Γεννήθηκε στίς 24 Μαρτίου 1824 στο χωριό Μπόντολια καί το βαφτιστικό του όνομα ήταν Αλέξης. Ό πατέρας του ονομαζόταν Μωυσής καί ήταν διάκος- τη μητέρα του τη λέγανε 'Αννα Σεργκέγιεβνα. Κι οι δυο τους ήταν πάρα πολύ ευσεβείς κι επιθυμούσαν πολύ να δουν τα παιδιά τους ν' ασπάζονται το μοναχικό βίο.Από την ηλικία των πέντε ετών ο πατέρας του άρχιζε νά τον μαθαίνει γράμματα. Ό Αλέξης είχε μεγάλο ζήλο κι ήθελε να μάθει γρήγορα να διαβάζει για να μπει στο χορό των ψαλτών, αλλά ή φωνή του δεν ήταν καλή. Σύντομα όμως τον έστειλαν στο θεολογικό σεμινάριο του αγίου Μπόρις καί μετά στο σεμινάριο της Καλούγκα.
- Ευλογημένη νά'σαι, καλή μου γυναίκα, πού βάζεις το γιο σου σε τέτοιο καλό δρόμο.Ό στάρετς Μακάριος δίδαξε ό ίδιος στον π. Άνατόλιο τη νοερά προσευχή του Ίησού κι εκείνος συνήθιζε να πηγαίνει βαθιά μέσα στο δάσος για να την άσκεί στην ησυχία. Στήν 'Οπτινα ήρθε το 1857, τότε πού ό μελλοντικός στάρετς Αμβρόσιος έδειχνε πώς θ' αντικαταστήσει τον π. Μακάριο. Κι όταν ό τελευταίος ήταν απασχολημένος έστελνε τον Αλέξη για πνευματική καθοδήγηση στον π. Αμβρόσιο, λέγοντας του:
- Αυτός (ό π. Αμβρόσιος) είναι πιο κατάλληλος από μένα.Πολλές φορές επίσης, με την ευλογία του στάρετς Μακαρίου, ό Αλέξης πήγαινε για πνευματικές συμβουλές στο στάρετς Αντώνιο.
Ή ζωή στην 'Οπτινα δεν ήταν εύκολη για το νεαρό μοναχό. Τον μετακινούσαν συνέχεια από το ένα κελλί στο άλλο. Κάποτε έμενε σ' ένα κελλί πού από πάνω του ήταν ό χώρος οπού έκοβαν τα ξύλα. 'Ετσι του ήταν πολύ δύσκολο να συγκεντρώνεται στη μελέτη των ασκητικών βιβλίων, πού 'ταν κανόνας απαράβατος για όσους ζούσαν στην υποταγή των γερόντων. Έκεί απόκτησε πονοκεφάλους, πού τον ταλαιπωρούσαν πολύ καιρό. "Ολες αυτές οί ταλαιπωρίες όμως καλλιεργούσαν στην ψυχή του τις αρετές της ταπείνωσης, της υπομονής, της πραότητας και της σταθερότητας. Κι ό στάρετς Μακάριος φρόντιζε ιδιαίτερα για ν' αξιοποιήσει τα τάλαντα του π. Άνατολίου. Δε δίσταζε να τον ταπεινώνει.
— Ανόητε! "Ωστε έτσι, νομίζεις πώς είσαι καλός ε; Δεν καταλαβαίνεις πώς ό επίσκοπος είναι αριστοκράτης καί συνηθισμένος να μοιράζει κομπλιμέντα από ευγένεια καί άνοιξες το στόμα σου καί τον άκουγες, νομίζοντας πώς όσα λέει σου ταιριάζουν; Τί επιπόλαιος πού είσαι!
'Οταν ό π. Άνατόλιος απομακρύνθηκε, ό στάρετς Μακάριος είπε:— Είναι πραγματικα ευφυής καί καλλιεργημένος, όλοι τον σέβονται. Πρέπει όμως να τον επιτιμούμε, γιατί είναι εύκολο να πέσει στην υπερηφάνεια.
Ό στάρετς Μακάριος συνήθιζε να τον αποκαλεί «υψηλότατο». Κι αυτό όχι μόνο για τη σωματική του διάπλαση, μα καί για να δείξει το πνευματικό του ύψος.Μετά την κοίμηση του στάρετς Μακαρίου, οι γέροντες Άνατόλιος καί Αμβρόσιος αγωνίζονταν μαζί. Ό π. Άνατόλιος έγινε γέροντας καί πνευματικός, ιδιαίτερα στα κοντινά γυναικεία μοναστήρια. "Ηταν ο κυριότερος βοηθός του στάρετς Αμβροσίου στην ίδρυση του γυναικείου μοναστηρίου του Σαμορντίνο.
Ο π. Ανατολίος ακόμα κι όταν έγινε προϊστάμενος της σκήτης έτρεφε τον ίδιο σεβασμό για το στά-ρετς Αμβρόσιο. "Οταν πήγαινε να τον επισκεφτεί του 'βαζε εδαφιαία μετάνοια, όπως κι όλοι οι μοναχοί. Κάποτε ό στάρετς Αμβρόσιος είπε στους παρευρισκόμενους για τον γονατισμένο μπροστά του π. Ανατολίο:
— Σας τον συνιστώ, είναι ό προϊστάμενος μου!
Ό στάρετς Άνατόλιος ήταν άνθρωπος με πύρινη προσευχή. Ή μονολόγιστη ευχή του Ίησού δεν έλειπε ποτέ από το νου καί την καρδιά του. Ό στάρετς Αμβρόσιος έλεγε πώς ό π. Άνατόλιος είναι «μεγάλος γέροντας καί εργάτης της νοερας προσευχής. Του έχει δοθεί τόσο μεγάλη προσευχή καί χάρη, συνέχιζε, που ανάμεσα σε χίλιους ίσως μόνο σε ένα δίνεται».
Την προσευχή αύτη ό στάρετς Άνατόλιος προσπαθούσε να τη διδάξει καί να τη μεταδώσει καί στους μαθητές του καί κυρίως στίς μοναχές του Σαμορντίνο, την πνευματική καθοδήγηση των οποίων είχε αναλάβει μετά την κοίμηση του στάρετς Αμβροσίου. Δεν έπαυε να τους θυμίζει πώς πρέπει οπωσδήποτε να τηρούν την καρδιά καί το νου τους καθαρά. Προς το τέλος της ζωής του ό στάρετς απόκτησε τα ϊδια χαρίσματα της πνευματικής διόρασης καί της προορατικότητας πού είχαν οί πνευματικοί του γεννήτορες, οι στάρετς Μακάριος καί Αμβρόσιος καί μάλιστα στην ίδια ένταση με αυτούς. Μπορούσε να διαβάζει τίς ψυχές των ανθρώπων,ακόμα καί τίς πιο μύχιες σκέψεις τους. Προέβλεπε το θάνατο των πνευματικών παιδιών του, τίς αρρώστιες καί τίς δυστυχίες τους, καί προειδοποιούσε διακριτικά εκείνους πού επρόκειτο να τα υποστούν.
Μεγάλη συμβολή στην οικοδομή των πνευματικών του παιδιών καί ιδιαίτερα των μοναζουσών είχε ό στάρετς Άνατόλιος καί με τίς πολυάριθμες επιστολές του. 'Ηξερε να πλησιάζει την ανθρώπινη ψυχή μ' ένα στοργικό, τρυφερό καί πατρικό τρόπο, καί να την όδηγεί στο δρόμο της πνευματικής ζωής, να της δείχνει που ακριβώς καί πώς να βαδίζει για να σωθεί.Ήταν ένας πραγματικός θεραπευτής των ψυχών.
Οι επιστολές του στάρετς Άνατολίου διδάσκουν τη γνώση καί την αγάπη του Θεού. Ξεκαθαρίζουν την πορεία καί τον προορισμό του χριστιανού και του μονάχου. Δίνουν κουράγιο στον αγώνα ενάντια στα πάθη καί τίς αδυναμίες μας. Διδάσκουν τη νοερά προσευχή καί γενικά δίνουν συμβουλές καί ωφέλιμα μαθήματα σε κείνους πού αναζητούν τη σωτηρία τους.
Ό στάρετς Άνατόλιος έλαβε επίσης μέρος στη μετάφραση των πατερικών κειμένων καί συνέβαλε στην έκδοση τους. Στάθηκε καί σ' αυτόν τον τομέα πολύτιμος βοηθός τόσο του στάρετς Μακαρίου δσο καί του στάρετς Αμβροσίου.
Το 1891 αναπαύτηκε ό στάρετς Αμβρόσιος. Ό γέροντας Άνατόλιος λυπήθηκε πολύ, δέχτηκε με πολύ βαριά καρδιά την πνευματική του ορφάνια. Μα κι ό ιδιος τότε πλησίαζε στη δύση του επίγειου βίου του. Κοντά στη θλίψη του για τον π. Αμβρόσιο, ήρθε να προστεθεί κι άλλη μία. Ό τοπικός επίσκοπος, πού δε συμπαθούσε καί πολύ το έργο του στάρετς Αμβροσίου, απαγόρεψε στο στάρετς Άνατόλιο να επισκέπτεται το Σαμορντίνο. Ήταν ένα γερό χτύπημα στον ευαίσθητο στάρετς, πού έτσι δε θα μπορούσε πια να εξυπηρετεί τίς άπορφανισμένες μοναχές. Ή υγεία του κλονίστηκε.
Το 1892 έκανε ένα ταξίδι στην Αγία Πετρούπολη καί την Κρονστάνδη, για να συναντήσει τον π. Ιωάννη. Συνδέονταν μεταξύ τους κι ένιωθαν βαθύ σεβασμό ό ένας για τον άλλον. Στίς 10 Όκτωβρίου λειτούργησαν μαζί. 0ι γιατροί τους όποιους επισκέφτηκε στην πρωτεύουσα βρήκαν αδύνατη την καρδιά του καί υγρό στους πνεύμονες.
Τον επόμενο χρόνο ή υγεία του χειροτέρεψε. Στίς 10 Όκτωβρίου έλαβε το μεγάλο σχήμα καί σε τρισήμισυ μήνες, στις 25 Ιανουαρίου του 1894, ό μεγάλος αυτός στάρετς της "Οπτινα αναπαύτηκε. Οι γέροντες αποφάσισαν να τον θάψουν κοντά στους τάφους των μεγάλων γερόντων.
Πέτρου Μπότση«Πατερικό της Όπτινα»
