ΠΑΝΤΑ ΜΑΤΑΙΟΤΗΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ...

Πάντα ματαιότης τὰ ἀνθρώπινα,
ὅσα οὐχ ὑπάρχει μετὰ θάνατον·
οὐ παραμένει ὁ πλοῦτος,
οὐ συνοδεύει ἡ δόξα·
ἐπελθὼν γὰρ ὁ θάνατος,
ταῦτα πάντα ἐξηφάνισται.

Αυτή η φράση δεν διαβάζεται. Στέκεται.
Στέκεται μπροστά μας όπως στέκεται το σώμα πριν χαθεί από τα μάτια: αδιαπραγμάτευτη, γυμνή, χωρίς περιθώριο ερμηνευτικής παρηγοριάς. Η νεκρώσιμη ακολουθία δεν ζητά να μας εξηγήσει τον θάνατο, ζητά να μας απογυμνώσει από τις αυταπάτες μας.
Και το κάνει όχι με φιλοσοφία, αλλά με ρήξη.

Πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα.
Όχι επειδή είναι άνευ αξίας, αλλά επειδή δεν αντέχουν το πέρασμα.
Η ματαιότητα εδώ δεν είναι μηδενισμός.Είναι διάγνωση.
Είναι η στιγμή που το νόημα παύει να στηρίζεται στη διάρκεια και αναγκάζεται να αναζητήσει αλλού την πηγή του.
Μέχρι να φανεί ο θάνατος, ζούμε σαν να κρατάμε. Μετά, καταλαβαίνουμε ότι κρατιόμασταν.

Ου παραμένει ο πλούτος.
Και αυτό δεν αφορά μόνο την υλική συσσώρευση. Αφορά τον πλούτο της οικειότητας, τον πλούτο του καθημερινού ρυθμού, τον πλούτο του «είμαστε εδώ μαζί». Εκείνον τον πλούτο που ποτέ δεν ονομάζεται έτσι όσο υπάρχει, γιατί νομίζουμε ότι είναι φυσικός νόμος. Όταν όμως χαθεί, αποκαλύπτεται ως δάνειο. Κι αυτό το δάνειο ανακαλείται χωρίς προειδοποίηση.

Ου συνοδεύει η δόξα.
Η δόξα, δηλαδή η εικόνα που φτιάξαμε για να αντέξουμε το βλέμμα των άλλων. Οι ρόλοι, οι ιδιότητες, τα ονόματα που μας έντυναν. Ο θάνατος δεν τα αναγνωρίζει. Δεν συνομιλεί με το «ποιος ήσουν». Κάνει κάτι σκληρό και απόλυτο: σε φέρνει αντιμέτωπο με το τι υπήρξες όταν κανείς δεν έβλεπε.
Και εδώ αρχίζει η πραγματική συντριβή.
Γιατί ο θάνατος δεν αφαιρεί μόνο τον άλλον, αλλά αφαιρεί και την αυτοκατανόηση.
Σε αναγκάζει να ξαναδείς τη ζωή όχι ως αφήγηση προόδου, αλλά ως συσσώρευση στιγμών που δεν ήξερες ότι ήταν τελικές. Κάθε «αύριο» αποδεικνύεται μια βολική αναβολή. Κάθε «θα τα πούμε» μια υπόσχεση χωρίς εγγύηση.

Επελθών γαρ ο θάνατος, ταύτα πάντα εξηφάνισται.
Η λέξη είναι αμείλικτη: εξηφάνισται. Όχι φθείρονται. Όχι αλλάζουν μορφή. Εξαφανίζονται. Ο θάνατος δεν διαπραγματεύεται. Δεν αφήνει υπολείμματα στα οποία μπορείς να προσκολληθείς για να πεις «κάτι έμεινε». Αφήνει μόνο μνήμη και η μνήμη πονά ακριβώς επειδή δεν είναι παρουσία.
Κι εδώ, υπόγεια, συμβαίνει κάτι ακόμη πιο δύσκολο:
ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι δεν πενθεί μόνο τον άλλον.
Πενθεί τον εαυτό του όπως ήταν πριν. Πενθεί την αθωότητα της βεβαιότητας.
Πενθεί την ψευδαίσθηση ελέγχου.Πενθεί την ιδέα ότι η ζωή είναι διαχειρίσιμη.
Ο πόνος δεν είναι μόνο για την απώλεια, είναι για τη ρωγμή στο σύστημα νοήματος που τον κρατούσε όρθιο.
Η Εκκλησία δεν προσπαθεί να κλείσει αυτή τη ρωγμή.
Δεν την μπαλώνει. Την αναγνωρίζει. Και γι’ αυτό δεν φοβάται να πει ότι όλα τα ανθρώπινα είναι ματαιότητα. Όχι για να μας απελπίσει, αλλά για να μας αποσπάσει από την ψευδή σταθερότητα. Για να μας μετακινήσει από το «κρατώ» στο «εμπιστεύομαι». Από την κατοχή στη σχέση.

Γιατί αν όλα εξαφανίζονται, τότε το ερώτημα δεν είναι τι κρατά. Είναι ποιος κρατά.
Και εδώ η θεολογία γίνεται παρηγορητική όχι με απαντήσεις, αλλά με μετατόπιση: δεν μας λέει ότι ο θάνατος δεν πονά.
Μας λέει ότι ο πόνος δεν είναι το τέλος του νοήματος.
Ότι το νόημα δεν κατοικεί στη διάρκεια, αλλά στην προσφορά. Όχι στο αποτέλεσμα, αλλά στην κίνηση προς τον άλλον.
Υπόγεια, αυτό είναι και το πιο δύσκολο μάθημα:
ότι ζούσαμε σαν να είχαμε χρόνο για να αγαπήσουμε αργότερα, ενώ η αγάπη είναι πάντοτε τώρα ή ποτέ.
Η ματαιότητα αποκαλύπτει τη βία της αναβολής.
Μας δείχνει ότι η μόνη πράξη που αντέχει το τέλος είναι εκείνη που δεν περίμενε εγγυήσεις.
Και τότε, μέσα στη συντριβή, αρχίζει να διαφαίνεται κάτι που δεν εξαφανίζεται.
Όχι ως παρηγορητικό σύνθημα, αλλά ως εμπειρικό ίχνος: ό,τι πέρασε από άνθρωπο σε άνθρωπο ως φροντίδα, ως ευθύνη, ως σιωπηλή παρουσία, μένει.
Όχι γιατί επιβιώνει βιολογικά, αλλά γιατί εγγράφεται στον άλλον. Και αυτός ο άλλος συνεχίζει.
Έτσι, η φράση της νεκρώσιμης ακολουθίας δεν είναι «κατάρα».
Είναι τομή.Κόβει ό,τι ψεύδεται για να μείνει ό,τι αληθεύει.

Πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα όχι για να απελπιστούμε,αλλά για να μάθουμε να ζούμε χωρίς να ζητάμε από τη ζωή εκείνο που μόνο η αγάπη μπορεί να αντέξει όταν όλα τα άλλα εξηφάνισται.

Manos Lambrakis