O Ντοστογιέφσκι και η Όπτινα

Μνημείο του Fyodor Mikhailovich Dostoievsky στη Μονή της Optina ..

  Η επίσκεψη τού Φ.M. Ντοστογιέφσκι στην Όπτινα τον Ιούνιο τού 1878 στάθηκε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στην πνευματική ζωή τού συγγραφέα. H ανάγκη για την επίσκεψη αυτή πήγασε από την πρόσφατη προσωπική εμπειρία τού θανάτου τού νεότερου γιού του Αλιόσa. Καθόρισε δε η επίσκεψη αυτή σε μεγάλο βαθμό τις δημιουργικές ιδέες και το χαρακτήρα τού μυθιστορήματος ΄Αδελφοί Καραμάζοφ. Η συνάντηση με τον στάρετς τής Όπτινα Αμβρόσιο συνόψισε την πολυετή πνευματική και δημιουργική αναζήτηση του συγγραφέα.

Το ταξίδι αυτό αναφέρεται σε όλες τις βιογραφίες και τα βιογραφικά δοκίμια για τη ζωή τού Φ.M.Ντοστογιέφσκι. Ωστόσο, οι διαθέσιμες πηγές για την αναπαράστασή του είναι λίγες.

Η πρώτη πηγή είναι μια επιστολή τού Φ.M. στην σύζυγο του με ημερομηνία 29η Ιουνίου 1878, η οποία γράφτηκε αμέσως μετά την επιστροφή του από την Όπτινα στη Μόσχα, και στην οποία αναφέρονται οι λεπτομέρειες τού ταξιδιού στο μοναστήρι.
Την Κυριακή 25 Ιουνίου ο Ντοστογιέφσκι έφτασε στην Όπτινα. Γι΄αυτήν καθαυτήν την παραμονή στο μοναστήρι αναφέρονται πολύ λίγα στην επιστολή: «Η παραμονή στην Όπτινα διήρκησε δύο βραδιές. Στη συνέχεια, γυρίσαμε πίσω πάνω στα ίδια άλογα." Η επιστροφή στη Μόσχα προφανώς χρειάστηκε δύο ημέρες με τον ίδιο τρόπο. Το όλο ταξίδι διήρκεσε επτά ημέρες. Ο Ντοστογιέφσκι τελειώνει την επιστολή με μια υπόσχεση: «Λεπτομέρειες θα δώσω όταν θα είμαι πίσω».

Έτσι, ο Ντοστογιέφσκι παρέμεινε στην Όπτινα για τρεις μέρες ή δύο βράδια, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την καταχώρηση στο βιβλίο τού μοναστηριού "Βιβλίο Επισκεπτών", όπου η διαμονή του συγγραφέα χρονολογείται στις 25, 26, 27 Ιουνίου. Ωστόσο, το πιο σημαντικό στοιχείο τής διαμονής αυτής - οι συναντήσεις και συνομιλίες με τον γέρο Αμβρόσιο - παρέμεινε εκτός τής επιστολής.

Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι, 1863

 Ρίχνοντας μιά ματιά στο Ορθόδοξο ημερολόγιο για τις ημέρες που ο Ντοστογιέφσκι επεδίωκε να περάσει στην Όπτινα, βρισκόμαστε μπροστά σε μια καταπληκτική σύμπτωση: την 24η Ιουνίου γιορτάζεται η Γέννηση τού Ιωάννη τού Βαπτιστή, ευρύτερα γνωστή ως η ημέρα τής Ιβάν Κουπάλα, που ήταν η πατροπαράδοτη γιορτή τής Μονής της Όπτινα. Δεν χωρά αμφιβολία ότι το ταξίδι τού Ντοστογιέφσκι στην Όπτινα προγραμματίστηκε ώστε να συμπέσει με την κύρια γιορτή τής Σκήτης τής Όπτινας. Με αυτή την γιορτή συμπίπτει όμως και μια άλλη θλιβερή μέρα για τον συγγραφέα – τα σαραντάμερα από τον χαμό τού γιού του Αλιόσα (απεβίωσε στις 16 Μαΐου 1878). Γνώμη μας είναι, ότι ο Ντοστογιέφσκι ήρθε στην Όπτινα με έναν πιο συγκεκριμένο σκοπό: να αποτίσει φόρο τιμής στον γιό του με την ευκαιρία των σαρανταήμερων από τον θάνατό του. Αυτή η παρατήρηση θα μάς επιτρέψει να συμπληρώσουμε την εικόνα τής διαμονής τού συγγραφέα στην Όπτινα.

Ο Ντοστογιέφσκι είχε ζητήσει να γίνει παννυχίδα και θα παρίστατο σε όλη της την διάρκεια. Αυτό, από ό,τι φαίνεται, έγινε στις 26 Ιουνίου, τη Δευτέρα, μέρα γιορτής τής Εικόνας Τιχβίν τής Μητέρας τού Θεού. Ο ναός του Καζάν ήταν ειδικά για τέτοιες τελετές στην Όπτινα. Στα μοναστήρια, παραδοσιακά παραγγέλνονταν όχι μόνο ένας εορτασμός μνήμης (μνημόνευση), αλλά και μνημόνευση νεκρών για ένα χρόνο, ή και για αρκετά χρόνια. Υπήρχε ακόμη κι η λεγόμενη αιώνια μνημόνευση. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Ντοστογιέφσκι παρήγγειλε μνημόνευση για κάποιο χρονικό διάστημα αλλά το όνομα του «αποθανόντος μωρού Αλέξιου» μνημονεύονταν στην Όπτινα για πολύ καιρό μετά από την επίσκεψη τού Ντοστογιέφσκι.

Κόλαση:Το μαρτύριο τής εκ των υστέρων γνώσης ότι είναι πια πολύ αργά να αγαπήσω.

Mονή Βορονέτς-Ρουμανία

Κόλαση: Το μαρτύριο τής εκ των υστέρων γνώσης ότι είναι πια πολύ αργά να αγαπήσω,αφού χωρίς σώμα και χωρίς να υπάρχει πια κανείς που να έχει ανάγκη τη θυσία μου, η καθυστερημένα συνειδητοποιημένη δίψα μου γι’αληθινή αγάπη γίνεται ψυχικό αυτοβασανιστήριο χειρότερο κι απ’το να καιγόμουν από υλικές φλόγες.

“Όταν μια τέτοια ύπαρξη φύγει απ’ τη γη, βλέπει τους κόλπους του Αβραάμ, κουβεντιάζει με τον Αβραάμ, όπως μας λέει η παραβολή περί Λαζάρου και πλουσίου, ατενίζει και τον Παράδεισο, μπορεί να πλησιάσει και τον Kύριο, μα αυτό ακριβώς είναι το μαρτύριό της, ότι ανεβαίνει στο Θεό χωρίς να ‘χει αγαπήσει, γιατί αγγίζει εκείνους που έχουν αγαπήσει και που αυτή είχε περιφρονήσει την αγάπη τους.

Γιατί τώρα βλέπει καθαρά και θα πει μόνος του στον εαυτό του: «Τώρα πια κατέχω τη γνώση και, αν και διψάω ν’ αγαπήσω. δε θα υπάρχει πια κανένας άθλος στην αγάπη μου, δε θα υπάρχει ούτε θυσία γιατί τέλειωσε η επίγεια ζωή μου και δε θα ‘ρθει ο Αβραάμ να μου δώσει έστω και μια σταγόνα ζώντος ύδατος (δηλαδή να μου ξαναδώσει το δώρο της επίγειας ζωής που είχα πρώτα) για να δροσίσει τη φλόγα της δίψας μου για πνευματική αγάπη, που με φλογίζει τώρα και που την περιφρόνησα όσο ήμουν στη γη.

Ο Ντοστογιέφσκι παραμένει μεγάλος και σαγηνευτικός γιατί κατά βάθος, και έστω μερικώς, παραμένει ένα μυστήριο

  Το να κάνεις παρουσίαση, ερμηνείες, ανάλυση σε βιβλία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι είναι υπερβολικά δύσκολο, ακατόρθωτο σχεδόν. Διότι δεν είναι δυνατόν να έχεις μαζί του κοινές πνευματικές εμπειρίες, κοινές αβυσσαλέες ευαισθησίες, κοινές νευρώσεις ή εκστατική όραση, κοινή υγεία και ασθένεια, κοινή διείσδυση στα γύρω και στην ψυχολογία του είναι, του υπερφυσικού και του Άλλου. Μας υπερβαίνει!

  Μόνο αποσπασματικά προσεγγίζεται, ερευνάται και συζητιέται. Και όταν λέμε ερευνάται ακολουθούμε όπως παντού εκείνο το "ο καθείς με τα όπλα του". Τα μεγάλα του έργα είναι υπαρξιακός, οντολογικός λαβύρινθος, μαγνητικός μεν, αλλά και χαώδης για τον κάθε αναγνώστη, ακόμα και τον επαρκή. Μόνο ψηφίδες του λοιπόν, και εκείνη η ανερμήνευτη και απερίγραπτη αίσθηση Αληθινού - η μάλλον Αλήθειας - που σου αφήνει όπως τον διαβάζεις ξανά και ξανά και λυτρωτικά λαμπυρίζει πίσω από τις ομίχλες του. Φάρος υπαρξης στις δικές του και δικές μας καταιγίδες. Ο Ντοστογιέφσκι παραμένει μεγάλος και σαγηνευτικός γιατί κατά βάθος, και έστω μερικώς, παραμένει ένα μυστήριο.

(Φωτογραφία από την κηδεία του στην Αγία Πετρούπολη).

Μάρω Βαμβουνάκη

Ὁ Ντοστογιέφσκι μέσα ἀπό τή φυλακή!

 

Ὁ σπουδαῖος συγγραφέας Φιόντορ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι (Фёдор Михайлович
Достоевский) πέρασε τέσσερα χρόνια στήν φυλακή! Καταδικάστηκε, ὡς ἐχθρός τοῦ Τσάρου, σέ καταναγκαστικά ἔργα στή Σιβηρία γιά τήν συμμετοχή
του σέ μιά ὁμάδα διανοούμενων σοσιαλιστῶν. 

Ἀπό μιά ἐπιστολή του μέσα ἀπό τά κάτεργα ξεχωρίζουμε τά ἑξῆς: 

«Ἀκόμη καί στά κάτεργα ἔμαθα τά τέσσερα αὐτά χρόνια ἀνάμεσα στούς ληστές νά ξεχωρίζω τούς ἀνθρώπους. Πίστεψέ με, ὑπάρχουν εὐαίσθητοι, δυνατοί, ὡραῖοι χαρακτῆρες ἀνάμεσά τους καί πόσο χαιρόμουνα νά βρίσκω διαμάντια μέσα στίς
στάχτες. Καί δέ βρῆκα μόνο μία ἤ δύο περιπτώσεις, ἀλλά ἀρκετές. Ὁρισμένους δέν μπορεῖς παρά νά τούς σεβαστεῖς, καί ἄλλοι εἶναι πραγματικά ὑπέροχοι».
Πηγή: Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι, Ἀλληλογραφία
(1834-1859),
ἐκδ. Γκοβόστη, 1994, σελ. 131
Πηγή φωτογραφίας με τον συγγραφέα μέσα στην φυλακή: https://tinyurl.com/vckv7b8v
Από την ετήσια έκδοση του περιοδικού  "Φίλοι Φυλακισμένων", τεύχος 2024

Ντοστογιέβσκι »Ένα αγόρι τα Χριστούγεννα»

  Έχω την εντύπωση, λοιπόν, ότι υπήρχε στο υπόγειο ένα αγόρι, όμως πολύ μικρό ακόμα, έξι χρονών ή μπορεί και μικρότερο. Αυτό το αγόρι ξύπνησε το πρωί μέσα σε ένα υγρό, κρύο υπόγειο. Φορούσε κάτι σαν ρομπάκι και τουρτούριζε. Η ανάσα του έβγαινε από το στόμα του σαν άσπρος αχνός, κι εκείνο, καθισμένο πάνω σε ένα σεντούκι στη γωνίτσα, διασκέδαζε παρατηρώντας τη να πετάει και να χάνεται. Όμως, ήθελε τόσο πολύ να φάει κάτι. Είχε πλησιάσει κάμποσες φορές από το πρωί το σανιδένιο κρεβάτι, όπου πάνω σε ένα λεπτό σαν φύλλο στρώμα και με έναν μπόγο για μαξιλάρι κειτόταν η άρρωστη μητέρα του.

 Πώς βρέθηκε άραγε εδώ; Θα πρέπει να ήρθε με το αγοράκι της από κάποια άλλη πόλη και αρρώστησε ξαφνικά. Την ιδιοκτήτρια των κρεβατιών την είχαν συλλάβει δυο μέρες πριν. Οι ένοικοι σκόρπισαν στα πόστα τους, λόγω γιορτών, κι ένας ακαμάτης που έμεινε κειτόταν ήδη μεθυσμένος του θανατά ολόκληρα εικοσιτετράωρα, χωρίς να περιμένει καν τη γιορτή.

   Στην άλλη άκρη του δωματίου βογκούσε μια ογδοντάχρονη γριούλα, που έζησε κάποτε, κάπου, σαν γκουβερνάντα, και τώρα πέθαινε μόνη, βογκώντας, μουρμουρίζοντας και γκρινιάζοντας στο αγόρι, που άρχισε να φοβάται πια να πλησιάσει προς τη γωνιά της. Κάπου σε μια πεζούλα ανακάλυψε κάτι για να πιει, αλλά δε βρήκε ούτε μια κόρα ψωμί για να φάει, και πήγαινε τώρα για δέκατη φορά να ξυπνήσει τη μητέρα του. Τελικά, μέσα στο σκοτάδι ένιωσε να φοβάται: είχε βραδιάσει εδώ και ώρα, αλλά κανείς δεν άναψε φως. Ψηλαφώντας το πρόσωπο της μαμάς του, παραξενεύτηκε που εκείνη δεν κουνήθηκε καθόλου και ήταν τόσο παγωμένη όσο κι ο τοίχος.

«Πολύ κρύο κάνει εδώ μέσα», σκέφτηκε. 

Όλος ο πολιτισμός τον οποίο απολαμβάνετε εσείς, δημιουργήθηκε από αισιόδοξους ανθρώπους!

   Ο Ντοστογιέφσκι, ενώ ήταν άρρωστος και είχε κακή υγεία, κάθε μήνα έγραφε τέσσερα φύλλα τυπογραφείου. Αυτά που έγραφε ήταν τα πιο ωραία λογοτεχνικά και ουσιώδη πεζογραφήματα που υπάρχουν στη Ρωσική γλώσσα. Και παρόλο που ήταν φτωχός και άρρωστος, ήταν αισιόδοξος. Αισιόδοξοι ήταν όλοι εκείνοι οι μεγάλοι και μικροί άνθρωποι που δημιούργησαν σ’ αυτόν τον κόσμο όλα όσα ήταν καλά και χρήσιμα. Όλος ο πολιτισμός τον οποίο απολαμβάνετε εσείς, δημιουργήθηκε από αισιόδοξους ανθρώπους!

Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς.

...γιατί κανένας απ' αυτούς δεν πίστευε πως είναι άξιος για τη βασιλεία των Ουρανών...(Ο μονόλογος του Μαρμελάντωφ από το "Εγκλημα και Τιμωρία")

  "Εμπρός, πλησιάστε και σεις! Ελάτε μπεκρήδες, ελάτε αισχροί! Και θα προχωρήσουμε εμείς, χωρίς καμμιά ντροπή...

 Και θα μας πει: "Είσαστε γουρούνια, είσαστε κατ' εικόνα και ομοίωσιν του κτήνους... Μ' όλον τούτο, πλησιάστε! 

 Και τότε οι φρόνιμοι άνθρωποι, οι λογικοί, θα φωνάξουν: 

"Μα, Κύριε! Δέχεσαι κι αυτούς εδώ;". 

Και θα τους απαντήσει: "Τους δέχομαι, φρόνιμοι άνθρωποι, τους δέχομαι, λογικοί άνθρωποι, μόνο και μόνο γιατί κανένας απ' αυτούς δεν πίστευε πως είναι άξιος για τη βασιλεία των Ουρανών...". 

Και θα μας ανοίξει την αγκαλιά του... και μεις θα πέσουμε στα πόδια του... και θα κλαίμε... και θα τα καταλαβαίνουμε όλα.."

(Ο μονόλογος του Μαρμελάντωφ από το "Εγκλημα και Τιμωρία" του Ντοστογιέφσκι)

Ο πίνακας με τον τίτλο "Θα μας ανοίξει την αγκαλιά Του"(από τον παραπάνω μονόλογο) είναι του Μπάμπη Πυλαρινού.

ΠΗΓΗ

Ο Ντοστογιέφσκι μιλά για την Παιδεία

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

-

   Έζησε πριν από τόσα χρόνια και μίλησε για την δυτική κοινωνία και την παιδεία της, λες και ζει σήμερα. Είχε τη σπάνια ικανότητα να διεισδύει στα κατάβαθα της ψυχής και εκφραστικά παρουσίασε τις κτηνώδεις πράξεις στις οποίες οδηγείται ο μηδενιστής άνθρωπος. Αδιαμφισβήτητα ο Ντοστογιέφσκι στην παγκόσμια λογοτεχνία είναι ο πιο δυνατός στην περιγραφή των αρνητικών και τραγικών ηρώων (Ιβάν Καραμάζοφ, Σταυρόγκιν, Ρασκόλνικοφ) και είναι λιγότερο δυνατός στους θετικούς ήρωές του (στάρετς Ζωσιμάς, Αλιόσα Καραμάζοφ, κ.α.).

   Ο Ντοστογιέφσκι γράφει στο «Ημερολόγιό» του, του 1873, ως να ζει στο σήμερα. Διαβάζουμε μεταξύ άλλων ότι οι καθοδηγητές της «ευρωπαϊκής προοδευτικής σκέψης» καταλύουν ηθικούς και φυσικούς νόμους σταθερούς και αμετάβλητους και προσβάλλουν αιώνιες αξίες. Και προσθέτει: «Δώστε σε όλους αυτούς τους μεγάλους μοντέρνους δασκάλους την πλήρη δυνατότητα να καταστρέψουν την παλιά κοινωνία και να την οικοδομήσουν από την αρχή και ως αποτέλεσμα θα προκύψει τόση αμάθεια και τέτοιο χάος, κάτι τόσο χυδαίο, τυφλό και απάνθρωπο, ώστε όλο το οικοδόμημα θα καταρρεύσει κάτω από τις κατάρες τηςανθρωπότητας, πριν καν προλάβει να κατασκευαστεί» (Dostoievski “Journal d’ un ecrivain”, Gallimard, 11e edition, p. 209)

   Η κοινωνία αυτή της «προοδευτικής σκέψης», γράφει ο επίκαιρος

Fiodor Dostoevsky - Gustav Mahler

                          

(Στη μνήμη του ρώσου λογοτέχνη, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ,που έφυγε σαν σήμερα, 9 Φλεβάρη του 1881)

"Πώς μπορώ λοιπόν να είμαι ευτυχής, όταν κάπου αλλού ένα άλλο πλάσμα εξακολουθεί να υποφέρει;..."
("Αδελφοί Καραμαζώφ", Φ.Ντοστογιέφσκυ)

 Υπήρξε κορυφαία προσωπικότητα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ένας αγωνιστής και επαναστάτης. Θέμα των έργων του, η ίδια η ζωή. Μελέτησε την κοινωνία και τους ανθρώπους ενδελεχώς. Γνώρισε τη φτώχεια, την εξαθλίωση των ταπεινών, τον πόνο και την αγωνία τους και τα αποτύπωσε συγκλονιστικά στα μυθιστορήματά του.
 Το Γενάρη του 1881 έπαθε πνευμονική αιμορραγία. Στις διαβεβαιώσεις της γυναίκας του πως θα γίνει καλά και θα ζήσει για πολλά χρόνια ακόμη, ο Ντοστογιέφσκι της απάντησε: "Όχι, το ξέρω πως θα πεθάνω σήμερα!"
 

Ήταν 8.36 ακριβώς, το βράδυ της 9ης του Φλεβάρη που ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι άφηνε την τελευταία του πνοή. Τα νέα για το θάνατο του τάραξαν αφάνταστα τους Ρώσους της Αγίας Πετρούπολης. Για δυο συνεχείς ημέρες, πλήθος κόσμου έφτανε στο σπίτι του για το ύστατο χαίρε στον αγαπημένο του συγγραφέα.

 Ηταν εξήντα χρονών. Λίγους μήνες νωρίτερα είχε γράψει και δημοσιεύσει το μυθιστόρημα "Αδερφοί Καραμαζώφ", το πιο ώριμο από τα μεγάλα έργα του. Πολύπλοκο σε ιδέες, πολυεπίπεδο και εξαιρετικά δύσκολο σε νοήματα. Οι αδελφοί Καραμαζώφ εκφράζουν το πολύπτυχο της ανθρώπινης ψυχής και ο καθένας τους κουβαλάει και κάτι το σκοτεινό...

 Παθιασμένος αναγνώστης και θαυμαστής του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ υπήρξε και ο Γκούσταβ Μάλερ. Αισθανόνταν εκλεκτός συγγενής του μεγάλου ρώσου συγγραφέα και θεωρούσε κοντινές τις σκέψεις τους. Όπως ο Ντοστογιέφσκυ, έτσι και ο Μάλερ ενδιαφερόταν για την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, για απαντήσεις σε θρησκευτικά και ηθικά ερωτήματα .

Από τα μυθιστηρήματα του ρώσου συγγραφέα, περισσότερο εκτιμούσε τους "Αδερφούς Καραμαζώφ" και ιδιαίτερα τον άγγιζαν οι στοχασμοί και το κήρυγμα της αγάπης του Γέροντα Ζωσιμά (από το 6ο Βιβ., κεφ.3ο με υπότιλο: Ενας ρώσος καλόγερος).

"Ο Μάλερ μουσικοποίησε με την Συμφωνία του το ερώτημα από τους "Αδερφους Καραμαζώφ" , του Ντοστογιέφσκυ", είπε η Άλμα Μάλερ, αναφερόμενη στην φράση που παρέθεσα...

Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του είναι αυτός που προσβάλλεται πρώτος

Το κυριότερο είναι να μη λέτε ψέματα στον ίδιο τον εαυτό σας....
  Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του και πιστεύει στο ίδιο του το ψέμα, φτάνει στο σημείο να μη βλέπει καμιάν αλήθεια ούτε μέσα του, ούτε και στους άλλους — κι έτσι χάνει κάθε εκτίμηση για τους άλλους και κάθε αυτοεκτίμηση.

  Μην εκτιμώντας κανέναν, παύει ν’ αγαπάει. Και μην έχοντας την αγάπη αρχίζει να παρασέρνεται απ’ τα πάθη και την ακολασία, για ν’ απασχοληθεί και να διασκεδάσει. Έτσι φτάνει στην απόλυτη κτηνωδία κι όλ’ αυτά, επειδή λέει συνεχώς ψέματα στους άλλους και στον εαυτό του.

 Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του είναι αυτός που προσβάλλεται πρώτος. Γιατί, καμιά φορά, είναι πολύ ευχάριστο να νιώθει κανείς προσβλημένος. Έτσι δεν είναι; Κι ας ξέρει πως κανένας δεν τον πρόσβαλε και πως μονάχος του φαντάστηκε την προσβολή κι είπε ψέματα από κοκεταρία, υπερέβαλε τα πράματα, για να τα εξωραΐσει, αρπάχτηκε από μια λέξη φτιάχνοντας ένα ολάκερο βουνό από έναν κόκκον σινάπεως, τα ξέρει όλ’ αυτά και μόνος του κι όμως προσβάλλεται, προσβάλλεται, ώσπου να νιώσει ευχαρίστηση, ώσπου να νιώσει μεγάλη αγαλλίαση κι έτσι φτάνει στο σημείο να καλλιεργεί μέσα του το πραγματικό μίσος»

Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, (Αδελφοί Καραμαζώφ)

πηγή

"Ὁ Παράδεισος ἄνθισε στην καρδιά μου ἀπό τη στιγμή πού ἐξομολογήθηκα"

 

"Ὁ Παράδεισος ἄνθισε στὴν καρδιά μου ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ ἐξομολογήθηκα" 

 Ντοστογιέφσκι , "Ἀδελφοί Καραμαζώφ"

«Πιστεύω ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο όμορφο, πιο βαθύ, πιο συμπαθητικό, πιο λογικό, πιο ζωντανό και τέλειο από τον Χριστό.

«Πιστεύω ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο όμορφο, πιο βαθύ, πιο συμπαθητικό, πιο λογικό, πιο ζωντανό και τέλειο από τον Χριστό. Και λέω στον εαυτό μου, με ζηλόφθονη αγάπη, όχι μόνο ότι δεν υπάρχει τίποτε, αλλʼότι δεν μπορεί να υπάρχει.
Επί πλέον, αν κάποιος μου απεδείκνυε ότι ο Χριστός δεν ταυτίζεται με την αλήθεια κι ότι, στην πραγματικότητα, η αλήθεια είναι εκτός Χριστού, θα προτιμούσα τότε να παραμείνω με τον Χριστό, παρά να πάω με την αλήθεια»

(Φιόντορ Ντοστογιέφσκι)

Πάνω από όλα, μην λες ψέματα στον εαυτό σου...

Πάνω από όλα, μην λες ψέματα στον εαυτό σου. 

Ο άνθρωπος που λέει ψέματα στον εαυτό του και ακούει το ίδιο του το ψέμα, φτάνει σε ένα σημείο...όπου δεν μπορεί να διακρίνει την αλήθεια μέσα του, ή γύρω του, και έτσι χάνει όλο τον σεβασμό για τον εαυτό του, και για τους γύρω του.

 Και χωρίς σεβασμό, σταματά να αγαπά...

 Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, (Αδελφοί Καραμαζώφ)

“Πολλές δυστυχίες έχουν έρθει στον κόσμο από παρεξηγήσεις και από πράγματα που δεν ειπώθηκαν.”

 

πηγή

Αν όμως, βρεις άλλον έναν σαν κι εσένα, τότε βρίσκεται ήδη όλος ο κόσμος παρών....

  Αν όλοι σ' εγκαταλείψουν κι αν μείνεις ολομόναχος, πέσε τότε κάτω στη γη και φίλησέ την και βρέξε την με τα δάκρυά σου και θα βγάλει η γη καρπό από τα δάκρυά σου, ακόμα κι αν κανείς δεν σε είδε και δεν σε άκουσε στη μοναξιά σου.
  Αν όμως, βρεις άλλον έναν σαν κι εσένα, τότε βρίσκεται ήδη όλος ο κόσμος παρών, όλος ο κόσμος της ζωντανής αγάπης! Αγκαλιάστε ο ένας τον άλλο με συγκίνηση και υμνήστε τον Κύριο, γιατί η αλήθεια Του εκπληρώθηκε, έστω και με σας τους δυο μονάχα.

Φ. Ντοστογιέφσκι - Από το βιβλίο "Αδελφοί Καραμάζωφ"

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ: Ο μικρός ζητιάνος στο χριστουγεννιάτικο δέντρο του Χριστού.

Μετάφραση: ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ

 Είμαι μυθιστοριογράφος και υποθέτω ότι έχω επινοήσει αυτή την ιστορία. Γράφω «υποθέτω» γιατί παρά το γεγονός ότι την έχω επινοήσει, εξακολουθώ να φαντάζομαι ότι πρέπει να συνέβη κάπου, κάποτε, παραμονές Χριστουγέννων, σε μια μεγάλη πόλη σε εποχή τρομερής παγωνιάς.

 Βλέπω μπροστά μου, σαν οπτασία, την εικόνα ενός αγοριού, μικρού, έξι χρονών ή και μικρότερου.

 Εκείνο το πρωί το αγοράκι ξύπνησε σ’ ένα παγωμένο, υγρό υπόγειο. Φορούσε μια ρομπίτσα και έτρεμε απ’ το κρύο. Λευκός αχνός έβγαινε από την ανάσα του κι εκείνο, καθισμένο σε μια κούτα στη γωνιά, φυσούσε από το στόμα και διασκέδαζε την πλήξη του βλέποντάς τον αχνό να αιωρείται. Όμως, πεινούσε τρομερά.

Εκείνο το πρωί πήγε αρκετές φορές στο σανιδένιο κρεβάτι όπου ήταν ξαπλωμένη η άρρωστη μητέρα του, πάνω σ’ ένα στρώμα λεπτό σαν τηγανίτα κι έχοντας κάποιο είδος μπόγου για μαξιλάρι. Πώς είχε φτάσει εδώ; Θα πρέπει να είχε έρθει με το γιο της από κάποια άλλη πόλη και να αρρώστησε αιφνιδίως. Τη σπιτονοικοκυρά την είχαν συλλάβει δυο μέρες νωρίτερα, οι ένοικοι είχαν βγει στη γύρα καθώς οι γιορτές ήταν πια τόσο κοντά, και ο τελευταίος άνθρωπος που είχε απομείνει στο κτίριο βρισκόταν τις τελευταίες εικοσιτέσσερις ώρες λιπόθυμος από το μεθύσι, δίχως να περιμένει τα Χριστούγεννα.

Σε μια άλλη γωνιά του δωματίου, μια αξιοθρήνητη γριά ογδόντα χρονών, που κάποτε ήταν γκουβερνάντα αλλά τώρα είχε αφεθεί να πεθάνει ολομόναχη, βογκούσε και στέναζε από τους ρευματισμούς, επιπλήττοντας και γκρινιάζοντας στο αγόρι, τόσο, που αυτό φοβόταν να πλησιάσει στη γωνιά της. Είχε πάρει ένα ποτήρι νερό από την εξωτερική σάλα, αλλά δεν μπορούσε να βρει πουθενά ούτε ένα ξεροκόμματο, κι ετοιμαζόταν να ξυπνήσει τη μαμά του για δέκατη φορά.  Επιπλέον, φοβόταν το σκοτάδι. Είχε σκοτεινιάσει από ώρα, αλλά κανένα φως δεν άναβε. Αγγίζοντας το πρόσωπό της μαμάς του, του φάνηκε περίεργο που έμενε εντελώς ακίνητο και παγωμένο όσο κι ο τοίχος.

 «Κάνει πολύ κρύο εδώ μέσα», σκέφτηκε. Στάθηκε για λίγο με τα χεράκια του πάνω στους ώμους της νεκρής γυναίκας. Φύσηξε τα δάχτυλά του για να τα ζεστάνει, έψαξε ψηλαφητά για το σκούφο του στο κρεβάτι, και βγήκε απ’ το κελάρι. Θα είχε βγει νωρίτερα αλλά φοβόταν το μεγάλο σκυλί που ούρλιαζε όλη την ημέρα στην πόρτα του γείτονα, στην κορυφή της σκάλας. Αλλά ο σκύλος δεν ήταν εκεί τώρα κι έτσι το αγόρι βγήκε στο δρόμο.

 Θεέ μου, τι πόλη ήταν αυτή! Ποτέ δεν είχε ξαναδεί κάτι παρόμοιο. Στην πόλη από όπου είχε έρθει, είχε πάντα πηχτό σκοτάδι το βράδυ. Ένας μόνο φανοστάτης φώτιζε ολόκληρο τον δρόμο και στα μικρά, χαμηλά, ξύλινα σπίτια έκλειναν τα παντζούρια. Κανένας δεν κυκλοφορούσε μετά το σούρουπο, όλοι κλείνονταν στα σπίτια τους και όλη τη νύχτα δεν ακουγόταν τίποτα άλλο εκτός από ουρλιαχτά σκυλιών. Ωστόσο εκεί ήταν ζεστά και του έδιναν φαγητό ενώ εδώ, – ω Θεέ μου, ας είχε κάτι να φάει! Και τι θόρυβος και φασαρία ήταν αυτή, τι φως και τι άνθρωποι,

ΤΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ, ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Φ. ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ

  Μεγάλοι συγγραφείς και άνθρωποι του πνεύματος μίλησαν για τον πόνο,με πρώτο και καλύτερο τον τον Φ. Ντοστογιέφσκι. Στο έργο του, ο πόνος έχει κυρίαρχη θέση, και μας ανοίγει καινούργιους δρόμους στην πορεία μας μεσα σ΄αυτόν τον κόσμο. Αντιμέτωπος σ' όλη του τη ζωή με το μηδέν,γιατί αυτό ήταν για τον Φ. Ντοστογιέφσκυ ο πόνος:το μηδέν,και ο θάνατος,θέλησε να δώσει μια απάντηση ,οχι τόσο σε έμας, αλλά κυρίως στον εαυτό του.
Οι ήρωές του δεν είναι παρά τα κομμάτια τού είναι του που παίρνουν σάρκα και οστά μέσα στα έργα του.
Το έργο τού Ντοστογιέφσκι είναι έργο αυτοβιογραφικό.
Είναι ο εαυτός του που μέσα από την πάλη των ηρώων του ,από έργο σε έργο, μεταμορφώνεται. 

Κάθε του διήγημα είναι ένα βήμα προς την ωριμότητα και την ολοκλήρωση.
Έτσι ξεκινά με τον ήρωα του Υπογείου,τον Παίκτη και αργότερα στους Δαιμονισμένους ,τον Ρασκόλνικοφ .
Ήρωες αυτοκαταστροφικοί,γεμάτοι πάθη που κάνουν δυστυχισμένους όσους σχετίζονται μαζί τους. Ήρωες ενός υπόγειου κόσμου,του υποσυνείδητου κόσμου τού Εγώ ,όπου κυριαρχούν φόβοι πάθη και ενορμήσεις που καταλαμβάνουν το Εγώ αναγκάζοντας το να άγεται και να φέρεται απο αυτό.
Το Εγώ των ηρώων,δηλάδη τού συγγραφέα, είναι σε διάσταση,σε πάλη και πάντα βυθίζεται στα σκοτεινά βάθη της Ύπαρξης.

 Η αμαρτία,η απελπισία, η αυτοκτονία, δηλαδή ο θάνατος, είναι το περιεχόμενο της ύπαρξής τους που δεν μπορούν να δεχτούν.
Και να το παράδοξο: η μεταμόρφωση,η αλλαγή του Είναι,το φως στα σκοτάδια τής ύπαρξής Του έρχεται με τον εγκλεισμό Του στο κάτεργο [πραγματικό γεγονός] όπως περιγράφεται στο βιβλίο του ¨Αναμνήσεις απο το σπίτι τών πεθαμένων¨.
Εκεί ο πόνος δεν είναι μόνο εσωτερικός, αλλά και πραγματικός. Η στέρηση τής ελευθερίας και η σκληρές συνθήκες διαβίωσης τον κάνουν να εσωτερικεύσει αυτόν τον πόνο.
Ταυτίζεται με τους συγκρατούμενούς του. Το Εγώ του σμικρύνεται ,δεν υπάρχει ,χάνεται. Ο πόνος γίνεται η βαρύτητα που τον εξαφανίζει. Και τότε αντί να δειλιάσει, να τρελαθεί να θέλει να πάρει εκδίκηση, εκείνος νιώθει να ελευθερώνεται να αγκαλιάζει τα βάσανα των άλλων.
Μια καινούργια ζωή γεννιέται μέσα του, ζωή πραγματικής ελευθερίας.
¨Αμήν αμήν λέγω υμίν εαν μη ο κόκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνη...πολύν καρπόν φέρει¨.[Ιωάν. Ιβ' 24].
Αυτή η πορεία είναι πορεία προς την.. συνείδηση.
Το άτομο μεταμορφώνεται σε πρόσωπο.
Ο συγγραφέας μάς αφήνει το τελευταίο και σημαντικότερο έργο του,τούς¨Αδελφούς Καραμάζωφ¨  όπου βάζει μέσα σε όλους τούς άλλους χαρακτήρες και έναν διαφορετικό:
Οπως, ας πούμε, Στον Αλιόσα.. Τον πιστό και ταπεινό Αλιόσα, που είναι ο ελεύθερος άνθρωπος, και που μέσα του βρίσκεται η Βασιλεία των ουρανών.
Είναι σκόπιμο να τονίσουμε οτι ο Φ. Ντοστογιέφσκι είχε σκοπό μετά τους αδελφούς Καραμαζώφ να γράψει ένα διήγημα για τον Αλιόσα,όμως δεν πρόλαβε.
Η πορεία λοιπόν προς το πρόσωπο βλέπουμε να επιτυγχάνεται μέσα από τον πόνο.
Αν έρθουμε στα Ευαγγέλια Ο Κύριος μας τον ονομάζει Σταυρό...

Σαν σήμερα γεννιέται ο Φ.Ντοστογιέφσκι(1821)

  Γεννήθηκε σαν σήμερα τη χρονιά του ξεσηκωμού των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού.
Έζησε μία δύσκολη ζωή και η πάνδημη αναγνώριση ήρθε λίγους μήνες πριν πεθάνει, μετά την ομιλία του για τον Πούσκιν, όπου μπροστά του γονάτισε ολάκερη η Ρωσία.
''Φτωχόσμος'', 'Ταπεινωμένοι και καταφρονεμένοι'', ''Έγκλημα και Τιμωρία'', ''Ηλίθιος'', ''Αδελφοί Καραμάζοφ'', ''Δαίμονες'', '''Ημερολόγιο του συγγραφέα'' και πολλά, πολλά άλλα, έμελλε να αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουμε τον άνθρωπο και τα σκοτεινά βάθη της ψυχής του.
Άνθρωπος με πάθη και αντιφάσεις ο ίδιος, έζησε στα άκρα, από μέλος συνωμοτικής οργάνωσης, διαπρύσιος οπαδός της απολυταρχίας και κήρυκας της θεοκρατίας. Οικογενειάρχης και τζογαδόρος, πατριώτης και πανσλαβιστής, δημοσιογράφος και στενός φίλος του σκοτεινού Επίτροπου θρησκευμάτων Πομπεντονόστσεφ.
Επηρέασε συγκαιρινούς και απογόνους. Προβλημάτισε, εξόργισε, προκάλεσε κύματα λατρείας στο πρόσωπο του. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν εκείνος ο άνθρωπος που έκανε πράξη, όσο μπορούσε, την πατερική φράση "δεν μπορείς να λυτρωθείς από τα πάθη σου, αν δεν βυθιστείς σ' αυτά".
Ο Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι, 200 χρόνια μετά τη γέννησή του, παραμένει ένας από τους κορυφαίους συγγραφείς και κτήμα της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς.
πηγή

  Φ.Ντοστογιέφσκι(γεννήθηκε σαν σήμερα,11 Νοεμβρίου,το 1821):Δεν υπέκυψε στη δύναμη του γεγονότος και στον πειρασμό της φαινομενικής κυριαρχίας του κακού.
«Το επίτευγμά του έγκειται στο ότι η σημασία τέτοιων ανθρώπων,
όπως ο Ντοστογιέφσκι, είναι πως δεν υποκύπτουν στην δύναμη του
γεγονότος και δεν την υπηρετούν. Εναντίον αυτής της χυδαίας δύναμης
εκείνου που υπάρχει, έχουν την πνευματική δύναμη της πίστης στην
αλήθεια και στο καλό και έτσι πρέπει να είναι. Δεν υπέκυψε στον
πειρασμό της φαινομενικής κυριαρχίας του κακού και δεν απαρνήθηκε
προς χάρη του το αόρατο καλό, αυτός είναι ο άθλος της πίστης. Σε αυτόν
βρίσκεται όλη η δύναμη του ανθρώπου. Όποιος δεν είναι ικανός για
αυτόν τον άθλο, δεν μπορεί να κάνει και να πει τίποτα στην
ανθρωπότητα. Οι άνθρωποι του γεγονότος ζουν μία ξένη ζωή, δεν
δημιουργούν ζωή. Δημιουργούν ζωή μόνο οι άνθρωποι της πίστης. Είναι
εκείνοι τους οποίους αποκαλούμε ονειροπόλους, ουτοπιστές, δια
Χριστόν σαλούς, είναι οι προφήτες, οι πραγματικά καλύτεροι άνθρωποι
και ηγέτες της ανθρωπότητας. Σήμερα, έναν τέτοιο άνθρωπο
μνημονεύουμε».
( Βλαδίμηρος Σολοβιόφ)

/εδώ/

Το χειρόγραφο προσχέδιο του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι στους ''Αδελφούς Καραμαζώφ''

Το χειρόγραφο προσχέδιο του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι στους ''Αδελφούς Καραμαζώφ'' (1880).

πηγή

«Τι ε λ ε υ θ ε ρ ί α θα είναι αυτή όταν η υ π α κ ο ή θα εξαγοραστεί με ψ ω μ ι ά;»

Ντοστογιέφσκι,''Αδελφοί Καραμαζώφ''

«Τι  ε λ ε υ θ ε ρ ί α  θα  είναι  αυτή  όταν  η  υ π α κ ο ή  θα  εξαγοραστεί  με  ψ ω μ ι ά;»