Ρε πότε ακριβώς παραχωρήσαμε στο κράτος όχι μόνο το δικαίωμα να γνωρίζει τι χρωστάμε, αλλά και τη φιλοδοξία να υπολογίζει τι άνθρωποι θα αποδειχθούμε οικονομικά στο μέλλον;Γιατί περί αυτού πρόκειται.
Το νέο κρατικό credit score δεν περιορίζεται στην καταγραφή μιας οφειλής. Οικονομικά και περιουσιακά στοιχεία, οφειλές, ρυθμίσεις, πληρωμές και προηγούμενη συμπεριφορά μπορούν να τροφοδοτούν ένα σύστημα το οποίο, με στατιστικές μεθόδους και αλγορίθμους μηχανικής μάθησης, επιχειρεί να εκτιμήσει ικανότητα και πρόθεση αποπληρωμής, ακόμη και πιθανότητα μελλοντικής αθέτησης.
Το παρελθόν δεν αρχειοθετείται απλώς.Χρησιμοποιείται για να προεξοφλήσει το μέλλον.
Αυτό είναι πολιτικά πολύ σοβαρότερο από ακόμη μία εφαρμογή του Δημοσίου.
Και πολύ πιο ενδιαφέρον από τις εύκολες κραυγές περί «Μεγάλου Αδελφού».
Ο Orwell φαντάστηκε μια εξουσία που παρακολουθούσε τον άνθρωπο για να γνωρίζει τι κάνει. Η σημερινή τεχνολογία προσφέρει στην εξουσία κάτι λεπτότερο: τη δυνατότητα να παράγει από όσα γνωρίζει μια εκτίμηση για εκείνο που ενδέχεται να κάνει.
Δεν χρειάζεται να σε θεωρήσει ένοχο.Αρκεί να σε θεωρήσει κίνδυνο.
Ο αλγόριθμος δεν έχει γνώμη, μας λένε. Βεβαίως.
Έχει όμως παραμέτρους. Κάποιος αποφασίζει ποια δεδομένα θα εισέλθουν, ποια θα αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος, πόσο βαθιά θα φτάνει το παρελθόν και πόσο θα κοστίζει στο μέλλον μια παλιά οικονομική αποτυχία.
Η πολιτική απόφαση δεν εξαφανίζεται όταν γίνεται κώδικας.
Απλώς αποκτά το τεράστιο πλεονέκτημα να παρουσιάζεται πλέον ως τεχνικό αποτέλεσμα. Και κάπως έτσι γεννιέται μία από τις πιο βολικές φράσεις της εποχής μας:
«Το έβγαλε το σύστημα».
Κανείς δεν αποφάσισε.
Κανείς δεν ευθύνεται.
Η μηχανή μίλησε.
Αν κάτι χαρακτηρίζει την εποχή Μητσοτάκη, δεν είναι απλώς ότι ψηφιοποίησε το κράτος.
Είναι ότι πίσω από την ψηφιοποίηση διακρίνεται μια ολόκληρη πολιτική αντίληψη: η πεποίθηση ότι σχεδόν κάθε συλλογικό πρόβλημα μπορεί να μεταφραστεί σε πρόβλημα καλύτερης πληροφορίας, καλύτερης μέτρησης και αποτελεσματικότερης διαχείρισης.
Εκεί όπου παλαιότερα βλέπαμε κοινωνικές αντιθέσεις, βλέπουμε τώρα δείκτες.
Εκεί όπου συζητούσαμε για πολιτικές επιλογές, συζητάμε για αποτελεσματικότητα.
Και εκεί όπου συναντούσαμε έναν πολίτη με ιστορία, συγκρούσεις και πραγματικές συνθήκες ζωής, μπορούμε πλέον να συναντήσουμε ένα προφίλ κινδύνου.
Αυτός είναι ο πυρήνας του μητσοτακικού εκσυγχρονισμού και συγχρόνως το όριό του: πιστεύει υπερβολικά σε ό,τι μπορεί να μετρηθεί.
Μόνο που η πολιτική αρχίζει ακριβώς εκεί όπου η μέτρηση δεν αρκεί.
Μια καθυστέρηση πληρωμής είναι δεδομένο.
Γιατί συνέβη, όμως, είναι κοινωνία.
Μια χρεοκοπία καταγράφεται σε ένα πεδίο.
Πίσω της μπορεί να βρίσκεται μια επιχείρηση που έκλεισε, μια οικογένεια που καταστράφηκε, μια περίοδος ανεργίας ή ένας άνθρωπος που κάποτε δεν τα κατάφερε και προσπαθεί να αρχίσει ξανά.
Ο αλγόριθμος μπορεί να αναγνωρίσει ότι άνθρωποι με παρόμοιο παρελθόν παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα αθέτησης.
Δεν μπορεί να απαντήσει στο πολιτικό ερώτημα πόσο από το παρελθόν δικαιούμαστε να αφαιρούμε από το μέλλον ενός ανθρώπου.
Και τότε προκύπτει μια μάλλον άβολη απορία.
Αφού η συνέπεια είναι τόσο σημαντική, γιατί να μετριέται μόνο προς μία κατεύθυνση;
Ο πολίτης καθυστέρησε μια υποχρέωση και η καθυστέρηση γίνεται στοιχείο του ιστορικού του.
Το κράτος καθυστερεί και η καθυστέρηση ονομάζεται «διαχρονική παθογένεια».
Ο πολίτης αθετεί και αξιολογείται η αξιοπιστία του.
Το κράτος δεν ανταποκρίνεται και εξαγγέλλεται μεταρρύθμιση. Ο πολίτης οφείλει να είναι ολοένα περισσότερο διαφανής απέναντι στην εξουσία, ενώ η ίδια η εξουσία διατηρεί περιοχές στις οποίες η διαφάνεια γίνεται ξαφνικά πολύ περισσότερο περίπλοκη υπόθεση.
Ε, λοιπόν, ας τελειώνουμε με αυτή την αριστοκρατία του βαθμολογίου.
Αφού θέλουμε score, να βάλουμε score και στο κράτος.
Χρόνος απονομής δικαιοσύνης. Τήρηση προθεσμιών.
Ποιότητα δημοσίων υπηρεσιών. Συνέπεια οικονομικών υποχρεώσεων.
Θεσμική λογοδοσία. Σταθερότητα κανόνων.
Και αφού ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει οικοδομήσει τόσο μεγάλο μέρος της πολιτικής του ταυτότητας πάνω στην αξιολόγηση, στους στόχους και στα μετρήσιμα αποτελέσματα, δεν βλέπω γιατί θα διαφωνούσε.
Η δημοκρατία επινόησε την αξιολόγηση της εξουσίας από τον πολίτη.
Η νέα τεχνοκρατική φαντασίωση κινδυνεύει να αντιστρέψει αθόρυβα τη φορά του βλέμματος: η εξουσία συγκεντρώνει τα δεδομένα, η εξουσία ορίζει τις παραμέτρους, η εξουσία υπολογίζει και ο πολίτης περιμένει το αποτέλεσμα.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το credit score είναι «καλό» ή «κακό». Είναι πολύ παλαιότερο και πολύ πιο πολιτικό:ποιος έχει το δικαίωμα να κρίνει ποιον;
Και πριν ο κ. Μητσοτάκης κατασκευάσει ένα κράτος που γνωρίζει πόσο αξιόπιστοι είμαστε εμείς, καλό θα ήταν να θυμηθεί μια παλιά, ενοχλητική ιδιότητα της δημοκρατίας:
στο τέλος ο βαθμός δεν μπαίνει στον πολίτη.Μπαίνει στην εξουσία.Με την κάλπη βέβαια!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου