Η Απολογία του Αγίου Προκοπίου

Η Απολογία του Αγίου Προκοπίου, όπως παρουσιάζεται από τον Ευσέβιο Καισαρείας, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι πρώτοι χριστιανοί μιλούσαν θεολογικά μέσα σε έναν παγανιστικό κόσμο. Ο Προκόπιος δεν περιορίζεται να επικαλεσθεί μόνο την Παλαιά Διαθήκη ή τους Προφήτες, αλλά απευθύνεται στον εθνικό ανακριτή με όρους που εκείνος μπορούσε να κατανοήσει. Χρησιμοποιεί έναν στίχο του Ομήρου και τον εντάσσει μέσα σε μια χριστιανική ερμηνεία, δείχνοντας ότι ακόμη και η ελληνική γραμματεία μπορεί, υπό το φως της αλήθειας του Χριστού, να γίνει μάρτυρας της πίστεως.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία για τον τρόπο με τον οποίο η Εκκλησία μαρτυρεί την αλήθεια της. Οι Πατέρες δεν φοβήθηκαν να μιλήσουν τη γλώσσα της εποχής τους. Δεν εγκλωβίστηκαν σε έναν εσωτερικό θεολογικό λόγο, που θα ήταν κατανοητός μόνο σε όσους είχαν ήδη κατηχηθεί. Αντίθετα, χρησιμοποίησαν την ορολογία, τα σχήματα σκέψης και τα πολιτισμικά δεδομένα του περιβάλλοντός τους, χωρίς όμως να νοθεύσουν το περιεχόμενο της πίστεως. Έτσι, η χριστιανική απολογία έγινε ταυτόχρονα γέφυρα και μαρτυρία: γέφυρα προς τους μή Ιουδαίους, αλλά και μαρτυρία της ακεραιότητας της αληθείας.

Στο σημείο αυτό η περίπτωση του Προκοπίου είναι ιδιαίτερα εύγλωττη. Ο Ομηρικός στίχος «εἷς βασιλεύς, ᾧ δῶκε Κρόνου πάϊς ἀγκυλομήτεω σκῆπτρόν τ᾽ ἠδέ θέμιστας, ἵνα σφισι βουλεύῃσι»
«Ένας είναι ο βασιλιάς, στον οποίο ο γιος του Κρόνου, ο Δίας, έδωσε το σκήπτρο και τους νόμους, για να άρχει και να κυβερνά αυτούς» (Ιλιάδα Β 204–205), δεν ανήκει, καθεαυτός, στη χριστιανική αποκάλυψη.

 Ωστόσο, ο Προκόπιος τον χρησιμοποιεί ως σημείο επαφής με τον παγανιστή συνομιλητή του. Με αυτόν τον τρόπο δείχνει ότι η ελληνική παιδεία δεν είναι εξ ορισμού εχθρική προς το Ευαγγέλιο·

Η Αγία Θεοδοσία,μητέρα του Αγ.Προκοπίου, και οι δώδεκα γυναίκες,σύζυγοι συγκλητικών.

Στον βίο του Αγίου Προκοπίου διαβάζουμε για τη μητέρα του, τη Θεοδοσία, καθώς και για άλλες δώδεκα γυναίκες, συζύγους συγκλητικών.

Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν αναφορές σε Ρωμαίους ιστορικούς, καθώς και σε ένα σκωπτικό κείμενο, για την ύπαρξη ενός άτυπου συλλόγου των γυναικών της τάξεως των συγκλητικών. Στις δημόσιες εμφανίσεις τους φορούσαν ενδύματα ενδεικτικά της κοινωνικής τους τάξεως, χωρίς όμως τα διάσημα που έφεραν οι άνδρες συγκλητικοί. Ο σύλλογος αυτός είναι γνωστός με την ονομασία Conventus Matronarum. Τα μέλη του ασχολούνταν με θρησκευτικά ζητήματα, όπως τελετές και θυσίες, αλλά και με θέματα ήσσονος πολιτικής σημασίας. Πολλές φορές μετέφεραν αιτήματα στον αυτοκράτορα, ενώ φρόντιζαν και για τις χήρες των συγκλητικών, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορούσε την περιουσία και τα προνόμιά τους.