«Πάτερ, μας μάτιασαν», «κάτι δεν πάει καλά στο σπίτι», «όλο αναποδιές», «μήπως είναι κακό μάτι;».
Και κάθε φορά συνειδητοποιώ πόσο εύκολα ο φόβος βρίσκει χώρο μέσα μας, όταν η πίστη μπερδεύεται με τη δεισιδαιμονία και όταν η Εκκλησία αντιμετωπίζεται ασυναίσθητα σαν καταφύγιο «ξεματιάσματος» αντί ως χώρος θεραπείας και σωτηρίας.
Αρχικά να πούμε πως η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν κοροϊδεύει τον ανθρώπινο πόνο ούτε γελοιοποιεί την αγωνία. Δεν λέει ότι αυτά είναι στη φαντασία του κόσμου. Οι Πατέρες αναφέρονται στη βασκανία, το κάνουν όμως με ακρίβεια και κυρίως με διάκριση. Δεν τη βλέπουν ως μια μαγική δύναμη που έχει ο άνθρωπος στα μάτια του. Δεν υπάρχει βλέμμα που να ενεργεί αυτοτελώς και ανεξάρτητα από την πνευματική κατάσταση του ανθρώπου. Αυτό που υπάρχει είναι ο φθόνος, η ζήλια, το πάθος της ψυχής και η αλήθεια είναι πως όταν αυτά συναντούν απέναντί τους ένα έδαφος πνευματικής αμέλειας και αστάθειας, τότε βρίσκει χώρο το κακό. Η βασκανία δεν είναι «λαογραφία», είναι ένα πνευματικό γεγονός που σχετίζεται με την ενέργεια του διαβόλου στη ζωή του ανθρώπου και ο δρόμος της θεραπείας δεν είναι μαγικός, είναι αμιγώς εκκλησιαστικός.
Με λίγα λόγια, δεν φοβόμαστε τον άνθρωπο. Φοβόμαστε την απομάκρυνσή μας από Τον Θεό. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος, όπως επιμένουν οι Πατέρες, όταν για όλα εκείνα που αφορούν τον άνθρωπο, μιλούν για την αιτία κι όχι μόνο για το σύμπτωμα. Αν και ο φθόνος, όπως λέει ο Χρυσόστομος, κατατρώγει πρώτα εκείνον που τον κουβαλά, πριν ακόμη πάει να πληγώσει τον άλλον. Και τελικά, το πιο τραγικό στη βασκανία, είναι ότι γεννιέται από μια καρδιά που δεν αναπαύεται, που δεν χαίρεται με το καλό του άλλου, που δεν έχει ειρήνη μέσα της.
Αυτό που λέω πάντοτε στους ενορίτες μας, είναι πως όποιος είναι βαπτισμένος Ορθόδοξος Χριστιανός, όποιος ζει μέσα στην Εκκλησία, εξομολογείται, κοινωνεί, φοράει πάνω του τον Σταυρό του, ο οποίος είναι «όπλον ειρήνης, αήτηττον τρόπαιον», δεν έχει λόγο να φοβάται τη βασκανία, το μάτι ή τις κακές επιρροές. Κι αυτό δεν το λέω εγώ. Το λέει η Θεολογία της Εκκλησίας, που γνωρίζει καλά ότι όπου κατοικεί η Χάρις Του Θεού, δεν κυριαρχεί ο φόβος. Αν ο Χριστός κατοικεί μέσα μας, όχι ως ιδέα αλλά ως ζώσα παρουσία, τι ακριβώς θα μας πειράξει; Ποια ζήλια; Ποιο βλέμμα; Ποια δύναμη μπορεί να σταθεί απέναντι στη Χάρη Του; Η ασφάλεια του πιστού δεν είναι «ψυχολογική αυτοπεποίθηση», είναι εμπιστοσύνη στην πρόνοια Του Θεού, είναι ζωή μέσα στα Μυστήρια, είναι μετάνοια, είναι το να μην αφήνουμε την καρδιά μας ακάλυπτη.
Όταν όμως η ζωή μας είναι αποκομμένη από την Εκκλησία, τότε αρχίζουμε να ψάχνουμε παντού προστασία. Σε φυλαχτά, σε ευχές ασύνδετες με την εκκλησιαστική ζωή, σε άμεσες λύσεις. Γιατί δεν έχουμε ρίζα. Δεν έχουμε ένα σταθερό χέρι να πιαστούμε απ' αυτό. Και τότε ο άνθρωπος, αντί να θεραπεύει την αιτία, κυνηγά το σύμπτωμα. Αντί να επιστρέφει, τρέχει. Αντί να ησυχάζει, αγριεύει.
Όπως εισαγωγικώς γράψαμε, στην Εκκλησία υπάρχει ευχή κατά της βασκανίας. Υπάρχει και διαβάζεται συχνά. Διαβάζεται όμως μόνον από έναν κανονικό ιερέα, όχι από λαϊκούς. Κι αυτό δεν είναι τυπικό ούτε τυχαίο. Ο ιερέας δεν ενεργεί ως ιδιώτης, ούτε απλώς «προσεύχεται καλύτερα» απ' τους υπολοίπους. Ενεργεί εντός της Εκκλησίας, με την εξουσία που του έχει δοθεί δια της χειροτονίας από τον επίσκοπό του, ως λειτουργός Του Υψίστου. Η εν λόγω ευχή ανήκει στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας και τελείται μόνον μέσα σ' αυτήν. Δεν είναι ξόρκι, δεν είναι τεχνική, δεν είναι μέθοδος αποφόρτισης από «αρνητικές ενέργειες». Είναι προσευχή που απευθύνεται στον Θεό και ζητά ν' απομακρυνθεί από το μέλος της κάθε δαιμονική ενέργεια, όπως ακριβώς προσεύχεται η Εκκλησία σε κάθε πνευματικό της αγώνα. Και ξέρετε κάτι: Μέσα στις ίδιες αυτές ευχές, βλέπει κανείς το ήθος, την πρόνοια, τη φροντίδα της Εκκλησίας: Δεν καλλιεργεί πανικό, ζητά φύλαξη, ειρήνη, άγγελο δυνατό και ειρηνικό, ζητά να επιτιμηθεί η πονηρία και να διαλυθεί η βλάβη.
Όσον αφορά τις ξεματιάστρες, τα «λόγια τα μυστικά», τις «γιαγιάδες που ξέρουν», τις πρακτικές που παρουσιάζονται ως αθώες και παραδοσιακές, τα «πάτερ, δεν είναι κάτι κακό, προσευχή λένε», που μου λένε κάποιοι, μια είναι η απάντηση: Η Εκκλησία δεν έχει μυστικές προσευχές. Δεν έχει λόγια που λέγονται κρυφά. Δεν έχει «χάρισμα» που μεταδίδεται από στόμα σε στόμα. Και βέβαια, η Χάρις, η σωτηρία, η ίαση, προσφέρεται μυστηριακά, μόνον εντός της Εκκλησίας. Ό,τι θεραπεύει, η Εκκλησία το προσφέρει στο φως, μέσα στη λατρεία, με προσευχή που απευθύνεται στον Θεό και τελείται εντός της εκκλησιαστικής ζωής, εκεί όπου ο άνθρωπος μαθαίνει να θεραπεύεται ολόκληρος, ψυχή και σώμα. Και προσέξτε: Αν και από τη στιγμή που ο άνθρωπος συνηθίσει να «ξεματιάζεται», έχει αυτομάτως εκπαιδεύσει την καρδιά του να ζητά λύση χωρίς προσφορά, χωρίς μετάνοια δηλαδή. Αυτό είναι η μεγάλη παγίδα. Γιατί η Εκκλησία δεν έμαθε ποτέ τον άνθρωπο να «γλιτώνει», τον έμαθε να θεραπεύεται, πως όμως; Με τη συνειδητή συμμετοχή του.
Και μέσα σ' αυτή τη σύγχυση, δεν είναι λίγοι εκείνοι που καταφεύγουν αλλού. Σε καφετζούδες, σε μελλοντολόγους, σε αστρολόγους, σε χαρτιά ταρώ, σε ανθρώπους που ισχυρίζονται ότι «βλέπουν», «ανοίγουν δρόμους», «επικοινωνούν με ψυχές», ακόμη και με τους νεκρούς. Θα πρέπει να γνωρίζουμε πως η Εκκλησία τα κατατάσσει όλ' αυτά στη μαντική και στη μαγεία. Δεν είναι παράδοση, δεν είναι ψυχολογική εκτόνωση, δεν είναι παιχνίδι. Είναι πρακτικές ξένες και εκ διαμέτρου αντίθετες προς την Εκκλησία. Η αναζήτηση γνώσης για το μέλλον και η προσπάθεια επικοινωνίας με τους νεκρούς δεν είναι απλώς πλάνη. Είναι άρνηση της πρόνοιας Του Θεού και μετατόπιση της εμπιστοσύνης μας από Τον Θεό σε ανθρώπους και ακόμη χειρότερα σε αόριστες δυνάμεις. Γι' αυτό και η κανονική παράδοση της Εκκλησίας, με αυστηρότητα και φιλανθρωπία μαζί, βάζει όρια σε τέτοιες πρακτικές και τις αποκόπτει από τη ζωή του πιστού, ακριβώς επειδή ανοίγουν πόρτες που δεν πρέπει ν' ανοίγονται.
Πολλοί λένε «δεν τα πιστεύω, απλώς πήγα από περιέργεια». Όμως η πνευματική ζωή δεν λειτουργεί με την περιέργεια. Δεν παίζουμε μ' αυτά τα πράγματα. Όταν ο άνθρωπος ζητά έλεγχο αντί για εμπιστοσύνη και βεβαιότητα αντί για ελπίδα, τότε αντί για την ειρήνη έρχεται μεγαλύτερη αγωνία. Η Εκκλησία δεν μας υπόσχεται να μας πει τι θα μας συμβεί αύριο. Μας μαθαίνει πώς να στεκόμαστε όρθιοι ό,τι κι αν μας συμβεί. Δεν μας δίνει προβλέψεις. Μας δίνει Τον Χριστό. Και ο Χριστός δεν μας αφαιρεί τον σταυρό της ζωής μας, μας δίνει όμως δύναμη να τον σηκώνουμε και να το κουβαλάμε. Αυτό είναι το ήθος και η οικονομία της Εκκλησίας και εδώ βρίσκεται αδέλφια μου, η σοβαρότητα της πίστης μας: Δεν είναι να «μην πάθει κάτι» ο άνθρωπος, είναι να μη χαθεί, να μη διαλυθεί, να μη σκοτεινιάσει.
Το ίδιο μπέρδεμα υπάρχει και με τους αγιασμούς στα σπίτια. Μας φωνάζετε να κάνουμε αγιασμό στα σπίτια και καλά κάνετε. Είναι μεγάλη ευλογία. Ο αγιασμός είναι παρουσία Του Θεού στον χώρο, αγιασμός του χρόνου, της καθημερινότητας, της ζωής μας. Δεν είναι όμως εγγύηση ότι δεν θα υπάρξουν δυσκολίες. Και συχνά υπάρχει και μία σύγχυση με το ευχέλαιο: «Να κάνουμε ένα ευχέλαιο, πάτερ, γιατί μας πάνε όλα στραβά;». Μέγα λάθος! Το Ευχέλαιο είναι μυστήριο το οποίο σε καμία περίπτωση δεν τελείται για προστασία απ' τις αναποδιές. Τελείται κυρίως για ασθένεια σωματική ή ψυχική και προϋποθέτει μετάνοια, εξομολόγηση και εκκλησιαστική ζωή. Αν αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε τα μυστήρια σαν εργαλεία επίλυσης προβλημάτων, τότε στη συνείδησή μας τα ευτελίζουμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Τα Μυστήρια δεν είναι μαγικά μέσα. Τα δεχόμαστε για ν' αλλάξει η ζωή μας, για ν' αλλάξει η πορεία μας, για να φωτιστεί ο νους μας, να μαλακώσει η καρδιά μας, να δυναμώσει η υπομονή μας.
Όταν ο άνθρωπος βλέπει την Εκκλησία ως χώρο ξεματιάσματος, όταν βλέπει τον ιερέα ως «τεχνικό λύσεων» ή ως διεκπεραιωτή, χάνει τον προσανατολισμό του. Η Εκκλησία δεν ήρθε να μας απαλλάξει από κάθε δυσκολία, ήρθε να μας μάθει πώς να στεκόμαστε εντός της, με πίστη, γαλήνη και ελπίδα.
Και στην τελική, πολλές φορές οι αναποδιές δεν είναι μάτι. Είναι απλώς ζωή. Και η ζωή θέλει σταυρό, όχι φυλαχτό και χάντρες. Η θεραπεία δεν βρίσκεται στο να ελέγξουμε τα γεγονότα, βρίσκεται στο να θεραπευθεί ο άνθρωπος μέσα στα γεγονότα.
Γράφω τα παραπάνω με αγάπη. Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε. Χρειάζεται να πιστεύουμε. Δεν χρειάζεται να τρέχουμε από ευχή σε ευχή. Χρειάζεται να επιστρέφουμε ξανά και ξανά στον Χριστό. Όσο περισσότερο γεμίζουμε Χριστό και Εκκλησία τη ζωή μας, τόσο λιγότερο χώρο αφήνουμε στον φόβο. Και τότε, ακόμη κι αν κάποιος μας ζηλέψει, ακόμη κι αν κάποιος μας φθονίσει, ακόμη κι αν κάτι πάει εντελώς στραβά, ξέρουμε ότι δεν είμαστε μόνοι.
Κι αν έχουμε Εκείνον, τι άλλο θέλουμε για να μας προστατεύει;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου