Και αναρωτιέμαι:
Μα τόσο πολύ ενοχλεί μια ευχή που ο λαός τη λέει δεκαετίες και που προφανώς εκφράζει χαρά και προσμονή για την ημέρα και εμπιστοσύνη στη Μητέρα Του Θεού και όλων μας;
Αρχικά να πούμε πως στα νέα ελληνικά, η λέξη «Παναγιά», δεν σημαίνει μόνο το πρόσωπο της Θεοτόκου. Σημαίνει και τη γιορτή της. Το λέμε όλοι αυθόρμητα όταν μιλάμε για της Παναγίας και εννοούμε τη 15η Αυγούστου. Αυτό είναι κοινότατο σχήμα στη γλώσσα και ονομάζεται «μετωνυμία». Το όνομα του τιμώμενου προσώπου περνά να δηλώσει την ημέρα του. Από εδώ προκύπτει φυσικά η ευχή «Καλή Παναγιά» που είναι ελλειπτική και σημαίνει «καλή γιορτή της Παναγίας». Ακριβώς όπως λέμε «Καλή Ανάσταση» και «Καλό Πάσχα». Το «καλή» δεν χαρακτηρίζει την Παναγία αφού για την Εκκλησία είναι Υπεραγία. Λειτουργεί ευχετικά με την έννοια: «Με το καλό να φτάσει η μέρα και να τη ζήσουμε με ειρήνη, υγεία, χαρά».
Αυτή είναι μια πανάρχαια συνήθεια της ελληνικής. Δεν λέμε «καλή λευτεριά» σε μια γέννα; «Καλή επιτυχία» σ' έναν αγώνα; «Καλό παράδεισο» στο μυστήριο του αποχαιρετισμού; Η φράση χτίζεται πάνω στο ίδιο καλό που δηλώνει ευχή κι όχι αξιολόγηση. Γι' αυτό η αντίρρηση ότι είναι σαν να λες «Καλό Χριστό», που διάβασα σ' ένα άρθρο, προφανώς δεν στέκει. Η λέξη «Χριστός» δεν χρησιμοποιείται στη χρήση μας για να ονομάσει τη γιορτή. Γι' αυτό λέμε «Καλά Χριστούγεννα». Αντίθετα η Παναγιά δηλώνει στη χρήση μας τη γιορτή της. Γι' αυτό λέμε της Παναγίας και όλοι καταλαβαίνουμε. Αν κάποιος θέλει από ακρίβεια να πει «Καλό Δεκαπενταύγουστο» ή «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», όπως προτρέπει ο Άγιος Ναυπάκτου, είναι επίσης σωστό. Αλλά το να ακυρώνουμε σαν γλωσσικό λάθος μια εδραιωμένη ευχή, δείχνει άγνοια για το πώς λειτουργεί πραγματικά η ελληνική.
Χρειάζεται όμως να ξεχωρίσουμε και κάποια επίπεδα λόγου: Άλλο ο λειτουργικός λόγος μέσα στο ναό κι άλλο ο καθημερινός λόγος της γειτονιάς και του σπιτιού. Στη λατρεία ταιριάζει η λιτή ακρίβεια. Εκεί ακούγεται ωραία το «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», «Χρόνια πολλά και βοήθειά μας», «Καλή εορτή της Κοιμήσεως». Στην καθημερινή επικοινωνία η ευχή «Καλή Παναγιά» είναι απολύτως φυσική και ευγενική. Αν κάποιος δεν τη νιώθει ας μην τη χρησιμοποιεί. Αν κάποιος άλλος την λέει με σεβασμό και πίστη ας μην τον ελέγχουμε. Η ευχή είναι φράση που ενώνει. Δεν αξίζει να γίνεται αφορμή για διχασμό. Πολύ περισσότερο όταν πίσω της δεν υπάρχει διάθεση να υποτιμηθεί το πρόσωπο της Θεοτόκου αλλά να τιμηθεί η ημέρα της.
Και τώρα στην καρδιά, στην ουσία της ημέρας:
Η Κοίμηση της Θεοτόκου δεν είναι πένθος αλλά πανηγύρι, γιορτή και δήλωση νίκης! Η Εκκλησία ομολογεί ότι στην κοίμησή της η Παναγία δεν άφησε τον κόσμο αλλά μετέστη προς Αυτόν του Οποίου Μήτηρ υπάρχουσα, δηλαδή Τον Χριστό, τη Ζωή. Η παράδοση μιλά για κοίμηση, ταφή και μετάσταση. Η Μητέρα που έδωσε σάρκα στον Λόγο γεύεται πρώτη τη δόξα Του Αναστημένου Υιού της και γι' αυτό η ημέρα αυτή είναι ημέρα χαράς! Δεν τιμάμε απουσία, τιμάμε μια παρουσία που κορυφώνεται! Ό,τι ψιθυρίζει ο λαός όταν λέει «Παναγιά μου βοήθα», είναι ολόκληρη θεολογία, Θεομητορική θεολογία! Προκύπτει από τη βαθιά πίστη, από τη συνείδηση, από τη βεβαιότητα ότι η Μητέρα μας μας ακούει και μεσιτεύει για εμάς!
Όταν λοιπόν λέω «Καλή Παναγιά», ομολογώ ότι η μέρα της είναι για εμένα χαρά και ελπίδα! Ζητώ να μας αξιώσει να φτάσουμε σ' αυτήν με ειρήνη και να τη ζήσουμε με καθαρή καρδιά. Ζητώ να μεταφέρει στον Υιό της και Θεό τα δάκρυα και τα αιτήματα των ανθρώπων, να παρηγορήσει όσους πονάνε, να δυναμώσει όσους παλεύουν, να σκεπάσει τους τόπους μας που δοκιμάζονται τις τελευταίες ημέρες από τις καταστροφικές πυρκαγιές. Και την ίδια στιγμή δεσμεύομαι, διότι η μεσιτεία της Παναγίας δεν είναι άλλοθι για αδράνεια. Είναι πρόκληση και πρόσκληση να ενώσω προσευχή και πράξη, ευλάβεια και δικαιοσύνη, πίστη και ευθύνη. Ν' αγαπήσω τον διπλανό, να σταθώ στον πληγωμένο, να φροντίσω τον τόπο που μου εμπιστεύτηκε ο Θεός.
Σ' όσους λοιπόν ενοχλούνται από την εν λόγω ευχή, θα πω ότι τους καταλαβαίνω όταν φοβούνται τη χοντροκοπιά ή την επιπολαιότητα. Αλλά δεν βοηθά να βάζουμε τη γλώσσα σε καλούπια που ακυρώνουν τη ζωντανή της ανάσα. Η ελληνική, γνωρίζει καλά την ελλειπτική ευχή και την αγαπά. Η Εκκλησία γνωρίζει καλά την ευλάβεια που μιλά με οικειότητα στη Μητέρα Του Κυρίου. Και ο λαός γνωρίζει καλά να τιμά τη μέρα αυτή με απλές λέξεις που κουβαλούν βάθος. Στο κάτω - κάτω δεν κρινόμαστε από τις συλλαβές αλλά από το πόσο καρδιακά τις προφέρουμε. Αν προτιμάς να πεις «Ευλογημένη η ημέρα της Παναγίας», πες το! Αν προτιμάς «Καλό Δεκαπενταύγουστο», πες το!
Αν προτιμάς «Καλή Παναγιά» και το εννοείς ως «καλή εορτή της Παναγίας», πες το χωρίς ενοχή! Ας μη χαρίζουμε τη χαρά μας σε μια ιδιότυπη «γλωσσική αστυνομία». Ας την κρατήσουμε για να ζήσουμε την ουσία της εορτής!
Καλή Παναγιά, λοιπόν, αδέλφια μου!
Καλή Παναγιά, λοιπόν, αδέλφια μου!
2 σχόλια:
Ο μητροπολίτης Ναυπάκτου μόνο που δεν μας αναθεμάτισε για το (Καλή Παναγιά).
Αλήθεια, αυτό είναι το μεγάλο μας πρόβλημα;
Αυτό είναι που καίει πραγματικά σήμερα την Εκκλησία;
Το αν ο άνθρωπος θα πει «Καλή Παναγιά» αντί για «Καλό Δεκαπενταύγουστο»;
Προφανώς και όταν ένας άνθρωπος λέει
«Καλή Παναγιά»,δεν εννοεί ότι εύχεται στην Παναγία να είναι… καλή!
Εννοεί, απλά και λαϊκά καλή πορεία μέχρι την Παναγιά.Καλό δρόμο μέχρι τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Καλή πορεία μέχρι τον Δεκαπενταύγουστο.
Καλή εορτή.
Καλή αντάμωση με την Παναγία.
Η λαϊκή γλώσσα άλλωστε έχει πάντοτε αυτό το δικαίωμα αλλά και προτέρημα να συμπυκνώνει σε δύο λέξεις ένα ολόκληρο νόημα.
Όπως λέμε «Καλό Πάσχα», χωρίς κανείς να θεωρεί ότι υπάρχει «καλό» και «κακό» Πάσχα.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να κυνηγήσουμε τη φράση.
Το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε τι σημαίνει για εκείνον που την προφέρει.
Ο Ναυπάκτου και όλοι οι αγαπούληδες ας ασχοληθούν περισσότερο..
Για τη Θεία Ευχαριστία που για πολλούς έχει πάψει να αποτελεί το κέντρο της ζωής.
Γιατί οι ίδιοι μετέτρεψαν τους Ιερούς Ναούς σε εμβολιαστικά κέντρα.
Για την οικογένεια που δοκιμάζεται.
Για την πνευματική σύγχυση μιας εποχής που μας οδηγούν οι ίδιοι στον οικουμενισμό.
Ούτε καν γίνεται λόγος για ταυτότητες και για τις μισθολογικές απολαβές της ανώτατης ιεραρχίας, να θυμόμαστε κάτι θεμελιώδες, ότι η Εκκλησία δεν υπάρχει για να προστατεύει πρωτίστως θεσμούς. Υπάρχει για να θεραπεύει ανθρώπους.
Ο άνθρωπος είναι το ζητούμενο.Η ψυχή του.
Η σωτηρία του.
Θα συνεχίσω..
Για τα παρακάτω που θα γράψω δεν είδα τον Ναυπάκτου να μιλήσει με την ίδια αποφασιστικότητα.
Θα μου πείτε, δημοσίως εμφανίστηκε να κάνει το μπόλι.
Με λίγα λόγια πάνω από όλα η υγεία!
Εχουμε συνηθίσει να ευχόμαστε σχεδόν σε όλες τις εορτές ονομαστικές αλλά και οτιδήποτε άλλο να λέμε το κοινότυπο:
«Χρόνια πολλά και πάνω απ’ όλα υγεία».
Ασφαλώς η υγεία είναι μεγάλο αγαθό.
Είναι ευλογία να έχεις δύναμη να εργάζεσαι, να δημιουργείς, να αγκαλιάζεις τους ανθρώπους σου, να υπηρετείς τον συνάνθρωπο.
Αλλά είναι πράγματι η υγεία «πάνω απ’ όλα»;
Εδώ θα περίμενα από την Εκκλησία να μας προβληματίσει πολύ περισσότερο.
Γιατί η Ορθοδοξία δεν είναι μια θρησκεία που μας καλεί απλώς να παρατείνουμε τη βιολογική μας ύπαρξη.
Το κέντρο της Πίστεως μας δεν είναι η μακροζωία αλλά η Ανάσταση.
Δεν είναι η υπόσχεση μιας ζωής χωρίς πόνο.
Είναι η βεβαιότητα ότι ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο.
Ο Χριστός δεν ήρθε για να μας υποσχεθεί ότι δεν θα αρρωστήσουμε.
Ήρθε για να μας χαρίσει τη δυνατότητα της Αιώνιας Ζωής.
Γι’ αυτό και ο λόγος Του είναι συγκλονιστικός αλλά και αποκαλυπτικός..
«Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;».
Τι θα κερδίσει τελικά ο άνθρωπος αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και χάσει την ψυχή του;
Αυτό θα ήθελα να ακούω συχνότερα.
Ότι δεν είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή μας να έχουμε απλώς πολλά χρόνια.
Είναι να έχουμε Χριστό μέσα στα χρόνια μας.
Και εδώ ακριβώς συναντώ μια από τις πιο συγκλονιστικές ευχές που έχω ακούσει.
«Καλό Παράδεισο».
Μέσα στο Περιβόλι της Παναγίας έχω ακούσει πολλές φορές Μοναχούς, αντί για έναν απλό χαιρετισμό, να εύχονται ο ένας στον άλλον
«Καλό Παράδεισο».
Και αυτό με συγκινεί βαθιά.
Γιατί δεν το λένε μόνο όταν κάποιος πεθαίνει.
Το λένε ενώ ο άλλος ζει.
Δεν περιμένουν τον θάνατο για να θυμηθούν τον Παράδεισο.
Τον θυμούνται μέσα στην καθημερινότητά τους.
Τον βάζουν μέσα στον χαιρετισμό τους.
Μέσα στη ζωή τους.
Μέσα στην πορεία τους.
Άραγε όμως τι σημαίνει;
Θα μπορούσε κάποιος να πει και εδώ ότι είναι πλεονασμός, είναι δυνατόν ο Παράδεισος να μην είναι καλός;
Προφανώς και σε αυτή την περίπτωση σημαίνει καλό δρόμο προς τον Παράδεισο.
Καλή πορεία.
Καλή μετάνοια.
Καλό Αγώνα.
Καλή προετοιμασία της ψυχής.
Καλή δύναμη μέχρι τη συνάντηση με τον Δημιουργό.
Γιατί ο Παράδεισος, στην Ορθόδοξη συνείδηση, δεν είναι απλώς μια λέξη που θυμόμαστε πάνω από έναν τάφο.
Είναι ο προορισμός και η ζωή μας είναι ο δρόμος.
Γι’ αυτό το «Καλό Παράδεισο» μπορεί να είναι μια ευχή για σήμερα και όχι μόνο για την τελευταία ημέρα.
Όπως ακριβώς και το «Καλή Παναγιά».
Η μία ευχή λέει..
Καλή πορεία μέχρι την Παναγιά.
Έτσι και η άλλη..
Καλή πορεία μέχρι τον Παράδεισο.
Η μία κοιτάζει προς τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Η άλλη προς την αιωνιότητα και ανάμεσά τους βρίσκεται ολόκληρη η ζωή του ανθρώπου,ένας δρόμος.
Ένας δρόμος από τη γη προς τον Ουρανό.
Από την Κοίμηση προς την Ανάσταση.
Από τον χρόνο προς την αιωνιότητα.
Από τη φθορά προς την αφθαρσία.
Ίσως γι’ αυτό λοιπόν θα έπρεπε να προσέχουμε περισσότερο όχι μόνο τι λέμε, αλλά τι εννοούμε όταν το λέμε.
Δεν έχω κανένα πρόβλημα να πω«Καλή Παναγιά!»
Και δεν αισθάνομαι την ανάγκη να απολογηθώ γι’ αυτό.Γιατί ξέρω τι εύχομαι.
Να στραφεί η καρδιά μας προς Εκείνη που στέκεται πάντοτε ως Μητέρα και πρέσβειρα του γένους των ανθρώπων.
Κι όταν κάποιος μου πει,«Καλό Παράδεισο»,
δεν θα σκεφτώ με φόβο ότι μου εύχεται κάτι που αφορά μόνο το τέλος αλλά θα ακούσω μια σαφής και ρητή υπενθύμιση.
Ζήσε από τώρα με προορισμό τον Παράδεισο.
Αυτό είναι το συγκλονιστικό μήνυμα που κρύβεται πίσω από δύο τόσο απλές ευχές.
Δημοσίευση σχολίου