Ο ΥΜΝΟΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΛΙΓΟ ΝΑ ΡΙΞΕΙ ΕΝΑΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ
Ξαφνικά, όμως, κάποιοι ψάλτες αρχίζουν να ψάλλουν μια διαφορετική εκδοχή. «Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ὁ σταυρωθεὶς δι’ ἡμᾶς, ἐλέησον ἡμᾶς».
Τέσσερις λέξεις έχουν προστεθεί στον Τρισάγιο Ύμνο. Το εκκλησίασμα αντιδρά! Απέναντι στη νέα διατύπωση, οι πιστοί αρχίζουν να ψάλλουν την παραδοσιακή εκδοχή. Μέσα στον ίδιο ναό, δύο διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ύμνου αντιπαρατίθενται!
Οι ψαλμωδίες μετατρέπονται σε οργισμένες κραυγές. Ξεσπούν συμπλοκές. Η θρησκευτική τελετή βυθίζεται στο χάος. Κανείς δεν φαντάζεται ότι η σύγκρουση αυτή θα φέρει, μέσα στις επόμενες ημέρες, τον ίδιο τον αυτοκράτορα στα πρόθυρα της ανατροπής του!
Αλλά γιατί τέσσερις λέξεις προκαλούν τέτοια θύελλα;
Στον αυτοκρατορικό θρόνο βρίσκεται ο Αναστάσιος Α΄, ένας ικανότατος, ηλικιωμένος ηγεμόνας, που έχει ενισχύσει τα οικονομικά της αυτοκρατορίας. Στα θρησκευτικά ζητήματα, όμως, η πολιτική του προκαλεί βαθύ διχασμό. Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος της Χαλκηδόνας, το 451, έχει διακηρύξει ότι ο Χριστός αναγνωρίζεται σε δύο φύσεις, θεία και ανθρώπινη, ενωμένες στο ίδιο πρόσωπο, καταδικάζοντας τον Μονοφυσιτισμό.
Μεγάλο μέρος της χριστιανικής Ανατολής όμως, απορρίπτει τη διατύπωση αυτή. Ο Αναστάσιος, αν και αρχικά είχε ακολουθήσει συμβιβαστική πολιτική, έχει πλέον στραφεί ανοιχτά προς τους μονοφυσίτες αντιχαλκηδόνιους. Και η προσθήκη στον Τρισάγιο έχει τεράστια θεολογική σημασία.
Στην Αντιόχεια, όπου η προσθήκη είχε καθιερωθεί στους αντιχαλκηδόνιους κύκλους και ο ύμνος ερμηνευόταν ως αναφερόμενος στον Χριστό, η φράση “ὁ σταυρωθεὶς δι’ ἡμᾶς” θεωρούνταν αποδεκτή. Στην Κωνσταντινούπολη, όμως, ο ύμνος θεωρείται ότι απευθύνεται στην ενιαία και αδιαίρετη Αγία Τριάδα. Επομένως, για τους αντιπάλους της προσθήκης, η νέα διατύπωση υπονοεί ότι ολόκληρη η Αγία Τριάδα σταυρώθηκε!
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια απλή διαφωνία γύρω από έναν εκκλησιαστικό ύμνο. Πίσω από τις τέσσερις λέξεις κρύβεται μια θεολογική σύγκρουση δεκαετιών, που τώρα μετατρέπεται σε ανοιχτή πολιτική αναμέτρηση. Και η Κωνσταντινούπολη εκρήγνυται!
Η στάση ξεκίνησε με συγκρούσεις ανάμεσα στους <<λαικότερους>> Πράσινους και στους «συντηρητικότερους» Βένετους στους δρόμους της Πόλης, στο Φόρο του Κωνσταντίνου. Κραδαίνοντας ρόπαλα, πετώντας πέτρες και φωνάζοντας πολιτικά και θρησκευτικά συνθήματα άρχισαν να γεμίζουν τους δρόμους και τις πλατείες.
Την ίδια στιγμή εξκουβίτορες και Βουκελλάριοι κινητοποιούνται για να καταστείλουν την εξέγερση. Μια ομάδα από τους εξεγερμένους βρίσκεται έξω από το σπίτι του στρατηγού Αρεόβινδου και του ζητά επιτακτικά να καταλάβει το θρόνο. Ο ίδιος, φοβούμενος τον κίνδυνο μιας τέτοιας λαϊκής εκλογής,«δραπετεύει» κυριολεκτικά από το σπίτι του και τρέχει προς το παλάτι, διαβεβαιώνοντας τον αυτοκράτορα για την πίστη του στο πρόσωπό του. Οι στασιαστές κατευθύνονται προς τον Ιππόδρομο για να επιβάλλουν τη βούλησή τους στον αυτοκράτορα, να τον καθαιρέσουν σε περίπτωση που δεν εμφανιζόταν στον λαό.
Σε όλη την διάρκεια της στάσης, όπως συνέβαινε σχεδόν πάντα σε τέτοιου είδους εξεγέρσεις, κλέφτες και λωποδύτες ξέκοβαν από το πλήθος και επιχειρούσαν να σπάσουν τα κλειστά πορτόφυλλα σπιτιών και καταστημάτων, χτυπώντας τα με πέτρες και τσεκούρια. Tα περισσότερα παραβιάζονταν και λεηλατούνταν από τους κοινούς κακοποιούς που έβρισκαν ευκαιρία να κάνουν κάθε είδους παρανομία, ακόμα και εγκληματικές ενέργειες ,δολοφονίες και βιασμoύς.
Χιλιάδες κόσμου είχαν μαζευτεί στον Ιππόδρομο και είχαν καταλάβει και τις κερκίδες και την πίστα.Το λαικό δικαστήριο για το μονοφυσίτη αυτοκράτορα είχε στηθεί και η ατμόσφαιρα μύριζε βαριά. Κανείς δεν ήξερε πώς θα κατέληγε αυτή η εξέγερση…
Ο Αναστάσιος βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια κρίσιμη απόφαση. Θα επιχειρήσει να καταστείλει την εξέγερση με τη βία ή θα αναζητήσει έναν άλλο τρόπο να σώσει τον θρόνο του; Και τότε συμβαίνει κάτι απροσδόκητο!
Ο αυτοκράτορας εμφανίζεται μπροστά στο εξεγερμένο πλήθος, στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Αλλά δεν φορά το αυτοκρατορικό διάδημα!
Ο Αναστάσιος άρχισε να μιλά. Με ηρεμία αλλά και αποφασιστικότητα, πότε με παρακλήσεις και πότε με απειλές, με νηνεμία αλλά και ένταση στο λόγο, απευθυνόμενος στη λογική αλλά και στην καρδιά των χριστιανών κατόρθωσε να συγκινήσει το πλήθος. Κατηγόρησε τους στασιαστές ότι επιτέθηκαν κατά ομοθρήσκων τους και λεηλάτησαν το βιος τους. Μίλησε για την οργή του Θεού, για τη θλίψη της Παναγιάς, όταν βλέπουν τους χριστιανούς να αλληλοσπαράσσονται. Ό ίδιος δήλωσε ότι ήταν πρόθυμος να παραιτηθεί και να αποσυρθεί στο μοναστήρι από όπου τον είχαν καλέσει για να ανεβεί στο θρόνο, αν αυτή ήταν η βούληση του λαού.
Καθώς μιλούσε, άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες φωνές υπέρ του, ενισχυόμενες και από ανθρώπους του παλατιού. Οι φωνές αυτές πολλαπλασιάστηκαν και τελικά η εναντίον του αυτοκράτορα διαδήλωση κατέληξε σε εκδήλωση υπέρ της παραμονής του στο θρόνο. Δυο αυλικοί έφεραν από το παλάτι το στέμμα. Ο αυτοκράτορας το φόρεσε προς επιβεβαίωση και νομιμοποίηση της εξουσίας του, ενώ το πλήθος άρχισε να ζητωκραυγάζει.
Ο αυτοκράτορας με την πειθώ και τη διπλωματία μπόρεσε να ελέγξει την κατάσταση, χωρίς να χρησιμοποιήσει τη βία. Βέβαια τις επόμενες μέρες εξαπέλυσε ένα κυνηγητό και συνέλαβε τους πρωτεργάτες και υποστηρικτές της στάσης, για να αποτρέψει παρόμοια ενέργεια στο μέλλον…
Ο Αναστάσιος έχει πετύχει κάτι σχεδόν αδιανόητο. Έχει μετατρέψει την απειλή της παραίτησής του σε όπλο για τη σωτηρία του θρόνου του! Θα παραμείνει αυτοκράτορας μέχρι τον θάνατό του, το 518. Θα αφήσει πίσω του μια αυτοκρατορία με γεμάτα ταμεία, αλλά και με βαθιές θρησκευτικές πληγές.
Και η «κρίση του Τρισάγιου» θα μείνει στην ιστορία ως μια συγκλονιστική απόδειξη της δύναμης που μπορούσαν να αποκτήσουν οι θρησκευτικές αντιπαραθέσεις στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Εκείνες τις ημέρες του Νοεμβρίου του 512, η Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει στα πρόθυρα του εμφυλίου σπαραγμού. Και όλα είχαν αρχίσει μέσα στην Αγία Σοφία, με έναν ύμνο που οι πιστοί έψαλλαν για να δοξάσουν τον Θεό.
Σε όλη την διάρκεια της στάσης, όπως συνέβαινε σχεδόν πάντα σε τέτοιου είδους εξεγέρσεις, κλέφτες και λωποδύτες ξέκοβαν από το πλήθος και επιχειρούσαν να σπάσουν τα κλειστά πορτόφυλλα σπιτιών και καταστημάτων, χτυπώντας τα με πέτρες και τσεκούρια. Tα περισσότερα παραβιάζονταν και λεηλατούνταν από τους κοινούς κακοποιούς που έβρισκαν ευκαιρία να κάνουν κάθε είδους παρανομία, ακόμα και εγκληματικές ενέργειες ,δολοφονίες και βιασμoύς.
Χιλιάδες κόσμου είχαν μαζευτεί στον Ιππόδρομο και είχαν καταλάβει και τις κερκίδες και την πίστα.Το λαικό δικαστήριο για το μονοφυσίτη αυτοκράτορα είχε στηθεί και η ατμόσφαιρα μύριζε βαριά. Κανείς δεν ήξερε πώς θα κατέληγε αυτή η εξέγερση…
Ο Αναστάσιος βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια κρίσιμη απόφαση. Θα επιχειρήσει να καταστείλει την εξέγερση με τη βία ή θα αναζητήσει έναν άλλο τρόπο να σώσει τον θρόνο του; Και τότε συμβαίνει κάτι απροσδόκητο!
Ο αυτοκράτορας εμφανίζεται μπροστά στο εξεγερμένο πλήθος, στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Αλλά δεν φορά το αυτοκρατορικό διάδημα!
Ο Αναστάσιος άρχισε να μιλά. Με ηρεμία αλλά και αποφασιστικότητα, πότε με παρακλήσεις και πότε με απειλές, με νηνεμία αλλά και ένταση στο λόγο, απευθυνόμενος στη λογική αλλά και στην καρδιά των χριστιανών κατόρθωσε να συγκινήσει το πλήθος. Κατηγόρησε τους στασιαστές ότι επιτέθηκαν κατά ομοθρήσκων τους και λεηλάτησαν το βιος τους. Μίλησε για την οργή του Θεού, για τη θλίψη της Παναγιάς, όταν βλέπουν τους χριστιανούς να αλληλοσπαράσσονται. Ό ίδιος δήλωσε ότι ήταν πρόθυμος να παραιτηθεί και να αποσυρθεί στο μοναστήρι από όπου τον είχαν καλέσει για να ανεβεί στο θρόνο, αν αυτή ήταν η βούληση του λαού.
Καθώς μιλούσε, άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες φωνές υπέρ του, ενισχυόμενες και από ανθρώπους του παλατιού. Οι φωνές αυτές πολλαπλασιάστηκαν και τελικά η εναντίον του αυτοκράτορα διαδήλωση κατέληξε σε εκδήλωση υπέρ της παραμονής του στο θρόνο. Δυο αυλικοί έφεραν από το παλάτι το στέμμα. Ο αυτοκράτορας το φόρεσε προς επιβεβαίωση και νομιμοποίηση της εξουσίας του, ενώ το πλήθος άρχισε να ζητωκραυγάζει.
Ο αυτοκράτορας με την πειθώ και τη διπλωματία μπόρεσε να ελέγξει την κατάσταση, χωρίς να χρησιμοποιήσει τη βία. Βέβαια τις επόμενες μέρες εξαπέλυσε ένα κυνηγητό και συνέλαβε τους πρωτεργάτες και υποστηρικτές της στάσης, για να αποτρέψει παρόμοια ενέργεια στο μέλλον…
Ο Αναστάσιος έχει πετύχει κάτι σχεδόν αδιανόητο. Έχει μετατρέψει την απειλή της παραίτησής του σε όπλο για τη σωτηρία του θρόνου του! Θα παραμείνει αυτοκράτορας μέχρι τον θάνατό του, το 518. Θα αφήσει πίσω του μια αυτοκρατορία με γεμάτα ταμεία, αλλά και με βαθιές θρησκευτικές πληγές.
Και η «κρίση του Τρισάγιου» θα μείνει στην ιστορία ως μια συγκλονιστική απόδειξη της δύναμης που μπορούσαν να αποκτήσουν οι θρησκευτικές αντιπαραθέσεις στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Εκείνες τις ημέρες του Νοεμβρίου του 512, η Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει στα πρόθυρα του εμφυλίου σπαραγμού. Και όλα είχαν αρχίσει μέσα στην Αγία Σοφία, με έναν ύμνο που οι πιστοί έψαλλαν για να δοξάσουν τον Θεό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου