ΟΙ ΑΘΩΟΙ( ; ) Μερικές παρατηρήσεις με αφορμή το 1ο επεισόδιο της νέας σειρά του καναλιού του ΜΕΓΚΑ, «Οι αθώοι».

Α. ΤΑ ΑΥΘΕΝΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
Η σειρά βασίζεται σε ένα λογοτεχνικό έργο του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, με τίτλο «Κατάδικος». Στην έκδοση του 1934 και στη σελίδα 28 ο συγγραφέας αναφέρεται στο βιασμό της μητέρας του κεντρικού ήρωα, ο οποίος τοποθετείται «σ’ ένα βουνό της Χειμάρας», ενώ στη σελίδα 70 την αποκαλεί «Αρετή, την Αρβανίτισσα». Στο κείμενο του Θεοτόκη δεν υπάρχει πουθενά κάποια αναφορά στην μητρική γλώσσα της «Αρετής».

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΣΕΙΡΑΣ
1. Η σεναριογράφος τοποθετεί τον βιασμό της μητέρας του ήρωα σε ένα ποτάμι. Όμως στη Χιμάρα δεν υπάρχει κάποιο ποτάμι. Το μόνο «Ποτάμι» είναι τοπωνύμιο (χωρίς «ποτάμι») και μάλιστα παραλιακό.

2. Το τραγούδι που τραγουδάει η Αρετή με τις φίλες στα αλβανικά έχει τίτλο: «Vajzë e valëve». Στην πραγματικότητα πρόκειται για το χιμαριώτικο τραγούδι «Κόρη του γιαλού», που έχει ως συνθέτη τον Νέτσο (Νέστωρα) Μούκο ο οποίος το έγραψε γύρω στα 1930 και πιέστηκε να το μεταφράσει στα αλβανικά. Οι Χιμαραίοι το τραγουδούν και σήμερα, αλλά μόνον στην γλώσσα τους, τα ελληνικά.

3. Η Αρετή φαίνεται να απευθύνεται και στη μητέρα της στα αλβανικά, ενώ η τελευταία της μιλά στα ελληνικά. Δηλωτικό πιθανόν κάποιας διγλωσσίας; Να πληροφορήσουμε τους ιθύνοντες της σειράς πως, οι Χιμαραίες αναγκάστηκαν να μάθουν κάποια αλβανικά σε μαθήματα που υποχρεώθηκαν να παρακολουθήσουν, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δηλαδή κάμποσες δεκαετίες από το χρονικό σημείο όπου τοποθετείται το έργο.

4. Η σεναριογράφος, αν και Ηπειρώτισσα (είναι άραγε;), φαίνεται ότι «αγνοεί» αρκετά πράγματα που αφορούν την ιδιαίτερη πατρίδα της: Α) δεν γνωρίζει πως στην Ήπειρο (και τη Χιμάρα), ως «Τούρκους» αποκαλούσαν όλους τους μουσουλμάνους οι οποίοι στην περιοχή ήταν κυρίως Αλβανοί. Β) Βάζει την Αρετή να μιλά (κακά) αλβανικά και να λέει στους Κερκυραίους «Γιαμ Χιμαριώτα». Και το επισημαίνω διότι και οι πιο έξαλλοι Αλβανοί εξτρεμιστές προσπαθούν να ερμηνεύσουν την ελληνογλωσσία της Χιμάρας με διάφορες αλχημίες, αλλά ποτέ δεν επιχείρησαν να την «καταργήσουν».

5. Το όνομα Αρετή δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι το όνομα μιας Αλβανίδας. Α) Η κατάληξη -i είναι στα αλβανικά το οριστικό άρθρο και αφορά αποκλειστικά το αρσενικό γένος και Β) Οι λέξεις στα αλβανικά (και τα ονόματα), δεν τονίζονται ποτέ στη λήγουσα.

ΕΝ ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΙ
1. Οι παλιοί Κερκυραίοι, στόλιζαν τους Ηπειρώτες με διάφορα υποτιμητικά κοσμητικά επίθετα. Συμβαίνει πολλές φορές μεταξύ γειτονικών περιοχών. Οι Κερκυραίοι είχαν την ευλογία να μην κατακτηθούν από τους Οθωμανούς και έτσι κράτησαν ένα πολιτιστικό επίπεδο το οποίο σε σύγκριση με αυτό των σκλάβων Ηπειρωτών τους έκανε να τους αποκαλούν «Αρβανίτες». Έτσι κάνει και ο Θεοτόκης. Ονομάζει την Αρετή «Αρβανίτισσα», χωρίς ποτέ να αναφέρει ότι ήταν «Αρβανίτισσα» και στη γλώσσα.

2. Οι Χιμαραίοι μιλούσαν και μιλούν ένα ελληνικό ιδιώμα το οποίο δεν το μάθαν στην Εκκλησία ή στο σχολείο ή στην Κέρκυρα, όπως πιθανόν να νομίζουν κάποιοι ιθύνοντες της σειράς. Το ιδίωμα αυτό χαρακτηρίζεται από τσιτακισμούς, ασυναίρετα, αρχαίες λέξεις που δεν βρίσκονται σε χρήση σε καμιά άλλη περιοχή του ελληνισμού, δωρισμούς κλπ. Σήμερα και όσοι από τους Χιμαραίους έχουν πάει σε σχολείο της Αλβανίας, γνωρίζουν τα αλβανικά και οι περισσότεροι μάλλον «τσάτρα – πάτρα».

Για να καταλήξουμε: οι Χιμαραίοι, οι β/Ηπειρώτες οι απανταχού Έλληνες στον κόσμο (μετανάστες ή γηγενείς), αντιμετωπίζονται από το ελλαδικό κράτος και τους διανοούμενούς του, με προκατάληψη (για να μην πω με απέχθεια ή και εχθρότητα). Το Αθηναϊκό κρατίδιο (και οι διανοούμενοί του), εδώ και πολλά χρόνια έπαψαν να θεωρούν το ελληνικό έθνος ως δημιουργό του κράτους και προσπαθούν να δημιουργήσουν έθνος κατά τα γαλλικό και αμερικάνικο πρότυπο, δηλαδή έθνος που αποτελείται από άτομα που το κυριότερο συνδετικό τους στοιχείο είναι η υπηκοότητα. Όλοι όμως αυτοί οι Έλληνες του εξωτερικού (μετανάστες και γηγενείς), χαλάνε τη σούπα και υπενθυμίζουν σε κάποιους την αλήθεια της ελληνικής συνείδησης και καταγωγής.
ΥΓ. Πως το είχε πει ο πατρο-Κοσμάς, «ψευτορωμαίϊκο»;

Κώστας Δέλτας

Διαβάστε και-Η αναπαράσταση του Ελληνισμού εκτός συνόρων στη σύγχρονη ελληνική κουλτούρα