Υπάρχουν ιστορικές φωτογραφίες που δεν αποτυπώνουν απλώς ένα γεγονός! Αποτυπώνουν τη στιγμή κατά την οποία ένας ολόκληρος κόσμος παύει να υπάρχει όπως τον γνώριζαν οι άνθρωποί του…
Μπροστά μας απλώνεται μία από τις πλέον συγκλονιστικές εικόνες του μικρασιατικού δράματος, η οποία συνέβη σαν σήμερα, 2 Σεπτεμβρίου 1922!: Η αποχώρηση τμημάτων του Ελληνικού Στρατού από την Κρήνη -Τσεσμέ, στο οδυνηρό τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας… Ένα πλοίο κατάφορτο από στρατιώτες στην προκυμαία, ένα ασφυκτικό ανθρώπινο πλήθος, άνδρες εξαντλημένοι, αποσκευές, στρατιωτικό υλικό, ένα άλογο μέσα στην ταραχή της αναχώρησης…
Και απέναντι, επάνω στους γνώριμους λόφους της Ερυθραίας, απλώνεται η γη που σε λίγο θα απομακρυνθεί από τα μάτια τους, ίσως για πάντα...
Δεν πρόκειται για μία συνηθισμένη στρατιωτική επιβίβαση. Είναι η βουβή εικόνα μιας ήττας, μιας υποχώρησης, μα προπαντός ενός αμετάκλητου αποχωρισμού… Οι μορφές δεν ποζάρουν,· δεν γνωρίζουν ότι, έναν αιώνα αργότερα, εμείς θα αναζητούμε στα πρόσωπά τους το μέτρο εκείνης της αγωνίας... Κοιτούν προς το πλοίο, προς τη θάλασσα, προς μια άγνωστη επόμενη ημέρα… Πίσω τους όμως μένουν οι πολιτείες, τα χωριά, οι εκκλησιές, τα σχολεία, τα σπίτια και τα κοιμητήρια των προγόνων! Δηλαδή, όλα όσα συνέθεταν επί αιώνες την ελληνική ζωή της Μικράς Ασίας!
Ο Τσεσμές, το αγαπημένο λιμάνι της Ερυθραίας, γίνεται εδώ το τελευταίο πέρασμα. Από αυτή την ακτή δεν αναχωρούν μόνον στρατιώτες. Μαζί τους απομακρύνεται η ελπίδα της παραμονής. Kαι πίσω από τη στρατιωτική αποχώρηση προβάλλει ήδη το αμέτρητο δράμα των αμάχων, των οικογενειών που θα αναζητήσουν σωτηρία, των επιβιωσάντων προσφύγων που θα περάσουν το Αιγαίο κρατώντας στα χέρια ότι μπόρεσαν και στην ψυχή, ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να χωρέσει σε καμία αποσκευή…
Κάθε σημείο αυτής της φωτογραφίας μοιάζει να ψιθυρίζει μια διαφορετική ιστορία. Το σκοτεινό κύτος του πλοίου, βαρύ από ανθρώπους,· η προκυμαία πλημμυρισμένη από σώματα και αγωνία, η θάλασσα που άλλοτε ένωνε τις δύο ακτές και τώρα γίνεται ο δρόμος της φυγής, ο τόπος στο βάθος, που παραμένει ακίνητος, σαν να παρακολουθεί σιωπηλά τα παιδιά του να φεύγουν...
Αυτό ακριβώς αυτή ακριβώς είναι η δύναμη της εικόνας, η οποία, δεν μας επιτρέπει να δούμε την Ιστορία ως έναν ψυχρό κατάλογο ημερομηνιών και πολεμικών γεγονότων. Μας αναγκάζει να τη δούμε μέσα από ανθρώπινα μάτια. Να αισθανθούμε το βάρος της αναμονής, τον φόβο της επιβίβασης, την αβεβαιότητα της θάλασσας και, περισσότερο απ’ όλα, εκείνη την τελευταία ματιά προς τη Μικρασιατική Γη! Τη ματιά που έγινε ισόβια μνήμη και παραδόθηκε από γενιά σε γενιά…
Η ιστορική φωτογραφία παρουσιάζεται σήμερα έπειτα από ιδιαιτέρως προσεκτική ψηφιακή αποκατάσταση και αναβάθμιση. Κάθε παρέμβαση πραγματοποιήθηκε με απόλυτο σεβασμό στο πρωτότυπο τεκμήριο, χωρίς αλλοίωση της σύνθεσης, των ανθρώπινων μορφών ή του ιστορικού της χαρακτήρα. Σκοπός δεν ήταν να “ωραιοποιηθεί” το παρελθόν, αλλά να αναδειχθούν καθαρότερα όσα ο χρόνος είχε δυσκολέψει το μάτι να διακρίνει, ούτως ώστε η μαρτυρία να φθάσει έως εμάς με τη μεγαλύτερη δυνατή ευκρίνεια και αξιοπρέπεια…
Γιατί οι άνθρωποι αυτής της εικόνας δεν είναι ανώνυμες σκιές μιας μακρινής εποχής. Είναι οι τελευταίοι μάρτυρες μιας πατρίδας που χανόταν πίσω τους· οι φορείς μιας μνήμης που έμελλε να ριζώσει στην Ελλάδα, στις προσφυγικές συνοικίες, στις οικογενειακές διηγήσεις, στα τραγούδια, στα ονόματα και στα εικονίσματα που πέρασαν το Αιγαίο…
Σε σχετικό σχόλιο της παρούσας ανάρτησης παρατίθεται και ο σύνδεσμος της αρχικής δημοσίευσής μου, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της σημερινής παρουσίασης. Έτσι διατηρείται ζωντανή η συνέχεια της έρευνας, της καταγραφής και της δημόσιας μνήμης γύρω από αυτό το σπουδαίο ιστορικό τεκμήριο.
Ας σταθούμε, λοιπόν, για λίγες στιγμές σιωπηλοί απέναντι σε αυτή τη φωτογραφία. Όχι μόνο για να θυμηθούμε την αποχώρηση ενός στρατού, αλλά για να αφουγκραστούμε τον αποχωρισμό ενός ολόκληρου Ελληνισμού από τη Γη των πατέρων του...
Γιατί εκείνη την ημέρα, από την Κρήνη -τον Τσεσμέ, δεν απέπλευσε μονάχα ένα πλοίο γεμάτο στρατιώτες… Απέπλευσε ένας κόσμος ολόκληρος και στην απέναντι ακτή έφθασε ως Μνήμη…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου