Το «πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως» μεταφέρει την παραβολή στην προσωπική μας ζωή.(Παραβολή του καλού Σαμαρείτη)

Η΄ Κυριακή του Λουκά: Λουκ. 10:25-37

 Η παραβολή του καλού Σαμαρείτη, που διαβάζεται την Η΄ Κυριακή του Λουκά, φανερώνει ότι η σχέση με τον Θεό δεν μπορεί να αποσπαστεί από τη σχέση με τον πάσχοντα άνθρωπο. Το ερώτημα του νομικού, «τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;», προσδίδει στη συζήτηση σωτηριολογική διάσταση: το ζητούμενο δεν είναι απλώς η ηθική συμπεριφορά, αλλά η μετοχή στη ζωή του Θεού. Ο Χριστός τον παραπέμπει στον Νόμο, όπου η ολόψυχη αγάπη προς τον Κύριο συνδέεται με την αγάπη προς τον πλησίον (Δευτερονόμιο 6:5· Λευιτικό 19:18). Το «τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ» καλεί τον άνθρωπο να μεταβάλει τη γνώση της εντολής σε τρόπο υπάρξεως. Η αγάπη προς τον αόρατο Θεό δοκιμάζεται στη στάση απέναντι στον ορατό αδελφό (Α΄ Ιωάννου 4:20).

Το ερώτημα «καὶ τίς ἐστί μου πλησίον;» εκφράζει την προσπάθεια του νομικού να δικαιώσει τον εαυτό του, προσδιορίζοντας μέχρι πού φτάνει η υποχρέωση της αγάπης. Ο Ιησούς, όμως, δεν απαντά με έναν κατάλογο ανθρώπων που δικαιούνται τη συμπόνια μας. Μιλά για έναν τραυματισμένο άνθρωπο, χωρίς να δηλώνει την καταγωγή, τη θρησκεία ή την κοινωνική του θέση. Η ανάγκη του προηγείται κάθε διάκρισης. Απέναντι στον άνθρωπο που κινδυνεύει, το ουσιώδες δεν είναι αν ανήκει στον δικό μας κύκλο, αλλά αν εμείς θα σταθούμε δίπλα του.

Ο ιερέας και ο Λευίτης βλέπουν τον πληγωμένο και προσπερνούν. Το κείμενο δεν εξηγεί τα κίνητρά τους· επομένως, δεν χρειάζεται να τους αποδώσουμε προθέσεις που ο Ευαγγελιστής αποσιωπά. Η αντίθεση αναδεικνύεται στις πράξεις: εκείνοι απομακρύνονται, ενώ ο Σαμαρείτης πλησιάζει. 

Η ιερατική ιδιότητα και η υπηρεσία στον ναό δεν απαλλάσσουν τον άνθρωπο από την ευθύνη της έμπρακτης αγάπης· τον καλούν να φανερώνει με τη ζωή του το έλεος του Θεού. Παράλληλα, η επιλογή ενός Σαμαρείτη, μέλους μιας κοινότητας με ιστορική και θρησκευτική αντιπαλότητα προς τους Ιουδαίους, ανατρέπει τις αναμενόμενες αξιολογήσεις. Ο θεωρούμενος ξένος γίνεται υπόδειγμα εκπλήρωσης της θείας εντολής. Η παραβολή δεν καταδικάζει συλλογικά κάποια θρησκευτική κοινότητα· ελέγχει κάθε άνθρωπο που διαχωρίζει την πίστη από το έλεος.

Το «ἐσπλαγχνίσθη» αποτελεί το κεντρικό σημείο της αφήγησης. Η ίδια λέξη περιγράφει τη συμπόνια του Χριστού για τη χήρα της Ναΐν και του πατέρα για τον επιστρέφοντα άσωτο υιό (Λουκάς 7:13· 15:20). Η ευσπλαχνία δεν παραμένει συναίσθημα: γίνεται περιποίηση των τραυμάτων, μεταφορά, προσωπική φροντίδα και ανάληψη δαπάνης. Ο Σαμαρείτης διαθέτει χρόνο, αγαθά και κόπο, χωρίς να απαιτεί εγγυήσεις ανταπόδοσης. Ακόμη και η αναχώρησή του δεν διακόπτει τη μέριμνα για τον τραυματισμένο. Η αγάπη αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο, συνέχεια και ευθύνη.

Η αρχαία χριστιανική ερμηνεία διακρίνει επίσης στον Σαμαρείτη εικόνα του ίδιου του Χριστού. Ο Ωριγένης, παραθέτοντας παλαιότερη ερμηνευτική παράδοση, συνδέει τον τραυματισμένο με τον Αδάμ, τον Σαμαρείτη με τον Χριστό και το πανδοχείο με την Εκκλησία. Αυτή η πνευματική ανάγνωση δεν ακυρώνει την άμεση πρόσκληση για βοήθεια· την ερμηνεύει μέσα από το μυστήριο της σωτηρίας. Ο Υιός του Θεού πλησιάζει την πληγωμένη ανθρωπότητα, προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση και ανοίγει οδό θεραπείας και κοινωνίας μαζί Του. Αντίστοιχα, η Εκκλησία καλείται να αποτελεί τόπο υποδοχής και φροντίδας, όπου ο τραυματισμένος δεν αντιμετωπίζεται ως ανεπιθύμητο βάρος.

Στο τέλος, ο Χριστός μεταστρέφει το αρχικό ερώτημα: ποιος από τους τρεις έγινε πλησίον του πληγωμένου; Ο πλησίον δεν είναι πλέον μια κατηγορία ανθρώπων που πρέπει να ορίσουμε, αλλά μια σχέση ευθύνης που καλούμαστε να αναλάβουμε. Η απάντηση «ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ᾿ αὐτοῦ» φανερώνει το κριτήριο αυτής της σχέσης. Δεν αρκεί να αναγνωρίζουμε αφηρημένα την αξία του άλλου· χρειάζεται να γινόμαστε παρουσία αγάπης μέσα στη δοκιμασία του.

Το «πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως» μεταφέρει την παραβολή στην προσωπική μας ζωή. Η ακρόαση του Ευαγγελίου μέσα στη θεία Λειτουργία γίνεται πρόσκληση να καρποφορήσει η ευχαριστιακή κοινωνία στη διακονία του αδελφού. Ο μοναχικός, ο ασθενής, ο πρόσφυγας, ακόμη και εκείνος που θεωρούμε αντίπαλο, μπορούν να γίνουν ο τόπος της συνάντησής μας με τον Χριστό. Δεν καλούμαστε να σώσουμε τον εαυτό μας συσσωρεύοντας καλά έργα, αλλά να ανταποκριθούμε στη θεία αγάπη που πρώτη μας πλησίασε και μας θεραπεύει. Η αιώνια ζωή φανερώνεται ήδη ως κοινωνία με τον Θεό, η οποία καρποφορεί σε έλεος χωρίς αποκλεισμούς.

Mητροπολίτης Χονγκ Κονγκ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ