Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΣΤΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
( Με την βοήθεια και της τεχνητής νοημοσύνης)
Ο Καποδίστριας είναι στην Ιταλία όταν ο Ναπολέων κουρσεύει τον πλούτο της, και τον πλούτο της Ελληνικής παροικίας, των ελληνικών ιδρυμάτων και αυτής ακόμα της εκκλησιάς του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων της Βενετίας.
Ο Καποδίστριας, έχοντας ολοκληρώσει τις σπουδές του στην Πάδοβα (η οποία ανήκε στην επικράτεια της Βενετίας και είχε ήδη καταληφθεί από τα γαλλικά στρατεύματα), πήρε το πτυχίο του και αναχώρησε από την Ιταλία για την Κέρκυρα στα τέλη Μαΐου με αρχές Ιουνίου του 1797.
Συνεπώς, ο νεαρός Καποδίστριας έζησε από πρώτο χέρι, ως φοιτητής τον πανικό, τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και την τελική πτώση του βενετικού κράτους.
Μάλιστα, όταν το πλοίο του έφτασε στην Κέρκυρα τον Ιούνιο του 1797, βρήκε εκεί τα γαλλικά πολεμικά πλοία υπό τον στρατηγό Ζαντιγί (Gentili), τα οποία είχαν σταλεί από τον Ναπολέοντα για να καταλάβουν τα Επτάνησα αμέσως μετά την πτώση της Βενετίας. Και να τα μετατρεψουν σε νομό της Γαλλίας,
Αυτή η άμεση βίωση της ναπολεόντειας ισχύος και των μεθόδων του Βοναπάρτη στην Ιταλία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την κατοπινή επιφυλακτική και επικριτική του στάση απέναντι στον Γάλλο ηγέτη.
1. Μιλάνο (Μάιος 1796)
Μετά τη νίκη του στη μάχη του Λόντι, ο Ναπολέων εισέρχεται θριαμβευτής στο Μιλάνο. Αμέσως επιβάλλει στην πόλη μια τεράστια οικονομική εισφορά (20 εκατομμύρια φράγκα) και ξεκινά τη λεηλασία. Από την περίφημη Αμβροσιανή Βιβλιοθήκη (Biblioteca Ambrosiana) αφαιρούνται ανεκτίμητοι θησαυροί, μεταξύ των οποίων ο περίφημος Ατλαντικός Κώδικας (Codex Atlanticus) του Λεονάρντο ντα Βίντσι, καθώς και πολύτιμα χειρόγραφα του Βιργιλίου.
2. Πάρμα και Μόντενα (Άνοιξη 1796)
Οι δούκες της Πάρμας και της Μόντενας αναγκάζονται να υπογράψουν ανακωχή με τους Γίγαντες της Γαλλικής Δημοκρατίας. Για πρώτη φορά στην ιστορία των σύγχρονων πολέμων, ο Ναπολέων εισάγει έναν επαναστατικό —αλλά ληστρικό— όρο στις συνθήκες: την υποχρεωτική παράδοση πινάκων ζωγραφικής. Από την Πάρμα αφαιρούνται αριστουργήματα του Κορρέτζο (Correggio), ενώ από τη Μόντενα δεκάδες πίνακες των Καράτσι και του Γκουερτσίνο, οι οποίοι συσκευάζονται και στέλνονται στο Παρίσι.
3. Μπολόνια και Φεράρα (Ιούνιος 1796)
Κατά την προέλασή του στα εδάφη που ανήκαν τότε στο Παπικό Κράτος (τις λεγόμενες Legazioni), ο Ναπολέων καταλαμβάνει την Μπολόνια. Η πόλη, που αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα καλλιτεχνικά κέντρα της Ιταλίας, υφίσταται αδίστακτη λεηλασία. Εκατοντάδες πίνακες των Ραφαήλ, Περουτζίνο και Γκουίντο Ρένι αφαιρούνται από τις εκκλησίες και τα δημόσια κτίρια. Το ίδιο συμβαίνει και στη Φεράρα.
4. Βερόνα (Ιούνιος 1796)
Αν και η Βερόνα ανήκε στην (ουδέτερη ακόμα) Δημοκρατία της Βενετίας, οι Γάλλοι την καταλαμβάνουν με το πρόσχημα της καταδίωξης των Αυστριακών. Εκεί, εκτός από τις εισφορές σε τρόφιμα και χρήμα, οι Γάλλοι λεηλατούν τις πλούσιες συλλογές της πόλης, αρπάζοντας σπάνια γεωλογικά και απολιθωματικά ευρήματα από το περίφημο Μουσείο Gazola, καθώς και θρησκευτικά έργα τέχνης.
5. Η Συνθήκη του Τολεντίνο (Φεβρουάριος 1797)
Η κορύφωση της προ-Βενετικής λεηλασίας έρχεται λίγους μήνες πριν την πτώση της Βενετίας, όταν ο Ναπολέων γονατίζει πλήρως τον Πάπα Πίο ΣΤ΄. Με τη Συνθήκη του Τολεντίνο, ο Πάπας αναγκάζεται να νομιμοποιήσει την κλοπή 100 κορυφαίων έργων τέχνης και 500 σπάνιων χειρογράφων από το Βατικανό. Τότε είναι που παίρνουν τον δρόμο για τη Γαλλία τα πιο εμβληματικά γλυπτά της αρχαιότητας: ο Απόλλων του Μπελβεντέρε, το Σύμπλεγμα του Λαοκόοντος, η Αφροδίτη των Καπιτωλίων και ο Θνήσκων Γαλάτης.
Το Κλίμα που έζησε ο Καποδίστριας
Όταν, λοιπόν, ο Ναπολέων έφτασε στα πρόθυρα της Βενετίας τον Μάιο του 1797, η φήμη του ως «πολιτισμικού κατακτητή» είχε προηγηθεί. Οι φοιτητές και οι λόγιοι στην Πάδοβα και το Βένετο έβλεπαν έντρομοι τα καραβάνια με τα κιβώτια της μεθοδικα οργανωμένης αρπαγής να μεταφέρουν την ιστορία της Ιταλίας προς το Παρίσι.
Αυτή η εικόνα της «απελευθερωτικης των λαών» Γαλλικής Επανάστασης που μετατράπηκε σε στρατιωτική μηχανή αρπαγής και λεηλασίας, εξηγεί απόλυτα γιατί τόσο ο Ιωάννης Καποδίστριας όσο και ο πατέρας του, Αντώνιος, ανέπτυξαν μια βαθιά, ισόβια καχυποψία απέναντι στον Ναπολέοντα, βλέποντας στο πρόσωπό του όχι έναν ελευθερωτή, αλλά έναν κυνικό κατακτητή..
Η αρπαγή δημόσιων ταμειων κεφαλαιων ...καταθέσεν και του πλουτου των Ελληνικών κοινοτητων.
Η κατάλυση της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας τον Μάιο του 1797 συνοδεύτηκε από την άμεση και ολοκληρωτική δέσμευση, εκποίηση και αρπαγή των αποθεματικών των βενετικών τραπεζών, των κρατικών κεφαλαίων, καθώς και των περιουσιών των ξένων κοινοτήτων που εδρεύαν εκεί.
Μεταξύ αυτών, το βαρύτερο πλήγμα δέχθηκε η ακμάζουσα Ελληνική Κοινότητα της Βενετίας (Confraternità dei Greci).
Η ναπολεόντεια οικονομική επιδρομή ισοπέδωσε κυριολεκτικά τα θεσμικά, εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά θεμέλια του Ελληνισμού της Βενετίας:
1. Η Αρπαγή των Κεφαλαίων στην Zecca (Νομισματοκοπείο) και τις Τράπεζες
Η Ελληνική Κοινότητα, έχοντας συγκεντρώσει τεράστια πλούτη από το εμπόριο και τις κληροδοσίες μεγάλων ευεργετών, είχε καταθέσει τα κεφάλαιά της στα κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Βενετίας, κυρίως στη Banco Giro και στο δημόσιο θησαυροφυλάκιο της Zecca. Μόλις οι Γάλλοι εισέβαλαν στην πόλη, ο Ναπολέων επέβαλε δυσβάστακτες οικονομικές εισφορές (εκατομμύρια φράγκα σε χρυσό και ασήμι) για τη συντήρηση του στρατού του. Οι γαλλικές αρχές κατοχής «πάγωσαν» και στη συνέχεια δήμευσαν ολοκληρωτικά τις τραπεζικές καταθέσεις. Τα ελληνικά κεφάλαια, που προορίζονταν για τη συντήρηση της κοινότητας, των ναών και των σχολείων, εξανεμίστηκαν μέσα σε λίγες εβδομάδες για να χρηματοδοτήσουν τις ναπολεόντειες εκστρατείες.
2. Το Φλαγγινιανό Φροντιστήριο (Collegio Flangini)
Το Φλαγγινιανό Φροντιστήριο, που λειτουργούσε από το 1665 χάρη στο γενναιόδωρο κληροδότημα του Κερκυραίου Θωμά Φλαγγίνη (1578-1648), αποτελούσε τον πνευματικό φάρο του υπόδουλου Ελληνισμού, εκπαιδεύοντας δασκάλους και ιερείς κυρίως από Επτάνησα και Κύπρο, που μετέπειτα στελέχωναν τα σχολεία στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
• Η οικονομική καταστροφή: Τα κεφάλαια του ιδρύματος, τα οποία ήταν κατατεθειμένα στις βενετικές τράπεζες και απέφεραν τους τόκους για τη λειτουργία του (μισθοί δασκάλων, υποτροφίες μαθητών, συντήρηση κτιρίου), δημεύτηκαν εξολοκλήρου από τους Γάλλο-ιταλούς.
• Η συνέπεια: Το ίδρυμα περιήλθε σε οριακή κατάσταση επιβίωσης, στερούμενο τους πόρους του. Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες των επιτρόπων της Κοινότητας, η οικονομική αιμορραγία που προκάλεσε ο Ναπολέων οδήγησε σταδιακά στην παρακμή και στο οριστικό κλείσιμο της σχολής το 1820.
3. Η Μαρουτσαία Σχολή των Ιωαννίνων
Η περίπτωση της Μαρουτσαίας Σχολής στα Ιωάννινα (ιδρυθείσα το 1742 από τους αδελφούς Λάμπρο και Σίμο Μαρούτση, μεγαλέμπορους στη Βενετία) αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η ναπολεόντεια αρπαγή στη Βενετία νεκρώνει την παιδεία μέσα στην ίδια την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
• Ο μηχανισμός της καταστροφής: Οι αδελφοί Μαρούτση είχαν καταθέσει το τεράστιο κεφάλαιο για τη λειτουργία της Σχολής στη Βενετία, ώστε οι τόκοι να στέλνονται ετησίως στα Ιωάννινα για την πληρωμή του προσωπικού (εκεί δίδαξε και ο Ευγένιος Βούλγαρης) και τη δωρεάν σίτιση των μαθητών.
• Το πλήγμα: Με τη δήμευση των τραπεζικών καταθέσεων από τον Ναπολέοντα το 1797, το κεφάλαιο της Μαρουτσαίας χάθηκε οριστικά. Η Σχολή στα Ιωάννινα έμεινε χωρίς κανέναν πόρο, με αποτέλεσμα να αναστείλει τη λειτουργία της. (Τη θέση της πήρε αργότερα η Καπλάνειος Σχολή, χάρη σε κεφάλαια που ο Ζώης Καπλάνης, υποψιασμένος από την καταστροφή της Βενετίας, είχε φροντίσει να καταθέσει με ασφάλεια στη Ρωσία).
4. Η Δίωξη της Κοινότητας και η Αρπαγή των Ιερών Κειμηλίων
Οι Γάλλοι δεν σταμάτησαν στις τράπεζες. Εισέβαλαν στα γραφεία της Ελληνικής Αδελφότητας και στον εμβληματικό ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων (San Giorgio dei Greci). Αφαίρεσαν με τη βία τα πολύτιμα αφιερώματα, τα χρυσά και ασημένια σκεύη, καθώς και τα αποθεματικά σε μετρητά που διατηρούσε η κοινότητα στο ταμείο της για τη βοήθεια των απόρων και των χηρών.
Το Ιστορικό Συμπέρασμα:
Αυτή η καθολική οικονομική λεηλασία εξηγεί απόλυτα τη βαθιά εχθρότητα που έτρεφαν οι Επτανήσιοι και οι Έλληνες λόγιοι της εποχής (όπως η οικογένεια Καποδίστρια) απέναντι στον Ναπολέοντα.
Όταν ο νεαρός Ιωάννης Καποδίστριας επέστρεφε στην Κέρκυρα τον Ιούνιο του 1797, δεν έφερνε μαζί του απλώς την ανάμνηση ενός στρατηλάτη που νίκησε τη Βενετία, αλλά τη βιωμένη εμπειρία μιας οικονομικής καταστροφής μιας ληστείας ,που ξερίζωσε τις υλικές βάσεις του νεοελληνικού Διαφωτισμού και της ελληνικής διασποράς, μετατρέποντας τις υποσχέσεις των Γάλλων για «ελευθερία» σε μια κυνική επιχείρηση κρατικής ληστείας..
Ιόνια Νησιά
Οι Γάλλοι εγκαθίδρυσαν νέο δημοκρατικό καθεστώς και, μετά τη Συνθήκη του Campo Formio, τα προσάρτησαν στη Γαλλία δημιουργώντας τρεις νομούς: Corcyre (Κέρκυρα), Ithaque (Ιθάκη/Κεφαλονιά/Λευκάδα) και Mer-Égée (Αιγαίο/Ζάκυνθος/Κύθηρα). Fandom
Δεν ηταν τυχαια η Αποκήρυξη του Ναπολεοντα από τον Ούγκο Φώσκολο τον Κάλβο τον Σολωμό./ αλλά και τον Μπετοβεν.)
Δεν ηταν τυχαια η Αποκήρυξη του Ναπολεοντα από τον Ούγκο Φώσκολο τον Κάλβο τον Σολωμό./ αλλά και τον Μπετοβεν.)
Αποτίμηση της καταστροφής.
Η καταγραφή των συγκεκριμένων ποσών που δημεύτηκαν, «παγώθηκαν» ή λεηλατήθηκαν από τον Ναπολέοντα το 1797 αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, καθώς οι ιστορικοί που μελέτησαν τα αρχεία της Ελληνικής Αδελφότητας και του Κράτους της Βενετίας (όπως ο Κωνσταντίνος Μέρτζιος και ο Μανούσος Μανούσακας) μας έχουν διασώσει συγκεκριμένα, δραματικά νούμερα.
Τα ποσά αυτά εκφράζονται κυρίως σε βενετικά δουκάτα (ducati), λίρες (lire) και τσεκίνια (zecchini), τα οποία αποτελούσαν τα ισχυρά νομίσματα της εποχής.
Ακολουθούν τα ενδεικτικά και τεκμηριωμένα ποσά των κατατεθειμένων κεφαλαίων που χάθηκαν:
1. Τα Κεφάλαια του Φλαγγινιανού Ιδρύματος (Collegio Flangini)
Ο Θωμάς Φλαγγίνης είχε αφήσει μια κολοσσιαία περιουσία για τη λειτουργία του Φροντιστηρίου.
• Το κατατεθειμένο κεφάλαιο: Σύμφωνα με την έρευνα του Κ. Μέρτζιου στα αρχεία της Zecca (του Νομισματοκοπείου της Βενετίας), το κεφάλαιο του Φλαγγινιανού Ιδρύματος που βρισκόταν κατατεθειμένο στις βενετικές τράπεζες ανερχόταν σε περίπου 110.000 έως 120.000 βενετικά δουκάτα.
• Η απώλεια: Το κεφάλαιο αυτό δημεύτηκε εξολοκλήρου από τις γαλλικές αρχές κατοχής προκειμένου να πληρωθούν τα χρέη της Στρατιάς της Ιταλίας. Η απώλεια των ετήσιων τόκων (που ανέρχονταν σε περίπου 4.000-5.000 δουκάτα ετησίως) ήταν το τελειωτικό πλήγμα που οδήγησε στη σταδιακή οικονομική ασφυξία της σχολής.
2. Το Κεφάλαιο της Μαρουτσαίας Σχολής (Ιωάννινα)
Οι αδελφοί Μαρούτση είχαν εξασφαλίσει τη λειτουργία της περίφημης σχολής τους στα Ιωάννινα μέσω μόνιμης κατάθεσης στη Βενετία.
• Το κατατεθειμένο κεφάλαιο: Το αρχικό κεφάλαιο που είχε κατατεθεί στη Banco Giro (την Κεντρική Τράπεζα της Βενετίας) για τη Μαρουτσαία Σχολή ανερχόταν σε 60.000 δουκάτα.
• Η απώλεια: Με τη δήμευση και το «κούρεμα» που επέβαλε ο Ναπολέων στις τράπεζες το 1797, το ποσό αυτό εξανεμίστηκε. Οι τόκοι σταμάτησαν αμέσως να στέλνονται στα Ιωάννινα, με αποτέλεσμα η σχολή να ξεμείνει από πόρους και να κλείσει οριστικά λίγο αργότερα.
3. Το Ταμείο της Ελληνικής Αδελφότητας (Μετρητά και Τιμαλφή)
Εκτός από τα μεγάλα θεσμικά κληροδοτήματα, οι Γάλλοι προχώρησαν σε απευθείας ληστεία των ρευστών διαθεσίμων της Κοινότητας.
• Η αρπαγή από το κοινοτικό ταμείο: Οι πηγές αναφέρουν ότι οι Γάλλοι αξιωματούχοι εισέβαλαν στα γραφεία της Αδελφότητας και κατέσχεσαν περίπου 12.000 έως 15.000 χρυσά τσεκίνια σε μετρητά, τα οποία αποτελούσαν το αποθεματικό για τις άμεσες ανάγκες του ναού, τη βοήθεια των απόρων, των ορφανών και των χηρών της ελληνικής παροικίας.
• Η λεηλασία του Ναού του Αγίου Γεωργίου: Από τον ναό αφαιρέθηκαν χρυσά σκεύη, δισκοπότηρα και πολύτιμα αφιερώματα των πιστών, η αξία των οποίων αποτιμήθηκε τότε σε περισσότερες από 30.000 βενετικές λίρες. Τα αντικείμενα αυτά οδηγήθηκαν στο νομισματοκοπείο για να λιώσουν και να μετατραπούν σε σκληρό νόμισμα για τον γαλλικό στρατό.
4. Το Γενικό «Κούρσεμα» και των Ιδιωτικών Καταθέσεων
Πολλοί Έλληνες μεγαλέμποροι της Βενετίας (καθώς και Επτανήσιοι ευγενείς) διατηρούσαν τις προσωπικές τους περιουσίες στη Banco Giro.
• Όταν ο Ναπολέων παρέδωσε τη Βενετία στους Αυστριακούς με τη Συνθήκη του Καμποφόρμιο (Οκτώβριος 1797), οι Γάλλοι είχαν ήδη αδειάσει τα κρατικά θησαυροφυλάκια.
• Οι μελέτες δείχνουν ότι το συνολικό ποσό που απέσπασε ο Ναπολέων από τη Βενετία (κρατικά και ιδιωτικά κεφάλαια) ξεπερνούσε τα 40.000.000 φράγκα, προκαλώντας τη μεγαλύτερη οικονομική χρεοκοπία στην ιστορία της Αδριατικής, παρασύροντας μαζί της και το σύνολο των ελληνικών κεφαλαίων.
Τα νούμερα αυτά (με κυριότερα τα 120.000 δουκάτα του Φλαγγίνη και τα 60.000 της Μαρουτσαίας) αποδεικνύουν ότι το πλήγμα δεν ήταν απλώς ηθικό, αλλά μια ολοκληρωτική οικονομική καταστροφή που στέρησε από τον Ελληνισμό τα ισχυρότερα χρηματοδοτικά εργαλεία της παιδείας του./ Τι αξίζει ένα βενετικό δουκάτο τον 17ο αιώνα;
Το δουκάτο ήταν χρυσό νόμισμα (~3,5 γρ. καθαρού χρυσού), σταθερής αξίας από το 1284 έως το 1797. Ήταν το κυρίαρχο διεθνές νόμισμα της εποχής — αποκαλούνταν «το δολάριο της εποχής του». Blogger
Ημερομίσθιο ανειδίκευτου εργάτη στη Βενετία.
~0,15–0,20 δουκάτα/ημέρα.
Ένας καλοπληρωμένος καθηγητής στη Scuola di Rialto της Βενετίας έπαιρνε 200 δουκάτα τον χρόνο. Ένας μέτριας κατηγορίας καθηγητής έπαιρνε 100–150 δουκάτα ετησίως. Wikipedia.
Τα 120.000 δουκάτα του Φλαγγίνη ισοδυναμούσαν με:
• 600 χρόνια μισθοδοσία ενός κορυφαίου καθηγητή (200 δουκ./χρόνο)
• Ή αλλιώς: αρκούσαν να πληρώνουν 5–6 καθηγητές ταυτόχρονα για έναν ολόκληρο αιώνα.
Στην φωτ Ο Ναπολεων στέφει εαυτόν Αυτοκράτορα!/Εχοντας διπλα τον κρατούμενο και ταπεινομενο Πάπα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου