξεκίνησε τον μοναχικό του βίο και ο παπα- Κοσμάς ανέλαβε με τις ευχές του ηγουμένου Χριστοφόρου αλλά και της κατά σάρκα οικογένειας του ιερομονάχου πατρός Κοσμά να συλλέξει στοιχεία και μαρτυρίες ιθαγενών που τον συνάντησαν.
Ο π. Δαμασκηνός ταξίδεψε, σήμερα 30 χρόνια μετά την κοίμηση του πατρός Κοσμά στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και αναφέρει: «Επιζούν ακόμη πνευματικά του τέκνα, εργάτες και ιερείς του. Αυτοί οι άνθρωποι ψάχνοντας μέσα στα θυλάκια της μνήμης τους είχαν πολλά να μας αποκαλύψουν.
Γι αυτό, εκπληρώνοντας επιθυμία και άλλων φίλων της Ιεραποστολής από την Ελλάδα και την Ομογένεια, ήρθα να συνομιλήσω με τους πρώτους χριστιανούς και παλαιούς συνεργάτες του π. Κοσμά.
Κατά την πολυετή επαφή και συναναστροφή μου, με ιερείς, συνεργάτες και νέους του Κλιμακίου μας, είχα πληροφορηθεί αρκετά θαυμαστά σημεία, αλλά καθώς άρχισα την συλλογή μαρτυριών, δεν ανέμενα μία τέτοια πληθώρα άγνωστων μέχρι σήμερα γεγονότων.
Άνθρωποι, τους οποίους γνώριζα ελάχιστα ή και καθόλου, όταν έμαθαν ότι ενδιαφέρομαι να γράψω ιστορίες και γεγονότα από την ζωή και τους αγώνες του π. Κοσμά, ήρθαν αυθόρμητα να μου μιλήσουν. Διηγούνταν με απλότητα και ειλικρίνεια, καθώς τέτοια είναι και η ζωή τους, απλοϊκή και ανεπιτήδευτη.
Η αγάπη του απέναντί τους ήταν ολοκληρωτική και αστείρευτη. Περιορίστηκα να συνομιλήσω με ανθρώπους ορθοδόξους χριστιανούς μας, που έζησαν μαζί του. Τον βοήθησαν, τον αγάπησαν. Δέχθηκαν τις ευεργετικές του προσφορές.
Οφείλω να σημειώσω ότι δεν κατέγραψα προσωπικές μου θέσεις, αλλά επεδίωξα να αποτυπώσω στο χαρτί γεγονότα και μαρτυρίες που συνέλεξα και διασταύρωσα ως προς την αλήθεια και την αξιοπιστία τους από τους ιεραποστολικούς συνεργάτες, κληρικούς και λαϊκούς, που γνώρισαν, έζησαν και αγωνίστηκαν στο πλευρό του μάρτυρα Ιεραποστόλου.
Ο τελευταίος λόγος ανήκει στον Κύριο της Δόξης, για τον Αμπελώνα του Οποίου «ηνάλωσεν εαυτόν» ολοκληρωτικά, ο ακούραστος εργάτης Του. Προσωπικώς, τον τιμώ εκ μέσης καρδίας ως έναν μεγάλο Ιεραπόστολο των ημερών μας, που ως άγγελος άνοιξε τα φτερά του, αγκάλιασε τον λαό του Κονγκό ευαγγελιζόμενος Χριστόν και ως «ολοκάρπωμα θυσίας» (Σοφ. Σολ. 3,6) χάρισε το σώμα του στην λαβωμένη αφρικανική Γη.»
ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΜΕΛΕΤΙΟΣ
Ο μητροπολίτης Κατάγκας Μελέτιος, που ζει από το 1989 έως τις μέρες μας στο Κονγκό, αδελφός και ο ίδιος της αγιορείτικης μονής Οσίου Γρηγορίου περιγράφει την δική του συνάντηση με τον μάρτυρα Ιεραπόστολο:
«Τον παπα-Κοσμά, όπως είναι γνωστό, τον συνέστησε στην συνοδεία μας ο Άγιος Παΐσιος. Η Αδελφότητά μας τον δέχθηκε τον Δεκέμβριο του 1977. Αρχικά δεν τον γνώριζα, ούτε είχαμε ιδιαίτερη επαφή, γιατί εκείνος εργαζόταν ιεραποστολικά στο Κολουέζι του Ζαΐρ (σημερινό Κονγκό).
