Γιατί κατά την προσκύνηση του Ιερού Ευαγγελίου στον Ὄρθρο τῆς Κυριακῆς δεν ασπαζόμαστε το χέρι του ἱερέως

Κατά την τάξη της Ορθοδόξου Εκκλησίας, στον Ὄρθρο τῆς Κυριακῆς, όταν ο ἱερεύς εξέρχεται κρατώντας το Ιερό Ευαγγέλιο και στέκεται ενώπιον του λαού, οι πιστοί προσέρχονται ευλαβώς όχι προς τιμήν του ἱερέως, αλλά προς προσκύνηση του ιδίου του Αναστάντος Χριστού, ο Οποίος παρίσταται και ομιλεί διά του Ευαγγελικού λόγου.
Το Ιερό Ευαγγέλιο δεν είναι απλό ιερό αντικείμενο, αλλά η ζώσα μαρτυρία του Λόγου του Θεού. Κατά την πατερική και λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας, ο Χριστός ο ίδιος λαλεί εν τω Ευαγγελίω.
Όπως διδάσκει η Εκκλησία:
«Ὁ λαλῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, Χριστός ἐστιν».
Δια τούτο, κατά την προσκύνηση αυτή, πάσα τιμή και ευλάβεια στρέφεται αποκλειστικώς προς το Ιερό Ευαγγέλιο.

Γιατί δεν επιτρέπεται ο ασπασμός του χεριού του ἱερέως εκείνη τη στιγμή;
Η Ορθόδοξη Εκκλησία διακρίνει απολύτως και χωρίς σύγχυση:
• την τιμή προς το ιερατικό αξίωμα
• από την προσκύνηση του Χριστού

Ἑξάψαλμος.

Οἱ παλαιοί Πατέρες εἶχον ἀκρίβειαν διό καί ψαλλομένου τοῦ ἑξαψάλμου ἐτήρουν σιγήν πολλήν...
Κατά τό προμνησθέν τυπικόν τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἁγιοταφικοῦ Μετοχίου τοῦ ΙΕ΄ αἰῶνος (αὐτόθι 257) «ψαλλέτω ὁ ἐκκλησιάρχης ἤ ὁ ταχθείς ὡς ἔθος ἐπί τόν ἑξάψαλμον ἀργῶς καί μεθ ὅσης ἄν εἴπῃς συντριβῆς τε καί προσοχῆς, ὁμοίως καί πάντες καθ’ ἑαυτούς, ὡς αὐτῷ τῷ Θεῷ προσλαλοῦντες καί ὑπέρ τῶν ἰδίων ἐξιλεούμενοι ἁμαρτιῶν.

Ὀφείλει δέ ψάλλειν πραείᾳ καί ἡσύχῳ φωνῇ εἰς ἐπήκοον πάντων βῆξαι δέ ἤ πτῦσαι ἤ ὅλως τοῦ ἰδίου τόπου σκυλληθῆναι ἤ μετακινηθῆναι ἤ ἀπό τοῦ ἔξω νάρθηκος τῷ θείῳ Ναῷ εἰσελθεῖν ἐν τῷ ψάλλεσθαι τόν ἑξάψαλμον ἐξουσίαν οὐδείς ἔχει.

Ἀφοβίας γάρ τοῦτο καί ἀκαταστασίας σημεῖόν τε ἐστιν. Εἰ δέ τίς ἴσως τῷ γήρατι κατακαμπτόμενος ἤ ἀσθενής τετρυχωμένος οὐ πρός ἰσχύος ἔχει φυλάττειν ἑαυτόν ἄσκυλτον, ὡς ἐγράψαμεν, μενέτω ἐν τῷ προνάῳ, ἄχρι τῆς τοῦ ἑξαψάλμου συμπληρώσεως καί τότε εἰσερχέσθω».

Ἰστέον ὅτι τοῦ ἑξαψάλμου ψαλλομένου οὔτε μετάνοιαι, οὔτε σχήματα, οὔτε γονυκλισίαι, οὐδέ «σταυροκοπήματα» γίνονται. Ἀλλά μένομεν ἀκίνητοι καί ὀρθοί.

(Τυπικόν τοῦ ὁσίου καί θεοφόρου πατρός ἡμῶν Σάββα τοῦ ἡγιασμένου ἐκδόσεις Ἱερᾶς Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Παναγίας Τατάρνης)

πηγή

ΟΤΑΝ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ Ο ΕΞΑΨΑΛΜΟΣ.....

Όλο "το ζουμί" της καθεμιάς ημέρας εκεί βρίσκεται. Στον όρθρο.

Ρωτάνε πολλοί: Κάθε Κυριακή, τα ίδια και τα ίδια στην εκκλησία!Δεν μπορείτε να ψάλετε κάτι καινούριο;
Καλέ μου άνθρωπε.Αφού έρχεσαι αποκλειστικά και μόνο στην Θεία Λειτουργία, η οποία αποτελεί μυστήριο. Τα μυστήρια δεν αλλάζουν ως προς την δομή. Η θεματολογία του γάμου, για παράδειγμα, δε θα μπορούσε να αφορά τίποτε άλλο, πέρα από γαμήλιους ύμνους... Εννοείται αυτό.
Απολύτως λογικό. Έτσι και για την θεία κοινωνία.
Οι σχετικές ευχές που διαβάζονται έτσι ώστε να μεταβληθεί το ψωμί και το κρασί σε Σώμα και Αίμα Χριστού, δεν γίνεται να αλλάζουν κάθε Κυριακή!

Στον όρθρο, παρ' όλα αυτά, ο οποίος αποτελεί ακολουθία και όχι μυστήριο (που σημαίνει ότι αλλάζει και θέμα καθημερινά), δεν πατάει ψυχή. Και πραγματικά: Όλο "το ζουμί" της καθεμιάς ημέρας εκεί βρίσκεται. Στον όρθρο.
Πρόκειται για το χρονικό διάστημα από την έναρξη (νωρίς το πρωί), έως και την τρίτη καμπάνα περίπου.
Οι περισσότεροι (άλλο αν τίθεται σοβαρός λόγος) περιμένουν να χτυπήσει η τρίτη καμπάνα, και μετά να έρθουν στην εκκλησία.
Έχουν αναρωτηθεί, τι ακριβώς τελείται μέχρι την ώρα εκείνη ;
Σε όλους αυτούς που ρωτάνε, απαντώ, λοιπόν.
Με ερωτήσεις.. Για να δουν τι χάνουν !

Γνωρίζετε, αγαπητοί μου, ότι κάθε Κυριακή πρωί, με το που σημάνει η πρώτη καμπάνα, διαβάζονται τροπάρια υποδοχής του αυτοκράτορα; Κατάλοιπα της Βυζαντινής περιόδου;
Αυτό σημαίνει ότι ο αυτοκράτορας, το επισημότερο πρόσωπο της τότε κοινωνίας, πήγαινε στην εκκλησία από την αρχή.

ΕΚ ΝΥΚΤΟΣ ΟΡΘΡΙΖΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΜΟΥ....

Αρχιμ. Πορφυρίου Προδρομίτου

Κατά την διάρκεια των καθημερινών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, διαβάζονται χύμα οι Ωδές του Ψαλτηρίου και στιχολογούνται οι τελευταίοι δώδεκα στίχοι, ως γνωστόν. Αλλά στις υπόλοιπες ημέρες του χρόνου, στιχολογούνται μόνον οι δώδεκα στίχοι, όταν ψάλλονται όλες οι ωδές. Τουλάχιστο στα Μοναστήρια μας, προσπαθούμε να κρατούμε το Τυπικό της καθημερινής Εκκλησιαστικής μας Ακολουθίας.

Ο στίχος μας βρίσκεται στην Ε΄ (Πέμπτη) Ωδή του προφήτη Ησαΐα (κεφ. ΚΣΤ΄, στίχοι 1-21).

ῼΔΗ ΠΕΜΠΤΗ, ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΗΣΑΪΟΥ τοῦ ΠΡΟΦΗΤΟΥ
(Κεφ. κς', 9) Ἡσαΐου πρόρρησις, εὐχὴ τὸ πλέον.

Ἀρχὴ: Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν.
Ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σέ, ὁ Θεός, διότι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς.

Δικαιοσύνην μάθετε, οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς.

Πέπαυται γὰρ ὁ ἀσεβής, πᾶς ὃς οὐ μὴ μάθῃ δικαιοσύνην ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλήθειαν οὐ μὴ ποιήσῃ, ἀρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου.

Κύριε, ὑψηλός σου ὁ βραχίων, καὶ οὐκ ᾔδεισαν, γνόντες δέ, αἰσχυνθήτωσαν.

Ζῆλος λήψεται λαὸν ἀπαίδευτον, καὶ νῦν πῦρ τοὺς ὑπεναντίους ἔδεται.
Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν.
Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, κτῆσαι ἡμᾶς, Κύριε, ἐκτός σου ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, τὸ ὄνομα σου ὀνομάζομεν.

Οἱ δὲ νεκροὶ ζωὴν οὐ μὴ ἴδωσιν, οὐδὲ ἰατροὶ οὐ μὴ ἀναστήσουσι, διὰ τοῦτο ἐπήγαγες καὶ ἀπώλεσας, καὶ ἤρας πᾶν ἄρσεν αὐτῶν.

Πρόσθες αὐτοῖς κακά, Κύριε, πρόσθες αὐτοῖς κακὰ τοῖς ἐνδόξοις τῆς γῆς.

Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθημέν σου· ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν.

Καὶ ὡς ἡ ὠδίνουσα ἐγγίζει τοῦ τεκεῖν, καὶ ἐπὶ τῇ ὠδῖνι αὐτῆς ἐκέκραγεν, οὕτως ἐγενήθημεν τῷ ἀγαπητῷ σου.

Διὰ τὸν φόβον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν, καὶ ὠδινήσαμεν, καὶ ἐτέκομεν πνεῦμα σωτηρίας, ὃ ἐποιήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς.

Τέλος: Οὐ πεσούμεθα, ἀλλὰ πεσοῦνται οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς.
Ἀναστήσονται οἱ νεκροί, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ
εὐφρανθήσονται οἱ ἐν τῇ γῇ.

Ἡ γὰρ δρόσος ἡ παρὰ σοῦ ἴαμα αὐτοῖς ἐστιν, ἡ δὲ γῆ τῶν ἀσεβῶν πεσεῖται.
Βάδιζε λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμιεῖόν σου, ἀπόκλεισον τὴν θύραν σου, ἀποκρύβηθι μικρὸν ὅσον ὅσον, ἕως ἂν παρέλθῃ ἡ ὀργὴ Κυρίου.

Δόξα... Καὶ νῦν...

Εκ νυκτός, λοιπόν, ορθρίζει το πνεύμα μου.

Θα μιλήσουμε γιά την νύχτα. Θα μάς απασχολήσει, αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, η χρήση της νύχτας. Θα ήθελα να πώ «η νυχτερινή» μας ζωή. Πώς, δηλαδή, εμείς οι πιστοί, που θέλουμε να ζούμε εν Χριστώ, θα μπορούσαμε να διαχειριστούμε τις νυχτερινές ώρες, γιά την πνευματική μας τελείωση, γιά την εν Χριστώ ζωή μας.

Πώς, ύστερα από μία ημέρα βιοπάλης και καθημερινότητος, θα συνεχίσουμε και κατά την διάρκεια της νύχτας την ζωή μας.

Από την ώρα του Εσπερινού, οι ευχές του ιερέως προετοιμάζουν την νύχτα μας. Έτσι στην ε΄ Ευχή, ο ιερέας προσεύχεται και λέει: «ἐπίσκεψαι ἡμᾶς ἐν τῇ σῇ ἀγαθότητι καί δός ἡμῖν διαφυγεῖν καί τό λοιπόν τῆς παρούσης ἡμέρας ἐκ τῶν τοῦ πονηροῦ ποικίλων μηχανημάτων καί ἀνεπιβούλευτον τήν ζωήν ἡμῶν διαφύλαξον, τῇ χάριτι τοῦ παναγίου σου Πνεύματος». Βλέπετε, οι ευχές που διαβάζονται κατά την διάρκεια των εκκλησιαστικών μας ακολουθιών είναι αυτές που δίνουν το νόημα στην ζωή μας.

  Και στην Ζ΄ Ευχή, θα πει ο λειτουργός, θα ευχηθεί και θα ζητήσει από τον Κύριο : Ὁ

Τι είναι το ''Συναξάριον''

 Ο Συναξαριστής, δηλαδή το Συναξάριον, όπως δηλώνει και η λέξη, προέρχεται από την λέξη Σύναξη. Στην ορολογία της Εκκλησίας, Σύναξη σημαίνει η συγκέντρωση των πιστών στον χώρο της Εκκλησίας, προκειμένου να τιμήσουν έναν Άγιο κλπ. Στην Σύναξη λοιπόν αυτή, ανάλογα με τον εορταζόμενο Άγιο, διάβαζαν παλαιότερα και το «Συναξάρι» του Αγίου. Δηλαδή περιληπτικά στοιχεία του βίου του. 

Βασικό χαρακτηριστικό των Συναξαριστών είναι να αναδείξουν το τέλος του Αγίου (το μαρτύριο, τους βασανισμούς κλπ) για να συνειδητοποιήσουν οι ακροατές την εσχατολογική διάσταση της βίου του κάθε Αγίου.

Παλαιότερα λοιπόν στον Όρθρο και μετά την στ’ ωδή είχε οριστεί να γίνεται η ανάγνωση του Συναξαρίου του κάθε Αγίου. Σήμερα αυτό δυστυχώς έχει εγκαταλειφθεί, και εκφωνείται μόνο το όνομα του εορταζόμενου Αγίου (συνήθως μαζί με κάποιους στίχους).

Κακώς πολλές φορές συγχέουμε τον όρο Συναξαριστής με τον βίο του Αγίου. Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω ο Συναξαριστής συντάχτηκε κυρίως για Λειτουργική χρήση και αναφέρεται σε αυτόν περιληπτικά ο βίος του κάθε Αγίου ή το κεντρικό νόημα της εορτής.

Περί της υποχρεωτικής αναγνώσεως του Συναξαρίου παραθέτουμε και τον ΝΔ’ Κανόνα (από το analogion.net):

…Ότι πρέπει να αναγινώσκονται στην Εκκλησία τα παθήματα υπέρ Χριστού των Εορταζόντων Αγίων είναι Κανονικώς διαταγμένο από τον ΝΔ’ Κανόνα της εν Καρθαγένη Τοπικής Συνόδου, οι Κανόνες της οποίας (φυσικά και ο ΝΔ’) είναι επικυρωμένοι από Οικουμενικές Συνόδους.

Ο ΝΔ’ Κανών έχει ως εξής:
«Εξέστω έτι μήν αναγινώσκεσθαι τα πάθη των Μαρτύρων,
ηνίκα αι ετήσιαι αυτών ημέραι επιτελούνται».
Η δέ ερμηνεία του Αγίου Νικοδήμου έχει ως εξής:
«Επειδή και η παρούσα Σύνοδος εδιώρισεν εν τώ λβ᾿. αυτής Κανόνι ποία βιβλία πρέπει εν τη Εκκλησία να αναγινώσκωνται επ’ ονόματι κανονικών Γραφών, προσδιορίζει τώρα και εν τώ παρόντι, ότι κοντά εις εκείνα είναι άδεια να αναγινώσκωνται και τα Συναξάρια οπού περιέχουσι τα των Μαρτύρων υπέρ Χριστού παθήματα, όταν επιτελείται η μνήμη του κάθε Μάρτυρος».

πηγη

Γιατί τηρούμε απόλυτη ησυχία στον εξάψαλμο;

Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανασίου

Είναι γεγονός οι πατέρες ορίζουν κατά την ώρα που διαβάζεται στην Εκκλησία ο εξάψαλμος, να μη κάνουμε καμιά κίνηση, να μη μιλούμε, να μη κουνηθούμε από τη θέση μας, να τηρούμε απόλυτη ησυχία και να είμαστε πολύ προσεκτικοί.

Τηρούμε την απόλυτη ησυχία κατά τον εξάψαλμο, γιατί είναι η ώρα κατά την οποία η Εκκλησία μας θυμίζει την Δευτέρα Παρουσία και την Κρίση Του Θεού και πρέπει να ακούμε τον εξάψαλμο με άκρα σιωπής και ευλαβείας και να ενωθεί η ψυχή μας με το νόημα των ψαλμών εκείνων που είναι τόσο ωραίοι και τόσο σημαντικοί και τόσο κατανυκτικοί.

Και όταν τελειώσει ο εξάψαλμος και θα πούμε το αλληλούια τρεις φορές, εκεί θα κάνουμε το σταυρό μας τρεις φορές με τρεις μικρές μετάνοιες. Για να μην ταράζεται καθόλου η προσοχή μας από την μελέτη, την ακοή και την ανάγνωση του εξαψάλμου που είναι μια πολύ σημαντική στιγμή μέσα στην όλη ακολουθία του Όρθρου.

Για αυτό οι πατέρες ορίζουν αυτή την τακτική, αυτή την τυπική διάταξη. Και καλό είναι βέβαια να φροντίζουμε να είμαστε στην εκκλησία να ακούμε τον Όρθρο και να ακούμε τον εξάψαλμο που αναγιγνώσκεται με τόση ευλάβεια και έχει τόση δύναμη πνευματική και να είμαστε από νωρίς στην Εκκλησία να μετέχουμε στην Ακολουθία του Όρθρου.

dogma.gr

Η σχέση του Εσπερινού και του Όρθρου με τη Δημιουργία του Κόσμου και τη Σωτηρία μας

Ένα συγκλονιστικό κείμενο του πατρός Αλέξανδρου Σμέμαν (Alexander Schmemann), που μας προσφέρει υπέροχα στοιχεία από τη βαθιά πνευματική και ελπιδοφόρα σημασία των δύο αυτών αρχαίων ακολουθιών, δηλαδή τελετουργιών της Εκκλησίας μας, του Εσπερινού (που γίνεται το βράδυ, και εσπέρα = βράδυ) και του Όρθρου, που γίνεται το πρωί, πριν τη θεία λειτουργία (όρθρος = πολύ πρωί).

Για την ακολουθία του Όρθρου κάπως περισσότερα στοιχεία δείτε εδώ:
https://proskynitis.blogspot.gr/2014/02/blog-post_8125.html
http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/leitoyrgika/sunday_matins.htm.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Για να Ζήσει ο Κόσμος, μτφρ. Ζήσιμου Λορεντζάτου, εκδ. Δόμος 1987 (επανέκδ. 2001), κεφ. «Ο καιρός της αποστολής», σελ. 88-97.

 Αντίθετα με την κοσμική εμπειρία του χρόνου, η λειτουργική μέρα αρχίζει με τον εσπερινό, και τούτο σημαίνει: αρχίζει το βράδυ. Αυτό φυσικά είναι ανάμνηση του βιβλικού: Και εγένετο εσπέρα, και εγένετο πρωί, ημέρα μία (Γένεσις, 1,5). Ωστόσο είναι κάτι περισσότερο από ανάμνηση. Γιατί αληθινά το τέλος κάθε χρονικής «μονάδας» είναι που φανερώνει το αχνάρι και το νόημα του χρόνου, που χαρίζει στο χρόνο την πραγματικότητά του.
Ο χρόνος πάντα είναι αύξηση, όμως μονάχα στο τέλος μπορούμε να διακρίνουμε την κατεύθυνση αυτής της αύξησης και να παρατηρήσομε τους καρπούς της. Στο τέλος κάθε μέρας, στο βράδιασμα κάθε μέρας, ο Θεός βλέπει τη δημιουργία Του ως καλήν· στο τέλος της δημιουργίας είναι που ο Θεός τη χαρίζει στον άνθρωπο. Και έτσι η Εκκλησια αρχίζει στο τέλος της μέρας τη λειτουργία του καθαγιασμού του καιρού (=χρόνου).

Καθώς ερχόμαστε στην εκκλησία, ο κόσμος και εμείς που βρισκόμαστε στον κόσμο έχομε περάσει πολλές ώρες και αυτές οι ώρες γέμισαν, όπως συνήθως, με δουλειά και ξεκούρασμα, με πόνο και χαρά, με φθόνο και αγάπη. Άνθρωποι πέθαναν και άνθρωποι γεννήθηκαν. Για μερικούς στάθηκε η πλέον ευτυχισμένη μέρα της ζωής τους, μια μέρα που θα τη θυμούνται παντοτινά. Και για μερικούς άλλους έφερε το τέλος σε όλες τις ελπίδες τους, ρήμαξε την ίδια την ψυχή τους. Και ολάκερη η μέρα βρίσκεται τώρα εδώ – μοναδική, αμετάστροφη, ανεπανόρθωτη. Η μέρα διάβηκε, όμως τα αποτελέσματά της, οι καρποί της θα χαρίσουν το σχήμα της στην επόμενη μέρα, γιατί ό,τι κάναμε μια φορά απομένει παντοτινά.

Όμως η εσπερινή ακολουθία (=τελετουργία) δεν αρχίζει ως θρησκευτικός «επίλογος» της μέρας, ως προσευχή προσθετή σε όλες τις άλλες εμπειρίες της μέρας. Αρχίζει στην Αρχή και αυτό σημαίνει στην «ξανά ανακάλυψη», με τη λατρεία και την ευχαριστία, πως ο κόσμος είναι δημιούργημα του Θεού. 

Η Ακολουθία του Όρθρου

Ὄρθρος σημαίνει τὸ χρονικὸ διάστημα λίγο πρὶν τὴν ἀνατολὴ τοῦ ἡλίου. Κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση τὸ 24ωρο ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς νύχτας και χωρίζεται σὲ 7 καιρούς: Τρεῖς τῆς νύχτας (Ἑσπέρας, Μεσονύχτιο, Ἐξημέρωμα ἢ Ὄρθρος) καὶ Τέσσερις τῆς ἡμέρας (Α´ ὥρα, Γ´ ὥρα, Στ´ ὥρα καὶ Θ´ ὥρα).

Στὴν ἐκκλησία Ὄρθρος λέγεται ἡ Ἀκολουθία ποὺ τελεῖται πρὶν τὴ Θεία Λειτουργία. Εἶναι δοξολογία στὸ Χριστό, ποὺ Ἐκεῖνος εἶναι τὸ Φῶς τοῦ κόσμου καὶ ὁ Ἥλιος τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἶναι ἐπίσης παράκληση στὸν Κύριο τοῦ Σύμπαντος μὲ τὴν ἀνατολὴ τῆς καινούργιας ἡμέρας. Συγχρόνως εἶναι ἡ καλύτερη ψυχικὴ προετοιμασία γιὰ τὴ Θεία Λειτουργία (τὸ Μυστήριο τῶν Μυστηρίων) ποὺ θὰ ἐπακολουθήσει.
Πιὸ πλούσιος εἶναι ὁ Ὄρθρος τῶν Κυριακῶν, ποὺ βασίζεται στὸ μεγάλο γεγονὸς πάνω στὸ ὁποῖο στηρίζεται ἡ πίστη μας, στὴν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου. Στολίζεται μὲ Ὀκτὼ Ἤχους βυζαντινῆς μουσικῆς ποὺ διαδέχονται ὁ ἕνας τὸν ἄλλο κάθε ἑβδομάδα.

Τὰ μέρη τοῦ Ὄρθρου εἶναι δώδεκα:

1. ΕΞΑΨΑΛΜΟΣ
Κατανυκτικὴ ἀνάγνωση (ὅλοι ἱστάμεθα ὄρθιοι), ἕξι ἐκ τῶν 150 ψαλμῶν τοῦ Ψαλτηρίου, τοὺς περισσότερους τῶν ὁποίων ἔγραψε ὁ Δαβίδ. Εἶναι συγχρόνως ὕμνος, δέηση καὶ προφητεία:
3ος: Εἰκονίζει τὴ σταθερὴ ἐλπίδα τῆς ψυχῆς στὸ Θεό.
37ος: Θρῆνος τῆς ψυχῆς γιὰ τὸ βάρος τῶν ἁμαρτιῶν.
62ος: Ἁπαλὴ παρηγορητικὴ πρωινὴ προσευχή.
87ος: Δέηση ψυχῆς τσακισμένης ἀπὸ τὶς συμφορές.
102ος: Προσευχὴ εὐγνωμοσύνης γιὰ τὶς εὐεργεσίες τοῦ Θεοῦ.
142ος: Θερμὴ παράκληση βοήθειας.

2. ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΑ
Σύντομα τροπάρια ποὺ περιγράφουν περιληπτικὰ τὴν ὑπόθεση τῆς ἑορτῆς. Λέγονται ἀπολυτίκια διότι ξεκινοῦν ψαλλόμενα ἀπὸ τὸν Ἑσπερινὸ πρὶν τὴν Ἀπόλυση καὶ μετὰ τὴ φράση τοῦ πρεσβύτη Συμεὼν ποὺ ἐπαναλαμβάνει ὁ ἱερεύς: «Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου Δέσποτα...». Συνήθως εἶναι τρία: Τὸ πρῶτο εἶναι τοῦ Ἤχου τῆς ἡμέρας ἀναφερόμενο στὴν Ἀνάσταση, τὸ Δεύτερο στὸν Ἅγιο ποὺ ἐκείνη τὴν ἡμέρα ἑορτάζει καὶ τὸ τρίτο στὴ Θεοτόκο.

3. ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ
Σύντομα τροπάρια τῆς Ἀναστάσεως στὸν ἦχο τῆς ἡμέρας. Ὀνομάζονται καθίσματα ἐπειδὴ οἱ πιστοὶ ἐκάθοντο γιὰ νὰ κατανοήσουν πιὸ ἄνετα τὰ βαθιὰ νοήματα ποὺ περιέχουν. Καὶ ἀποτελοῦσαν ἀνάπαυλα σὲ Ἀναγνώσεις μακρὲς ἀπὸ τὸ Ψαλτήριον τοῦ Δαβίδ.

4. ΕΥΛΟΓΗΤΑΡΙΑ
Ψάλλονται πάντα σὲ ἦχο Πλάγιο τοῦ Α´. Ἐκφράζουν τὴν κατάπληξη τῶν Ἀγγέλων, τῶν Μυροφόρων καὶ τῶν Ἀποστόλων γιὰ τὸ Θαῦμα τῆς Ἀναστάσεως καὶ καταλήγουν σὲ ὑμνολογία τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ τὸ ἐνθουσιῶδες «Ἀλληλούϊα».

5. ΑΝΑΒΑΘΜΟΙ
Ψαλμοὶ στὸν Ἦχο τῆς ἡμέρας, ποὺ διηγοῦνται τὰ μεγαλεῖα τῆς δημιουργίας καὶ μοιάζουν μὲ σκαλοπάτια ποὺ ἀνεβάζουν τὴ ψυχὴ πρὸς τὸν οὐράνιο Δημιουργό. Εἶναι ἐμπνευσμένα ἀπὸ τοὺς Ψαλμοὺς τῶν Ἀναβαθμῶν (119-133) ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔχουν πάρει πολλὲς ἐκφράσεις.

6. ΕΩΘΙΝΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ
Ἀναγιγνώσκεται μέσα στὸ Ἱερὸ Βῆμα, ὅπου ἡ Ἁγία Τράπεζα συμβολίζει τὸν Πανάγιο Τάφο καὶ ὁ ἱερεὺς τὸν Ἄγγελο ποὺ ἀναγγέλλει τὸ χαρμόσυνο γεγονὸς τῆς Ἀναστάσεως «καθήμενος ἐν τοῖς δεξιοις». Ὑπάρχουν ἕνδεκα Ἑωθινὰ Εὐαγγέλια. Μετὰ τὴν ἀνάγνωση τοῦ Εὐαγγελίου ὁ ἱερεὺς τὸ περιφέρει ἐντὸς τοῦ Ναοῦ γιὰ νὰ τὸ ἀσπαστοῦν οἱ πιστοί, ἐνῷ ψάλλεται κατανυκτικὰ ὁ 50ος ψαλμὸς τῆς μετανοίας συνήθως στὸν ἦχο τῆς ἡμέρας, ἀφοῦ προηγουμένως εἶχε ἀπαγγελθεῖ τὸ «Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι», ἡ Διακήρυξη αὐτὴ τοῦ Μυστηρίου τῆς Θείας ἐνανθρωπήσεως καὶ τοῦ Πάθους καθὼς καὶ τοῦ μεγάλου Θαύματος τῆς Ἀναστάσεως ποὺ ἀποτελεῖ τὸν Θεμέλιο Λίθο τῆς Πίστεώς μας.

7. ΚΑΝΟΝΑΣ
Ψάλλεται στὸν ἦχο τῆς ἡμέρας καὶ περιέχει τροπάρια Ἀναστάσιμα, Σταυρώσιμα καὶ τῆς Θεοτόκου. Ἂν ἑορτάζεται Ἅγιος ὑπάρχει καὶ κανόνας τοῦ Ἁγίου. Μεσολαβοῦν τὰ Μεσώδια καθίσματα (συνήθως τοῦ Ἁγίου καὶ τοῦ γεγονότος τῆς ἡμέρας καὶ ἐπίκαιρο τροπάριο στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο, τὸ λεγόμενο Θεοτοκίον) καὶ ἀνάγνωση/ἀπαγγελία τοῦ Ἀναστασίμου κοντακίου καὶ τοῦ οἴκου (ὅλα του ἤχου τῆς ἡμέρας). Ἀναφέρονται (κοντάκιον καὶ οἶκος) στὴν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου καὶ τὶς συνέπειες αὐτῆς, ποὺ εἶναι ἡ Λύτρωση τοῦ ἀνθρώπινου γένους, ἀφήνοντας ἔτσι στοὺς ἐκκλησιαζομένους ἕνα ἄρωμα χαρᾶς ἀνακουφίσεως καὶ ἐλπίδας. Καταλήγομε στὸ Συναξάριο, ὅπου ἀπαγγέλλεται τὸ ἑορτολόγιο τῆς ἡμέρας.

8. ΚΑΤΑΒΑΣΙΕΣ
Ψάλλονται μεγαλοπρεπῶς συνήθως τὰ πρῶτα τροπάρια (εἱρμοί) τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου...». Ἂν εἶναι περίοδος Χριστουγέννων ἢ Κοιμήσεως Θεοτόκου ἢ Τιμίου Σταυροῦ ἢ Ἀναστάσεως ἢ Ὑπαπαντῆς ψάλλονται εἰδικὲς Καταβασίες. Ἔχουν πολλὲς φράσεις ἀπὸ τὴ Παλαιὰ Διαθήκη καὶ συγκεκριμένα ἀπὸ τὴ σωτηρία τῶν Ἑβραίων ἀπὸ τοὺς Φαραώ (ὅταν πέρασαν τὴν Ἐρυθρὰ Θάλασσα οἱ Ἰσραηλῖτες μὲ ἐπικεφαλῆς τὴν ἀδελφὴ τοῦ Μωυσῆ Μαριὰμ τραγούδησαν μὲ τύμπανα καὶ χόρεψαν τὴ σωτηρία τοὺς δοξάζοντας τὸ Θεό), τὴ σωτηρία τῶν τριῶν παίδων ἀπὸ τὴν Κάμινο κ.ἄ. Λέγονται καταβασίες διότι συνηθιζόταν οἱ ψάλτες νὰ κατεβαίνουν ἀπὸ τὰ στασίδια καὶ νὰ ψάλουν στὸ μέσον του Ναοῦ ἀτενίζοντας τὴν Ὡραία Πύλη.

9. Θ´ (ἐνάτη) ΩΔΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
Ἐδῶ τελειώνουν οἱ καταβασίες μὲ τὴν «Τιμιωτέρα» ποὺ ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Παναγία μὲ στίχους ἀπὸ τὸ Λουκᾶ Εὐαγγέλιον (ἐπίσκεψη τῆς Θεοτόκου στὴν Ἐλισάβετ), ἐνῷ ὁ ἱερεὺς θυμιατίζει τὴν Ἁγία Τράπεζα, τὰ Ἱερὰ Εἰκονίσματα καὶ ἕναν-ἕναν ὅλους τοὺς πιστούς.

10. ΕΞΑΠΟΣΤΕΙΛΑΡΙΑ
Σὲ ρυθμὸ περιγραφικὸ καὶ σύντομο ψάλλεται ἡ διήγηση τοῦ Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου. Εἶναι ἕνδεκα, ἀντίστοιχα πρὸς τὰ Εὐαγγέλια. Πῆραν τὸ ὄνομά τους ἀπὸ τὴ φράση τοῦ Ψαλμοῦ «ὁ ἐξαποστέλλων τὸ φῶς καὶ πορεύεται». Φράση σχετικὴ μὲ τὸν Ὄρθρο.

11. ΑΙΝΟΙ
Ψάλλονται στὸν ἦχο τῆς ἡμέρας. Ξεκινοῦν μὲ τὸ «Πᾶσα πνοή...» δηλαδὴ καθετὶ ποὺ ἀναπνέει, ὅλοι μας καὶ σὲ κάθε χρονικὴ στιγμὴ ἂς δοξολογοῦμε τὸν Κύριο. Τὰ τροπάρια αὐτὰ περιγράφουν λεπτομέρειες ἀπὸ τὰ γεγονότα τοῦ Πάθους καὶ τῆς Ἀναστάσεως στὸν ἦχο τῆς ἡμέρας. Ἂν ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἑορτὴ συμπληρώνονται μὲ τροπάρια τῆς ἑορτῆς. Οἱ αἶνοι καταλήγουν στὸ Δοξαστικό. Εἶναι ἀργὸ τροπάριο ποὺ χρωματίζει μὲ τὴν ὡραιότατη μελῳδία τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς τὴν Ἀναστάσιμη περιγραφὴ τοῦ Ἑωθινοῦ Εὐαγγελίου. Φυσικὰ ἔχουμε ἕνδεκα Δοξαστικά. Ἂν εἶναι μεγάλη Ἑορτή, τὸ Ἀναστάσιμο Δοξαστικὸ τῆς Κυριακῆς ἀντικαθίσταται μὲ ἐκεῖνο τῆς Ἑορτῆς.

12. ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ
Ψάλλεται στὸν ἦχο τοῦ Δοξαστικοῦ (σύμφωνα μὲ τὸ Τυπικὸ τῆς Μεγάλης του Χριστοῦ Ἐκκλησίας, ἢ στὸν ἤχο τῆς ἑβδομάδος), καὶ ἀποτελεῖ τὴν πανηγυρικὴ κατάληξη τοῦ Ὄρθρου. Ἔτσι οἱ χριστιανοὶ πλημμυρισμένοι ἀπὸ τὴ χαρὰ καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς Ἀναστάσεως προσέρχονται μὲ κατάνυξη στὸ Μυστικὸ Δεῖπνο τῆς Ζωῆς.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ
Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ὁ 50ος Ψαλμὸς (μετὰ τὸ Ἑωθινὸ Εὐαγγέλιο) ψάλλεται σὲ ἦχο πλάγιο τοῦ τετάρτου. Ἀκολουθοῦν στὸν ἴδιο ἦχο τὰ δυὸ κατανυκτικὰ τροπάρια «Τῆς μετανοίας ἄνοιξον...» καὶ «Τῆς σωτηρίας εὔθυνον...» καὶ κατόπιν σὲ ἦχο πλάγιο τοῦ δευτέρου «Τὰ πλήθη τῶν πεπραγμένων μοι δεινῶν...». Εἶναι ἀξιοπρόσεκτη καὶ προκαλεῖ ποκίλα συναισθήματα ἡ ἀλλαγὴ αὐτὴ τῶν ἤχων. Υπάρχουν δὲ καὶ εἰδικοὶ κανόνες καθὼς καὶ ὁρισμένες εἰδικὲς καταβασίες κατὰ τὴν Μεγάλην Τεσσαρακοστήν.

http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/tributes/leitoyrgika/sunday_matins.htm

...με το κτύπημα της καμπάνας

Ό π. Βαρσανούφιος, για μια ακόμη φορά, μου υπενθύμισε, πώς πρέπει να αγωνιστώ εναντίον του ύπνου.

«Πρώτα, πρέπει να θέλεις να ξυπνάς. Καί μετά, με ευκολία, θα σηκώνεσαι έγκαιρα καί για την ακολουθία. Διαφορετικά καί ολόκληρο το καμπαναριό να κρέμεται πάνω από το κεφάλι σου, θα σε αποκοιμίζει περισσότερο με την γλυκεία του μελωδία! Αν θέλεις, κάμε κάτι ακόμα. Να παρακαλέσεις τον φύλακα σου άγγελο καί τον άγιο Βαρσανούφιο, επίσκοπο Τβέρ καί Καζάν. Σέ αυτόν δόθηκε το χάρισμα, να θεραπεύει όσους υποφέρουν από υπνηλία.
Σού το έχω ειπεί πολλές φορές καί σου το ξαναλέω: Το κτύπημα της καμπάνας πρέπει να σε ευρίσκει μέσα στην Εκκλησία. Γιατί; Επειδή τότε εισέρχεται στον ναό ή Θεοτόκος.
 Το διάβασα στον βίο του αγίου Παϊσίου του Κιέβου, του δια Χριστόν σάλου. Βρισκόταν ακόμη στον δρόμο, όταν ή καμπάνα είχε ήδη σημάνει για τον εσπερινό. Φτάνοντας στην εκκλησία δεν βρήκε κανένα. Ό νεωκόρος, άφού άναψε τα καντήλια έφυγε. "Εμεινε μόνος του. Ξαφνικά, ακούει ένα τρίξιμο καί βήματα. Γυρίζει καί βλέπει μια μεγαλοπρεπή γυναίκα να συνοδεύεται από τον απόστολο Πέτρο καί κάποιον άλλο άγιο. "Ερριξε μια ματιά μέσα στην Εκκλησία καί είπε: «Τί κρίμα! Ή καμπάνα σήμανε για προσευχή, καί άνθρωπος κανένας». Μετά στράφηκε στον όσιο. Τον ευλόγησε με το σημείο του Τιμίου Σταυρού καί έκανε να φύγει. Ό όσιος Παΐσιος έτρεξε να την προλάβει. Μα ή Παναγία ήδη είχε χαθή από τα μάτια του.
Όταν ό π. Άνατόλιος έκαμε την ϊδια ερώτηση στον π. Μακάριο, εκείνος του απάντησε:

Το κτύπημα της καμπάνας πρέπει να μας ευρίσκει μέσα στην Εκκλησία. Επειδή τότε εισέρχεται στον Ναό ή Τπεραγία Θεοτόκος».
Καί κάποια άλλη φορά, ζητώντας συγχώρηση, γιατί είχα καθυστερήσει να πάω στην ακολουθία, ό π. Βαρσανούφιος είπε:
«Ό Θεός να σε συγχωρήσει. Πάντοτε φρόντιζε να είσαι στην εκκλησία, πρίν σημάνει ή καμπάνα. Με το πρώτο κτύπημα της καμπάνας πρέπει να βρίσκεσαι μέσα στην εκκλησία. Αυτό μας το δίδαξαν οι Γέροντες μας, Μακάριος, Αμβρόσιος καί Άνατόλιος. Αυτό καί εγώ, λέω σε σένα. Καί αυτό πρέπει να κάμεις».
Από το βιβλίο-Όσιος Στάρετς Νίκων,Ρήματα Ζωής

Ι.Μ.Νικοπόλεως