Άνθρωποι που θεωρούν ότι στέκονται στην πλευρά της λογικής και της προόδου, σπεύδουν να χλευάσουν όσα συνδέονται με τη μορφή του Αγίου, ιδίως τη γνωστή παράσταση του ως δρακοντοκτόνου, παρουσιάζοντας περίπου ως ένδειξη.. «πολιτισμικής καθυστερήσεως» το ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πιστοί που τιμούν τον Άγιο Γεώργιο με πολλή αγάπη, σεβασμό και πίστη. Και το πιο θλιβερό, δεν είναι τόσο η χλεύη αυτή καθαυτή, όσο το ότι πολλές φορές αναπαράγεται εύκολα και άκριτα από νεότερους ανθρώπους, οι οποίοι δεν έχουν διδαχθεί ούτε πώς διαβάζεται η εκκλησιαστική παράδοση, ούτε πώς λειτουργεί γενικότερα η συμβολική γλώσσα μέσα στην ιστορία, στην τέχνη, στην ποίηση και στη λαϊκή μνήμη.
Το πρώτο λοιπόν που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι κάτι πολύ απλό: Η αλληγορία είναι ένας πολύ παλιός και διαχρονικός τρόπος εκφράσεως, με τον οποίο ο άνθρωπος δίνει μορφή σε αλήθειες και βιώματα που δεν αποδίδονται εύκολα με μια απλή περιγραφή. Δεν ανήκει μόνον στον χώρο της Αγίας Γραφής ή της εκκλησιαστικής υμνογραφίας και αγιογραφίας αλλά διαπερνά ολόκληρη την ιστορία του ανθρώπινου λόγου, της τέχνης και της παραδόσεως. Το βλέπουμε ήδη από την αρχαία ελληνική παράδοση, το βλέπουμε στη λογοτεχνία, στη ζωγραφική, στις λαϊκές αφηγήσεις, παντού όπου ο άνθρωπος αναζητεί έναν πιο βαθύ τρόπο να πει εκείνα που δεν εξαντλούνται σε μια ξερή περιγραφή. Όταν, για παράδειγμα, η δικαιοσύνη εικονίζεται με ζυγαριά ή όταν ο θάνατος αποδίδεται με συγκεκριμένη εικαστική μορφή, κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν στέκεται στην επιφάνεια για να ειρωνευτεί το σχήμα. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι η εικόνα παραπέμπει σε κάποιο συγκεκριμένο νόημα. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με πάμπολλες μορφές της εκκλησιαστικής παραδόσεως.
Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, εντάσσεται και η απεικόνιση του Αγίου Γεωργίου ως δρακοντοκτόνου. Αρχικά να πούμε πως ο βίος του Μεγαλομάρτυρος, είναι ένα πράγμα και οι θρύλοι ή οι λαϊκές διηγήσεις που αναπτύχθηκαν γύρω απ' το πρόσωπό του στους μεταγενέστερους αιώνες, είναι ένα άλλο. Η Εκκλησία, δεν θεμελιώνει την τιμή της προς τον Άγιο Γεώργιο σε μυθοπλασίες ούτε στηρίζεται σε λαϊκές υπερβολές για να τον αναδείξει. Τον τιμά διότι υπήρξε ένας αληθινός μάρτυρας Του Χριστού, άνθρωπος απαράμιλλης ανδρείας, σταθερότητας, ομολογίας και ολοκληρωτικής αφοσιώσεως στον Κύριο. Αυτός είναι ο πυρήνας. Από εκεί και πέρα, όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορική πορεία της ευσέβειας ενός λαού, αναπτύσσονται και αφηγήσεις που περιβάλλουν το πρόσωπο ενός Αγίου με εντονότερα συμβολικά χαρακτηριστικά, τα οποία προφανώς και δεν αλλοιώνουν την αλήθεια της αγιότητός του, απλώς εκφράζουν με εικόνες εκείνο που ο λαός ένιωσε βαθιά γι' αυτόν. Άλλο λοιπόν ο βίος του Αγίου κι άλλο οι θρύλοι. Άλλο η ιστορική βάση της εκκλησιαστικής τιμής προς το πρόσωπό του κι άλλο οι λαϊκές επεξεργασίες που γεννήθηκαν γύρω απ' αυτήν.
Τι μπορούμε να δούμε όμως αν δεν δούμε και δεν διαβάσουμε την εν λόγω παράσταση με τη ρηχή λογική της ειρωνείας, λες και το μόνο ερώτημα που προκύπτει είναι αν υπήρξε βιολογικώς ένα τέτοιο ον ακριβώς μ' αυτή τη μορφή. Όσοι στέκονται μόνον εκεί, φανερώνουν ότι αδυνατούν να μπουν στον τρόπο με τον οποίο μιλά η παράδοση. Διότι ο δράκος, τόσο στην εκκλησιαστική συνείδηση όσο και στη λαϊκή φαντασία, λειτουργεί ως σύμβολο του κακού, της απειλής, της δαιμονικής ενέργειας, του φόβου, της βίας, της σκοτεινής εκείνης δυνάμεως που στρέφεται εναντίον της ζωής. Η εικόνα του Αγίου, έφιππου, θαρραλέου, να συντρίβει το θηρίο, δεν είναι ένα αφελές παραμύθι για ευκολόπιστους ανθρώπους. Είναι μία εικονογραφημένη διαβεβαίωση ότι η χάρη Του Θεού καθιστά τον άνθρωπο ικανό να νικήσει εκείνο που τον τρομοκρατεί, εκείνο που τον κρατά αιχμάλωτο, εκείνο που ορθώνεται μπροστά του απειλητικά ως δύναμη καταστροφής.
Κάτω απ' το δόρυ του Αγίου μπορεί να είν' ο φόβος, μπορεί να είν' η απιστία, μπορεί να είν' η άγνοια, μπορεί να είν' η απόγνωση, μπορεί να είν' η αμαρτία. Η πάλη του Αγίου με τον δράκο, είναι η εικόνα της δικής μας καθημερινής πάλης. Κι αυτό έχει τεράστια σημασία, διότι η Εκκλησία ποτέ δεν τίμησε τους Αγίους μόνο για να τους θαυμάζουμε ως πρόσωπα απόμακρα. Τους προβάλλει για να βλέπουμε μέσα στο πρόσωπό τους τη δυνατότητα του ανθρώπου να σταθεί όρθιος, να αγωνιστεί, να μην παραδοθεί.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη διάσταση, εξαιρετικά σημαντική, για τη θέση του Αγίου Γεωργίου μέσα στη δική μας, λαϊκή παράδοση: Το ίδιο το όνομα «Γεώργιος» έχει βαθιά συμβολική φόρτιση, διότι συνδέεται με τη γη, με την καλλιέργεια, με τον κόπο, με τη δυνατότητα του ανθρώπου να δεχθεί μέσα του εργασία και καρποφορία. Δεν είναι τυχαίο ότι στην υμνογραφική γλώσσα, συναντούμε την έκφραση «Χριστού γεώργιον» για τον Άγιο. Η φράση αυτή δεν είναι ένα απλό λεκτικό σχήμα. Δηλώνει ότι ο Άγιος είναι ο καλλιεργημένος άνθρωπος Του Χριστού, ο άνθρωπος που έγινε εύφορη γη για να δεχθεί τη χάρη Του Θεού και να καρποφορήσει μέσα της η αρετή, η ομολογία και η αγιότητα. Αυτή είναι η πνευματική διάσταση.
Υπάρχει όμως και η άλλη διάσταση, η οποία συνδέεται και με το βίωμα της αγροτικής ζωής, ιδίως στον ελληνικό χώρο, όπου ο Αϊ-Γιώργης ταυτίζεται στενά με τη γη, το νερό, τη βλάστηση, την επιβίωση του ανθρώπου μέσα σε ένα σκληρό φυσικό περιβάλλον. Άρα, για έναν λαό που έζησε επί αιώνες άρρηκτα συνδεδεμένος με τη γη, με τις καλλιέργειες, με την αγωνία για ευκρασία αέρων και ευφορίας των καρπών, ο δράκος μπορούσε να λάβει κι αυτή τη μορφή, τη μορφή της ανομβρίας, της ξηρασίας, της καταστροφής των καλλιεργειών. Σ' αυτή την περίπτωση, το θηρίο γίνεται συμβολικά η φλόγα που καίει τη γη, η έλλειψη του νερού, η δύναμη που στερεί απ' τον άνθρωπο τα προς το ζειν, τον άρτον τον επιούσιον, την ίδια την ελπίδα για το μέλλον. Έρχεται λοιπόν ο Άγιος Γεώργιος και προβάλλει ως υπερασπιστής της ζωής, ως σημείο ελπίδας, ως νικητής απέναντι σ' ό,τι απειλεί ν' αφανίσει.
Παιδική αφέλεια ή ένας ολόκληρος πολιτισμός συμβόλων, μέσα απ' τον οποίο ο λαός εξέφρασε τη σχέση του με τον ουρανό, τη γη, την ανάγκη, τον φόβο και τη λύτρωση..;;
Ας μη βιαζόμαστε λοιπόν, ειδικότερα όσοι θέλουμε να προσδιοριζόμαστε ως άνθρωποι της λογικής και της προόδου, ν' αναγνώσουμε με εύκολους χλευασμούς, σαν να ξεμπερδεύουμε μαζί της μέσω ενός πρόχειρου σχολίου ή μιας ειρωνικής ανάρτησης, μια παράδοση αιώνων. Όποιος έχει στοιχειώδη επαφή με την ιστορία του πολιτισμού, με τη γλώσσα των συμβόλων, με την τέχνη και με την παράδοση, μπορεί να καταλάβει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο επιφανειακά. Πολύ περισσότερο όταν μιλάμε για την Εκκλησία, η οποία πάντοτε γνώριζε να εκφράζει την αλήθεια όχι μόνο με δογματικούς ορισμούς αλλά και με εικόνες, ύμνους, παραστάσεις, τύπους, σύμβολα και ποιητικές μορφές.
Το πρόβλημά μας, τελικά, σήμερα, δεν είναι ότι η πίστη του λαού μας έχει κάποιες εικόνες. Το πρόβλημά μας είναι ότι η εποχή μας έχασε σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα να διαβάζει αυτές τις εικόνες και ν' ακούει νοήματα πέρα από τη στεγνή επιφάνεια των λέξεων.
Θα πει βέβαια τώρα κάποιος και πολύ σωστά, ότι ο Άγιος Γεώργιος δεν έχει ανάγκη από τη δική μας αμυντική ένσταση για να δικαιωθεί. Εκείνο που χρειάζεται ομως είναι να ξαναμάθουμε εμείς να μιλούμε για τα πρόσωπα και τα σύμβολα της Ορθοδόξου Πίστεως, ακόμη κι αν δεν τα αναγνωρίζουμε, με σοβαρότητα, με γνώση, με διάκριση και καθαρότητα. Να μην παρασυρόμαστε ούτε από ιδεολογικές αγκυλώσεις και εμμονές αλλά ούτε κι από έναν αφελή συναισθηματισμό, πολλώ δε μάλλον από έναν εκνευρισμένο απολογητισμό. Να μπορούμε να πούμε με απλότητα ότι η Εκκλησία τιμά τον Άγιο Γεώργιο ως Μεγαλομάρτυρα Του Χριστού και ότι η γνωστή εικονογραφία του δρακοντοκτόνου εκφράζει, μέσα από μια γλώσσα συμβολική και παιδαγωγική, τη νίκη της πίστεως απέναντι στο κακό, τον φόβο και την απειλή κάθε είδους. Και μαζί μ' αυτό, να αναγνωρίσουμε και τον τρόπο με τον οποίο η λαϊκή μας παράδοση προσέλαβε το πρόσωπό του και το συνέδεσε με τους μεγάλους αγώνες της ζωής, της γης και της επιβιώσεως.
Ξέρετε, είναι αλήθεια πως εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, δεν έχουμε ανάγκη από θρύλους για να στηριχθεί η πίστη μας. Κι αυτό διότι στο πρόσωπό και αυτού του όντως Μεγάλου Αγίου, αναγνωρίζουμε έναν αληθινό μάρτυρα Του Χριστού, έναν άνθρωπο που νίκησε τον φόβο, που υπέστη τα πιο φρικτά βασανιστήρια, τα υπέμεινε και έγινε σημείο θάρρους για τους πιστούς όλων των εποχών, όπως εκατομμύρια άλλοι σ' αυτή τη δισχιλιετή πορεία της Εκκλησίας μέσα στο χρόνο. Όμως θαρρώ πως αξίζει να κρατήσουμε απ' αυτή την παράσταση του δρακοντοκτόνου, ότι ο άνθρωπος σήμερα, καλείται κάθε μέρα ν' αντικρίζει τους δικούς του δράκους και να μην υποχωρεί. Ν' αντιστέκεται με πίστη, με προσευχή και μ' ελπίδα, μέχρι να δώσει ο Θεός τη νίκη!
Τις πρεσβείες του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου να έχουμε!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου