Η Αγία Θεοδώρα της Βάστας και η συμμετοχή της κτίσης στην αγιότητα

 Η μνήμη της Αγίας Θεοδώρας της Βάστας μάς παρουσιάζει μία από τις πιο παράδοξες και θαυμαστές μαρτυρίες της Ορθόδοξης παράδοσης. Στο πρόσωπό της συναντώνται η αγιολογική αφήγηση, η ευλάβεια του λαού και η ίδια η φύση, η οποία μοιάζει να συμμετέχει σιωπηλά στο μυστήριο της αγιότητας.

 Σύμφωνα με την παράδοση, η νεαρή Θεοδώρα, λίγο πριν από τον μαρτυρικό της θάνατο, προσευχήθηκε το σώμα της να γίνει εκκλησία, τα μαλλιά της δέντρα και το αίμα της ποτάμι. Στον τόπο του μαρτυρίου της υψώνεται μέχρι σήμερα ο μικρός ναός της. Από τη στέγη του φυτρώνουν δέντρα, ενώ κάτω από τα θεμέλιά του αναβλύζει νερό. Το γεγονός αυτό δεν προκαλεί μόνο θαυμασμό. Μας καλεί να σταθούμε με ευλάβεια μπροστά σε ένα σημείο όπου η πίστη, η θυσία και η κτίση συνδέονται με τρόπο απτό και ζωντανό.

 Το εκκλησάκι της Αγίας Θεοδώρας δεν είναι απλώς ένα προσκύνημα. Είναι μαρτυρία ότι η θυσιαστική αγάπη, όταν προσφέρεται στον Θεό, δεν μένει άκαρπη. Εκεί όπου ο άνθρωπος βλέπει τέλος, η Εκκλησία διακρίνει αρχή ζωής. Εκεί όπου φαίνεται η φθορά, αναδύεται η ελπίδα. Τα δέντρα που υψώνονται από τη στέγη και το νερό που τρέχει στα θεμέλια φανερώνουν, με τρόπο αισθητό, ότι η χάρη του Θεού δεν αγγίζει μόνο την ψυχή, αλλά ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη και ολόκληρη την κτίση.

 Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιμετωπίζει την ύλη ως κάτι ξένο προς τη σωτηρία. Αντίθετα, όλη η λατρευτική και μυστηριακή της ζωή μαρτυρεί πως ο Θεός αγιάζει τον άνθρωπο μαζί με την κτίση. Το νερό του Βαπτίσματος, το λάδι του Ευχελαίου, ο άρτος και ο οίνος της Θείας Ευχαριστίας, το ξύλο του Σταυρού, τα ιερά λείψανα και οι εικόνες φανερώνουν ότι η ύλη μπορεί να γίνει φορέας χάριτος. Δεν σώζεται ένας αφηρημένος άνθρωπος, αποκομμένος από το σώμα και τον κόσμο· σώζεται ολόκληρος ο άνθρωπος, μέσα στην πραγματικότητα της δημιουργίας.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, υπερασπιζόμενος τις ιερές εικόνες, τόνισε ότι μετά την Ενανθρώπηση του Χριστού η ύλη δεν μπορεί να θεωρείται περιφρονημένη. Ο Υιός του Θεού προσέλαβε αληθινή ανθρώπινη φύση, έζησε μέσα στον υλικό κόσμο και τον αγίασε με την παρουσία Του. Από τη στιγμή που ο Θεός έγινε άνθρωπος, η δημιουργία δεν είναι απλώς το σκηνικό της σωτηρίας, αλλά μετέχει και αυτή, κατά τον τρόπο της, στο έργο της θείας οικονομίας.

Γι’ αυτό και στην εκκλησιαστική εμπειρία συναντούμε συχνά τη φύση να συνδέεται με τους αγίους. Ο Άγιος Δημήτριος τιμάται ως Μυροβλύτης, καθώς η μνήμη του συνοδεύεται από το ευωδιαστό μύρο της χάριτος. Η Αγία Παρασκευή συνδέεται σε πολλά μέρη με αγιάσματα, όπου το νερό γίνεται σημείο παρηγοριάς και θεραπείας. Η Παναγία, σε αναρίθμητα προσκυνήματα, φανερώνεται μέσα από πηγές, σπήλαια, δέντρα, εικόνες που βρέθηκαν σε απλούς φυσικούς τόπους και έγιναν αφορμή αγιασμού ολόκληρων περιοχών. Ακόμη και οι καρποί της γης, όπως ο άρτος, το σιτάρι και οι εορταστικές προσφορές, εισέρχονται στη ζωή της Εκκλησίας ως δώρα ευχαριστίας και ευλογίας.

Η φύση, λοιπόν, στην Ορθόδοξη παράδοση δεν είναι βουβή ούτε αδιάφορη. Δεν λατρεύεται η κτίση· λατρεύεται ο Δημιουργός της. Όμως η δημιουργία μπορεί να γίνει σημείο της παρουσίας Του. Μπορεί να μιλήσει χωρίς λόγια, να παρηγορήσει, να θυμίσει, να οδηγήσει τον άνθρωπο σε δοξολογία. Τα δέντρα, το νερό, το μύρο, το φως, η πέτρα ενός ναού, όλα μπορούν να γίνουν αφορμές προσευχής, όταν συνδέονται με τη χάρη του Θεού και την αγιότητα των ανθρώπων Του.
Στην περίπτωση της Αγίας Θεοδώρας της Βάστας, αυτή η αλήθεια εκφράζεται με ιδιαίτερη δύναμη. Η τελευταία της προσευχή δεν ζητά εκδίκηση ούτε ανθρώπινη δικαίωση. Ζητά να μεταβληθεί η ίδια σε τόπο λατρείας, ζωής και αναψυχής. Το σώμα της να γίνει εκκλησία, δηλαδή χώρος συνάντησης του ανθρώπου με τον Θεό.

 Τα μαλλιά της να γίνουν δέντρα, σημεία ζωής που υψώνονται προς τον ουρανό. Το αίμα της να γίνει νερό, πηγή που ξεδιψά και παρηγορεί. Μέσα σε αυτή την προσευχή φανερώνεται το ήθος του μαρτυρίου: ο άγιος δεν κρατά τίποτε για τον εαυτό του, αλλά προσφέρεται ολοκληρωτικά στον Θεό και στους ανθρώπους.
Έτσι, ο ναός της Αγίας Θεοδώρας δεν είναι μόνο ανάμνηση ενός παλαιού θαύματος. Είναι ζωντανή υπενθύμιση ότι η αγιότητα μεταμορφώνει. Μεταμορφώνει τον άνθρωπο, αλλά και τον τόπο όπου εκείνος προσφέρθηκε στον Θεό. Εκεί όπου χύθηκε αίμα, αναβλύζει νερό. Εκεί όπου κυριάρχησε η ανθρώπινη αδικία, υψώθηκε ναός προσευχής. Εκεί όπου φάνηκε να επικρατεί ο θάνατος, φύτρωσαν δέντρα.

Η Αγία Θεοδώρα μάς καλεί να ξαναδούμε τον κόσμο ως δημιουργία του Θεού και όχι ως απλή ύλη προς χρήση. Μας θυμίζει ότι η κτίση δεν είναι αποκομμένη από τη σωτηρία του ανθρώπου. Όταν ο άνθρωπος αγιάζεται, γίνεται πηγή ευλογίας και για τον χώρο γύρω του. Η παρουσία του Αγίου ειρηνεύει, φωτίζει και καρποφορεί.
Σε μια εποχή όπου η φύση συχνά αντιμετωπίζεται είτε ως αντικείμενο εκμετάλλευσης είτε ως απρόσωπη δύναμη, η Αγία Θεοδώρα της Βάστας μάς φανερώνει έναν διαφορετικό τρόπο θέασης του κόσμου. Η κτίση είναι δώρο. Είναι χώρος ευχαριστίας. Μπορεί να γίνει προσευχή, όταν ο άνθρωπος ζει εν Χριστώ. Και ο άγιος, ενωμένος με τον Θεό, οδηγεί μαζί του και τη δημιουργία στη δοξολογία. Γι’ αυτό το θαύμα της Βάστας δεν εξαντλείται στην εντύπωση που προκαλεί. Το βαθύτερο νόημά του βρίσκεται στη μαρτυρία ότι ο Θεός αγιάζει τα πάντα: τον άνθρωπο, το σώμα, τον τόπο, το νερό, τα δέντρα, τη μνήμη και την ιστορία.

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος