Όταν το πανηγύρι έχασε τον Άγιο και κράτησε μόνο το τραπέζι…

Τώρα το καλοκαίρι, τα τελευταία χρόνια, βλέπουμε να πληθαίνουν γύρω μας γιορτές και πανηγύρια που πολλές φορές δεν έχουν καμία σχέση με την Εκκλησία, την πίστη, την παράδοση, τη μνήμη, την ευλογία.
Γιορτές φυτών, καρπών, ζώων, ψαριών, ποτών, φαγητών, ακόμη και παλιών ειδώλων ή ξεχασμένων συμβόλων.
Και γύρω από όλα αυτά στήνονται μεγάλες πανηγύρεις. Με σκηνές, με μικρόφωνα, με χορούς, με κλαρίνα, με ονόματα τραγουδιστών, με πολιτιστικές εκδηλώσεις, με λόγους, με φωτογραφίες, με χειροκροτήματα, με μεγαλεία.
Και στο κέντρο της πλατείας καμαρώνει πλέον το νέο «σύμβολο» της εποχής.
Το τοτέμ της σύγχρονης αλλοπρόσαλλης γιορτής.
Άλλοτε η προβατίνα, που δήθεν τιμάται, ενώ την ίδια στιγμή ψήνεται και καταναλώνεται.
Άλλοτε το καρπούζι, το κρεμμύδι, η ρίγανη, το καλαμπόκι, η πίτα, ο πλαστός, η γαλατόπιτα, η σαρδέλα, η πέστροφα, η πάπια, η κότα, το τσίπουρο, το κρασί, και ποιος ξέρει αύριο τι άλλο.

Δεν είναι το φαγητό το πρόβλημα.
Δεν είναι η χαρά το πρόβλημα.
Δεν είναι ο χορός, η μουσική, η παρέα, το αντάμωμα των ανθρώπων.
Το πρόβλημα είναι όταν όλα αυτά παίρνουν τη θέση της μνήμης.
Όταν το τραπέζι μένει, αλλά χάνεται ο Άγιος.
Όταν το γλέντι συνεχίζεται, αλλά έχει χαθεί η προσευχή.
Όταν η πλατεία γεμίζει, αλλά η Εκκλησία αδειάζει.
Όταν ο άνθρωπος θέλει πανηγύρι χωρίς Θεό, χαρά χωρίς ευλογία, παράδοση χωρίς ρίζα.

Γιατί κάποτε τα πανηγύρια του τόπου μας δεν ήταν έτσι.
Κάποτε το πανηγύρι ξεκινούσε από τον Εσπερινό.
Από το κερί.Από την εικόνα του Αγίου.Από το «Κύριε ἐλέησον».Από την αρτοκλασία.Από τη Θεία Λειτουργία.Από το μνημόνεμα των ζωντανών και των κεκοιμημένων.Από την ευλογία του Θεού πάνω στο χωριό, στα σπίτια, στα παιδιά, στα χωράφια, στους κόπους, στις αγωνίες των ανθρώπων.

Και ύστερα ερχόταν το τραπέζι.
Ύστερα ερχόταν η χαρά.Ύστερα ερχόταν το γλέντι.
Πρώτα ο Θεός.Πρώτα ο Άγιος.Πρώτα η ευχαριστία.Και μετά όλα τα άλλα έπαιρναν νόημα.

Σήμερα όμως, σε πολλές περιπτώσεις, μοιάζει σαν να κρατήσαμε το περίβλημα και πετάξαμε την ψυχή. Κρατήσαμε τα φώτα, τα ηχεία, τα τραπέζια, τα σουβλάκια, τα ποτά, τις αφίσες, τα μεγάλα ονόματα, αλλά χάσαμε το κέντρο. Και όταν χάνεται το κέντρο, όλα γίνονται θόρυβος.
Οι πρόγονοί μας δεν ήταν ανόητοι.

Η Ἱερά Πανήγυρις δεν είναι αγορά. Είναι μυστήριο.

Η Ἱερά Πανήγυρις δεν είναι αγορά. Είναι μυστήριο.
Δεν είναι «εκδήλωση», «φεστιβάλ», «δρώμενο». Είναι μια ρήξη με τον κόσμο που έχει μάθει να καταναλώνει ακόμη και το ιερό, να το πουλά και να το αγοράζει όπως πουλά και αγοράζει τον χρόνο, τον έρωτα, την ίδια τη ζωή.

Η πανήγυρις είναι λέξη αρχαία: σήμαινε κάποτε τη σύναξη όλου του λαού. Η Εκκλησία παρέλαβε αυτή τη λέξη και την μετέστρεψε – την εξαγίασε. Την έκανε λειτουργική έξοδο από τον χρόνο, ένα άνοιγμα προς την αιωνιότητα. Δεν είναι κοινωνική εκδήλωση· είναι πρόβα της Ανάστασης. Εκεί, ο Άγιος είναι παρών, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ζώσα υπόσχεση: ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Στην πανηγυρική Λειτουργία ο χρόνος σπάει: «Ἐν πανηγύρει τῇ σῇ, Χριστέ, χαίρει ἡ κτίσις πάσα». Ολόκληρη η κτίση, ακόμη και αυτή που δεν μιλά, συμμετέχει. Η Εκκλησία, έστω για μια μέρα, γίνεται κοινότητα αγνώστων που δεν είναι πια ξένοι: όλοι κοινωνούν από το ίδιο Ποτήριο, πλούσιοι και φτωχοί, ισχυροί και ασθενείς, ζώντες και νεκροί. Αυτή είναι η ουσία της πανήγυρης: η κοινότητα που δεν βασίζεται σε συμφέρον, αλλά σε χάρη.
Κι όμως, πόσο εύκολα υποχωρήσαμε.