Διηγήσεις άγνωστων θαυμάτων της Οσίας Μητρός ημών Θεοδώρας βασίλισσας Άρτης

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Ο οικονόμος π. Σταύρος Παπαχρήστου, Αρχιερατικός Επίτροπος Μητροπόλεως Άρτης, σε χειρόγραφες σημειώσεις του που διασώθηκαν αναφέρει τα δύο παρακάτω θαύματα της Οσίας Θεοδώρας. Στο κείμενο που δημοσιεύουμε διατηρούμε το γλωσσικό ύφος και την ορθογραφία του αρχικού κειμένου

. Ευχαριστούμε τον θεολόγο κ. Γεροκόμο Γεώργιο για την ευγενή παραχώρηση του κειμένου:
«…Επειδή εις τον Ναόν της αγίας Θεοδώρας ο ιερεύς Χρήστος Κωτσάκης ήτο γέρων περίπου 80 ετών, εγώ ως νεώτερος επήγενα συχνά και ιερουργούσα εις τον Ναόν της Αγ. Θεοδώρας. Μίαν ημέραν ήλθεν εις τον ιερόν Ναόν της Αγ. Θεοδώρας η κυρία Θεοδώρα Θυμοπούλου αδελφή του πρώην Βουλευτού Άρτης κ. Σπυρίδωνος Βαρζέλη και έφερεν εις τον Ναόν τηλιγμένον εντός μεταξωτού Μανδυλίου ολόκληρον την ομοπλάτην της Αγίας Θεοδώρας, την παραλάβαμε την ασπάσθημεν και την τοποθετήσαμαι εις την Λάρνακα της Αγίας. 

 Εις την Λάρνακα δεν υπήρχον πολλά οστά, άγια Λείψανα της Αγίας Θεοδώρας, ούτε οστά, των ποδών, ούτε των χειρών, μόνον ένα της χειρός η σαΐτα, η σπονδιλική στίλη, ολίγα μέρη των πλευρών, εκ της αγίας κάρας ένα πολλοί μικρόν μέρος μετά ενός οδόντος, και όλιγι σκόνη εκ των αγίων Λειψάνων, εγώ ο ίδιος το έτος 1930 μετά του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Άρτης κ. Σπυρίδωνος ήνειξα την Λάρνακα της Αγίας και ετοποθέτησα κατά σειράν τα ολίγα άγια Λείψανα εις το κουβούκλιον άνωθεν των αγίων Λειψάνων ετοποθέτησα την εικόνα της Αγ. Θεοδώρας η οποία εδωρήθη υπ’ εμού εις Μνημόσυνόν μου, την εικόνα της αγίας Θεοδώρας την εζωγράφησε ο Αγιογράφος του Αγίου Όρους Λάζαρος Μοναχός της νέας Σκήτης, όπισθεν της Αγίας Εικόνας, γράφω το όνομά μου και έχω σφραγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης.

Επανέρχομαι πάλιν περί της ομοπλάτης της αγίας Θεοδώρας. Εγώ είπον της κυρίας Θ. Θυμοπούλου πως είχεν αυτή το μέρος αυτό της αγ. Θεοδώρας και πως και διατί το έφερεν σήμερον εις τον ιερόν Ναόν της Αγ. Θεοδώρας. (το είχε φέρει τον Αύγουστον 1914).

ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΛΕΙΨΑΝΩΝ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΠΟΛΙΟΥΧΟΥ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Έρευνα Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Παράδοση στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας είναι να γίνεται η ανακομιδή των λειψάνων κεκοιμημένου Ορθοδόξου χριστιανού μετά την συμπλήρωση τριών - πέντε ετών από του θανάτου του. Η ανακομιδή λειψάνων είναι πρακτική που εφαρμόζεται πάνω από 1500 χρόνια σε όλες τις Ορθόδοξες χριστιανικές Μονές του κόσμου.

Η τοπική εκκλησία της Άρτας την Κυριακή Β Ματθαίου, που είναι η πρώτη Κυριακή μετά των Αγίων Πάντων, εορτάζει την ανάμνηση της ανακομιδής των λειψάνων της Οσίας μητρός ημών Θεοδώρας. Για το θέμα της ανακομιδής των λειψάνων της Οσίας Θεοδώρας υπάρχουν συγκεχυμένες πληροφορίες, επειδή ως επίσημη ανακομιδή αναφέρεται αυτή του 1873 (19ος αιώνας), για την οποία έχει συνταχθεί και δημοσιευτεί σχετικό πρωτόκολλο. Όμως και η υμνογραφία της εορτής της 11ης Μαρτίου και η προφορική παράδοση μας δίνουν μαρτυρίες και για άλλες ανακομιδές.

Α. Υμνογραφικές μαρτυρίες για ανακομιδές λειψάνων της Οσίας
Ο βιογράφος της Οσίας μοναχός Ιώβ (που έζησε τον 13ο αιώνα) σε τροπάριο της λιτής και σε κανόνα της ακολουθίας της 11ης Μαρτίου, που συνέθεσε, γράφει για την ύπαρξη θαυματουργών λειψάνων, που είναι τοποθετημένα σε λάρνακα, γεγονός που αποδεικνύει, ότι είχε πραγματοποιηθεί ανακομιδή των λειψάνων της Οσίας σύμφωνα με το μοναχικό τυπικό. Συγκεκριμένα:
-Στο πρώτο τροπάριο της λιτής αναφέρονται τα εξής:
«Ποταμοί των ιαμάτων εκ της τιμίας σου λάρνακος προχέουσιν εκάστοτε, δι΄ ών τας των νοσούντων μαλακίας Θεοδώρα θεραπεύεις, δυνάμει του Παναγίου Πνεύματος……»
-Στον δεύτερο κανόνα στην δ' ωδή γράφονται τα εξής:
«Ιατρείον τοις νοσούσιν, η σορός των λειψάνων σου ανεδείχθη πάσι, ρώσιν, Θεοδώρα, παρέχουσα…..».

Β. Μαρτυρίες της προφορικής παράδοσης
Υπάρχουν μαρτυρίες της τοπικής παράδοσης, οι οποίες αναφέρονται σε προσπάθεια σύλησης του τάφου της Οσίας και την αναγκαστική ανακομιδή.

Η πνευματική προσωπογραφία της Οσίας μητρός ημών Θεοδώρας της πολιούχου της Άρτας

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγικά.
Η Αγία Θεοδώρα της Άρτας δεν έχει επίσημη αγιοκατάταξη με τη νεότερη, τυπική συνοδική έννοια του όρου, καθόσον δεν υφίσταται πράξη αγιοκατατάξεως από κεντρικό συνοδικό όργανο (ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ), όπως αυτός ο θεσμός διαμορφώθηκε κυρίως κατά τους νεότερους χρόνους (19ο–20ό αιώνα), ιδίως στο πλαίσιο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η απουσία, όμως, τέτοιας πράξεως δεν αναιρεί ούτε θέτει σε αμφιβολία την αγιότητά της. Στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εκκλησιαστική παράδοση, η αναγνώριση της αγιότητας δεν προϋπέθετε τυπική νομική ή διοικητική πράξη, αλλά πραγματοποιείτο μέσω της λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας, της τοπικής τιμής και της αδιάλειπτης συνέχειας της παραδόσεως.

Η Αγία Θεοδώρα τιμάται επί αιώνες στην Άρτα ως Αγία, διαθέτει καθιερωμένο Συναξάριο και Βίο, ιερά λείψανα σε δημόσια προσκύνηση, ορισμένη ημερομηνία εορτής (11 Μαρτίου) και λειτουργική Ακολουθία, στοιχεία τα οποία συνιστούν εκκλησιολογικώς πλήρη και ουσιαστική αναγνώριση της αγιότητάς της προ της καθιερώσεως του τυπικού θεσμού της συνοδικής αγιοκατατάξεως. Ως εκ τούτου, επιστημονικά και θεολογικά ορθό είναι να λέγεται ότι η Αγία Θεοδώρα τιμάται ως Αγία ΜΟΝΟ στις τοπικές εκκλησίες Άρτας και Σερβίων Κοζάνης, βάσει παλαιάς και συνεχούς τοπικής εκκλησιαστικής παραδόσεως και όχι ότι «αγιοκατατάχθηκε» με τη νεότερη συνοδική διαδικασία. Στο ίδιο εκκλησιολογικό πλαίσιο εντάσσεται και η Ακολουθία της, η οποία αποτελεί έκφραση της παραδεδομένης τοπικής εκκλησιαστικής μνήμης και όχι προϊόν σύγχρονης κεντρικής συνοδικής επεξεργασίας, χωρίς τούτο να θίγει την κανονικότητα της τιμής της Αγίας, ούτε τη θέση της στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας.

Υπό το φως των ανωτέρω, και προκειμένου να αποκατασταθεί η ακρίβεια, η σαφήνεια και η κανονική τάξη ως προς την τιμή της Αγίας Θεοδώρας της Άρτας και τη σχετική Ακολουθία, καθίσταται αναγκαία η λήψη συγκεκριμένων εκκλησιαστικών μέτρων. Πρώτον, η αρμόδια εκκλησιαστική αρχή οφείλει να προβεί σε επίσημη ιστορική, θεολογική και υμνογραφική εξέταση της Ακολουθίας, με σκοπό τον εντοπισμό και τη διόρθωση ατελειών, ώστε το κείμενο να εναρμονίζεται πλήρως με την ιστορική και ορθόδοξη παράδοση. Δεύτερον, να γίνουν όλες οι απαραίτητες ενέργειες για την αναγραφή της Οσίας στο επίσημο Αγιολόγιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ώστε η Αγία να τιμάται από τους απανταχού της γης Ορθοδόξους.

Τρίτον, εφόσον στο μέλλον επιδιωχθεί η υπερτοπική ή πανελλαδική καθιέρωση της τιμής της Οσίας, η Ακολουθία της πρέπει να ενταχθεί σε λειτουργικά βιβλία. Η ένταξή της σε λειτουργικά βιβλία γενικής χρήσεως θα πρέπει να πραγματοποιηθεί κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος προς το αρμόδιο συνοδικό όργανο, συνοδευόμενου από πλήρως τεκμηριωμένο ιστορικό, αγιολογικό και θεολογικό φάκελο.

«ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ»[Βιβλίο]

Το βιβλίο της Βιολέττας Α. Μπούσιου είναι μια ιστορική προσέγγιση του βίου της Αγίας Θεοδώρας, Βασίλισσας της Άρτας, και συνδέεται στενά με το Δεσποτάτο της Ηπείρου και την ηγεμονία του Μιχαήλ Β΄ Δούκα Κομνηνού, συζύγου της Αγίας Θεοδώρας. 

Όπως σημειώνει η ίδια η συγγραφέας στο εισαγωγικό της σημείωμα, αφορμή για την ενασχόλησή της με τον βίο της Αγίας Θεοδώρας υπήρξε μια εκδρομή στην Ιερά Μονή Κάτω Παναγιάς Άρτας, η οποία ολοκληρώθηκε με το προσκύνημα των λειψάνων της Αγίας Θεοδώρας στον ομώνυμο ναό της.

Η Βιολέττα Α. Μπούσιου γεννήθηκε στη Χρυσαυγή Βοΐου Κοζάνης και είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής και της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως δικηγόρος και καθηγήτρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Κοζάνη. Άρθρα της δημοσιεύονται στον ηλεκτρονικό τύπο. Έχει εκδώσει τέσσερα ακόμη βιβλία.

Το βιβλίο της Βιολέττας Α. Μπούσιου «ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ» παρουσιάζουν την Κυριακή 1 Μαρτίου και ώρα 11.30 π.μ. στο Πνευματικό Κέντρο Ιεράς Μητροπόλεως Άρτας (Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, Κωστή Παλαμά 13) η Ιερά Μητρόπολις Άρτας, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), τμήμα Άρτας, και οι εκδόσεις Θερμαϊκός.

πηγή