Για το «εμφύσημα» του Θεού στον Αδάμ, η Αγία Γραφή δεν μιλάει ούτε για «ψυχή», ούτε για «ανάσα», ούτε για «ζωντάνεμα». Μιλάει για το Άγιο Πνεύμα που του δόθηκε και τον έκανε «ψυχή ζώσα» πνευματικά, ανεβάζοντάς τον από το «κατ’ εικόνα» στο «καθ’ ομοίωσιν».
Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όταν μιλούν για το τελειότερο έργο του Θεού, το αποκαλούν άνθρωπο, όχι με την βιολογική του υπόσταση, αλλά με την παρουσία και του Αγίου Πνεύματος μέσα του. Δεν φθάνει να γεννηθεί κάποιος βιολογικά για να ονομασθεί άνθρωπος, αλλά πρέπει να έχει μέσα του και το Άγιο Πνεύμα. Ζωντανός και πραγματικός άνθρωπος είναι εκείνος που «χαριτώνεται» από την Χάρη του Θεού. Διαφορετικά, είναι μεν άνθρωπος, αλλά είναι νεκρός για τον Θεό, κυριαρχούμενος από διάφορα πάθη.
Σύμφωνα με την Ορθόδοξη πίστη, εφ’ όσον άνθρωπος είναι μόνο όποιος λαμβάνει μέσα του το Άγιο Πνεύμα, και ο Αδάμ ήταν ο πρώτος που έλαβε το Άγιο Πνεύμα, άρα ήταν Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Με την έννοια αυτή τον ονομάζουμε ΠΡΩΤΟΠΛΑΣΤΟ. Γιατί ήταν ο πρώτος που πλάσθηκε κατ’ εικόνα, και καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Ο Αδάμ καθίσταται ο πρώτος που έγινε ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΟ....
Σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, για να είναι ο Αδάμ "άνθρωπος θεούμενος", ήταν ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ η λήψη της ακτίστου Χάριτος του Αγίου Πνεύματος καί ο Άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέγει: "... Ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο και από ορατή και από αόρατη φύση, ώστε ν’ αποτελεί δική του εικόνα και ομοίωση».
Ο άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ, ερμηνεύει ορθά τη Γένεση περί της Δημιουργίας τού Αδάμ: «...Αν ο Θεός δεν είχε εμφυσήσει μέσα στο πρόσωπό του την πνοή της ζωής, δηλαδή την Χάρη του Αγίου Πνεύματος, τότε ο Αδάμ θα έμενε χωρίς να έχει μέσα του το Άγιο Πνεύμα που ανυψώνει τον άνθρωπο σε Θεοειδή αξιοπρέπεια… Όσο τέλειος και να είχε δημιουργηθεί, και ανώτερος από όλα τα άλλα τα πλάσματα του Θεού, ως το στεφάνι της δημιουργίας στη γη, θα παρέμενε ίδιος ακριβώς με όλα τα άλλα δημιουργήματα, που, αν και έχουν σώμα, ψυχή και πνεύμα, το καθένα κατά το γένος του, δεν έχουν ωστόσο μέσα τους το Άγιο Πνεύμα....".
Οι διαφορές που ενυπάρχουν στο βιβλικό κείμενο μεταξύ των άλογων και των έλλογων όντων είναι:
Πρώτον, η «δημιουργική εντολή» στην περίπτωση των αλόγων, των φυτικών και λοιπών όντων, όχι όμως και στον άνθρωπο, για τον οποίο υπάρχει ιδιαίτερη δημιουργική θεία απόφαση (ποιήσωμεν).
Δεύτερον, στα φυτά, στα ζώα και στα πτηνά ακολουθεί και τονίζεται με χαρακτηριστικές επαναλήψεις, ειδικότερα στο πρώτο κεφάλαιο της Γενέσεως, η φράση «κατά γένος». Η θεία πρόγνωση προφανέστατα προλαμβάνει τις αθεϊστικού χαρακτήρος θεωρητικές υποθέσεις περί της εξελικτικής μετάβασης από είδος σε είδος (π.χ. από πίθηκο σε άνθρωπο), υπογραμμίζοντας την ετερότητα και το ασύγχυτο των ειδών.
Το αξιοπρόσεχτο είναι ότι, ενώ η φράση «κατά γένος» ακολουθεί αμέσως μετά το όνομα της καθεμιάς κατηγορίας ζώων, στον άνθρωπο έπεται αμέσως και με την ίδια πρόθεση (κατά) η φοβερή διατύπωση «κατ᾿ εικόνα ημετέραν καὶ καθ᾿ ομοίωσιν». Πρόκειται, για ένα ξέχωρο «γένος», το οποίο ανάγεται και αναφέρεται άμεσα στον ίδιο τον Θεό, οπότε δεν μπορεί να τεθεί στο ίδιο οντολογικό επίπεδο με τα λοιπά γένη των ζώντων οργανισμών.
Τρίτον, ο άνθρωπος δεν είναι μονάχα «χοῦς ἀπό τῆς γῆς». Στο κείμενο της Γένεσης, αμέσως μετά τη δημιουργία του χοϊκού σκεύους (σώματος), αναφέρεται η χορήγηση της πνοής ζωής στο πρόσωπον αυτού, ενώ στο χωρίο του Ιώβ το «λαλητόν», όπου έχουμε σαφή υποδήλωση της ύπαρξης λογικής ψυχής στον Αδάμ, κάτι που δεν υφίσταται για τα ανώτερα θηλαστικά.
Ο Άγιος Παΐσιος εντοπίζει ουσιαστική διαφορά στον τρόπο της κτίσεως του ανθρώπου και των λοιπών όντων. Πράγματι, στην περίπτωση του ανθρώπου η ποίησις (ποιήσωμεν) συνδυάζεται μονάχα με την πλάσιν, κάτι που δεν ισχύει για τα φυτά, τα άλογα ζώα και τα πτηνά. Στην περίπτωση των τελευταίων δίνεται η εντολή από τον Θεό της «εξαγωγής» τους από τη «γη» ή από τα «ύδατα», κάτι που δεν καταγράφεται για τον άνθρωπο. Η θεία προσταγή για την άλογη κτίση δικαιολογεί τον τρόπο της εξέλιξης και με την πρόθεση «εκ» (βλ. Γεν. β’ 9). Αυτό δεν το αρνείται ούτε η ίδια η Πατερική παράδοση, όπως για παράδειγμα ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης που μίλησε για την σπερματική «προκαταβολή» της ουσίας των όντων στην αρχή της δημιουργίας, χάρη στην οποία προήχθησαν εξελικτικά και σταδιακά στο είναι.
Στο ζήτημα της εξελικτικής προόδου από είδος σε είδος (δαρβινική θεωρία) και στον υπερτονισμό τού «κατά γένος» των όντων στο βιβλίο της Γένεσης, κάποτε τον Όσιο Πορφύριο Καυσοκαλυβίτη τον γνώρισε ένας βιολόγος που ενώ αποχωρούσε μετά τη συνομιλία τους από το κελάκι του, τον σταμάτησε στην πόρτα η φωνή του Γέροντα: «τι λες για τη θεωρία της εξέλιξης»; Σημειωτέον ότι ο εκπαιδευτικός είχε κατά νου να θέσει το ζήτημα στον Όσιο, αλλά στην πορεία της συζήτησής τους το είχε λησμονήσει. Ο χαρισματικός Άγιος δεν το άφησε αναπάντητο. Η τοποθέτηση του Οσίου έγινε με μια ρητορική ερώτηση: «πες τους αν μπορούν να ζευγαρώσουν έναν αρσενικό πίθηκο με μια γυναίκα ή έναν άνδρα με έναν θηλυκό πίθηκο». Το προφανές συμπέρασμα στο οποίο ήθελε ο πολυχαρισματούχος πατήρ να καταλήξει ήταν πως είναι αδύνατη η μετάβαση από το ένα είδος στο άλλο. Η δημιουργία των όντων «κατά γένη» συνηγορεί εν προκειμένω και επαυξάνει τη συγκεκριμένη βιβλική θεώρηση του πράγματος.
Ο χριστιανός, βλέπει το άπειρο, ακατάληπτο και υπερθαύμαστο σχέδιο του Κυρίου, ο Οποίος μέσα στην ομοουσιότητα του κτιστού είναι ξεχώρισε ένα ον, τον άνθρωπο, και τον συνέδεσε με την αόρατη και πνευματική δημιουργία Του (τους Αγγέλους), πάνω από όλα όμως και, όπερ το ύψιστον, με τον ίδιο τον Εαυτό του (κατ’ εικόνα).
Η Εκκλησία δεν απορρίπτει την εξέλιξη ούτε κοντράρεται με την επιστημονική κοινότητα. Άλλωστε, και την ίδια την επιστήμη ο Θεός την εποίησε και την ευλόγησε μέσα στο κατ’ εικόνα της δημιουργίας μας. Το πιο σημαντικό, εξάλλου, το οποίο δεν πρέπει ποτέ να λησμονούμε είναι ότι η δημιουργία είναι μια διηνεκής διαδικασία που ολοκληρώνεται στη Βασιλεία του Θεού και έχει εσχατολογική πηγή και προορισμό.
Τέλος, ας διευκρινισθεί ότι στη Βίβλο η έννοια «ημέρα» προσδιορίζει μια χρονική περίοδο άλλοτε περιορισμένης και άλλοτε ακαθόριστης ή μακράς διάρκειας. Η Βιβλική κοσμογονία δεν είναι επιστημονική, αστρονομική έκθεση της δημιουργίας, αλλά απλουστευμένη σχηματική ταξινόμηση των δημιουργημάτων για σκοπό θρησκευτικό, ότι αυτά έγιναν από τον Θεό, και έχουν σκοπό παιδαγωγικό…
Επιμέλεια: Στρατής Ανδριώτης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου