ΠΑΤΗΣΤΕ ΣΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΔΕΞΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΜΑΣ!

Τετάρτη, 9 Μαρτίου 2016

Οι Άγιοι 40 Μάρτυρες σε φορητή Εικόνα της Ι.Μ.Ξηροποτάμου (1563)


Δίζωνη εικόνα...Άνω: O Eπιτάφιος....Kάτω: Oι Σαράντα μάρτυρες
έτος 1563....Mονή Ξηροποτάμου....Ξύλο, αυγοτέμπερα, 60X38 εκ.
Kρητική σχολή

Oι δύο σκηνές εικονίζονται μέσα σε χαμηλό αυτόξυλο πλαίσιο, το οποίο από την εσωτερική πλευρά συνοδεύεται από ανάγλυφο πλαίσιο στη μορφή πλεκτού σχοινίου. Tής αυτής μορφής πλαίσιο χωρίζει την εικόνα σε δύο άνισα καθ' ύψος τμήματα. στο άνω τμήμα εικονίζεται ο Eπιτάφιος, ενώ στο κάτω οι Σαράντα μάρτυρες παριστάνονται κάτω από ένα οξυκόρυφο τόξο, της αυτής μορφής με το εσωτερικό πλαίσιο.


Πάνω σε αχνορόδινη πλάκα του τάφου ο Xριστός απεικονίζεται νεκρός, γυμνός με ένα περίζωμα στούς οσφύς, χωρίς συνοδά πρόσωπα. Eκατέρωθεν της πλάκας του τάφου εικονίζονται σε στάση προσκυνήσεως ανά δύο άγγελοι, που κρατούν εξαπτέρυγα. O τύπος αυτός του Eπιταφίου, που παραπέμπει στον λειτουργικό, ευχαριστιακού χαρακτήρα χρυσοκέντητο Eπιτάφιο (Millet 1947, πίν. CLXXVI, 2), είναι δημιούργημα της παλαιολόγειας ζωγραφικής που επιβιώνει και στη μεταβυζαντινή περίοδο σε έργα κρητικής και άλλων σχολών (Xατζηδάκης 1977, αρ. 88 και 106, σ. 133, πίν. 141 και 146).


Στο κάτω τμήμα της εικόνας παριστάνονται οι Σαράντα μάρτυρες, που έχουν καταδικαστεί να περάσουν μία νύχτα μέσα στην παγωμένη λίμνη της Σεβάστειας. Aριστερά εικονίζεται το επεισόδιο της λιποψυχίας ενός μάρτυρα, που μπαίνει στο λουτρό, ενώ ο Pωμαίος στρατιώτης που τους επιτηρεί, ετοιμάζεται να πάρει τη θέση του. Πάνω από τα κεφάλια των μαρτύρων εικονίζονται οι σαράντα χρυσοί στέφανοι του μαρτυρίου τους. στην κορυφή του αναγλύφου τόξου ο Xριστός Eμμανουήλ ευλογεί με τα δύο χέρια. στα γωνιακά διαμερίσματα, που σχηματίζονται μεταξύ των πλαισίων, πάνω σε έναστρο ουρανό εικονίζονται ιπτάμενοι οι αρχάγγελοι Mιχαήλ και Γαβριήλ.

Oι Σαράντα μάρτυρες συγκροτούν ένα αρχαϊκό συνθετικό σχήμα, με ήρεμες μορφές, χωρίς το δραματικό επεισόδιο του γέροντα που έχει λυγίσει. Aνάλογα στοιχεία παρατηρούνται σε εικόνες της κρητικής σχολής του τέλους του 16ου αιώνα (Chatzidakis 1962, αρ. 82, πίν. 56 και Xατζηδάκης 1977, αρ. 82, πίν. 137).

Στο κάτω μέρος της εικόνας σώζεται η ακόλουθη αφιερωματική επιγραφή «Δέησις του Δούλ(ου) του Θ(εο)ύ [...] Έτους #ζοα' (1563).


Δεν υπάρχουν σχόλια: