Ἅγιος Ἰωάννης Πρόδρομος «Λυκοτριχιώτης»

Τά χωριά Κρύα – Λυκοτρίχι βρίσκονται λίγα χιλιόμετρα ἔξω ἀπό τά Ἰωάννινα. Ἡ Ἐνορία περιλαμβάνει τέσσερις ἐκκλησίες, ἐκ τῶν ὁποίων δύο βρίσκονται στό χωριό Κρύα καί οἱ ἄλλες δύο βρίσκονται στό χωριό Ἁγία Μαρίνα (Λυκοτρίχι παλιά Ντίσπερη).

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ
Σύμφωνα μέ ἀναφορές κατοίκων ἀλλά καί μέ ἱστορικές πηγές, ὁ σημερινός ἐνοριακός ναός τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Προδρόμου στήν Κρύα ἦταν μοναστήρι τό ὁποῖο ὀνομαζόταν Ἅγιος Ἰωάννης Πρόδρομος «Λυκοτριχιώτης».

  Τό ὄνομα «Λυκοτριχιώτης», σύμφωνα πάντοτε μέ τήν παράδοση, σχετίζεται μέ ἕνα γεγονός τό ὁποῖο συνέβη τήν παραμονή τῆς πανηγύρεως τοῦ μοναστηριοῦ. Ὁ μοναχός πού κατοικοῦσε σέ αὐτό πῆρε τό ἀλέτρι του μαζί μέ τό ζευγάρι βοδιῶν γιά νά κάνει χωράφι· τότε τό ἕνα ἀπό τά βόδια ἴσως φαγώθηκε ἀπό τό λύκο καί ὁ μοναχός δέν κατάφερε νά τελειώσει τό ὄργωμα τοῦ χωραφιοῦ· γύρισε, λοιπόν, πίσω στό μοναστήρι καί εἶδε στόν ὕπνο του τόν Ἅγιο Ἰωάννη νά τοῦ λέει: «πήγαινε νά κάνεις χωράφι καί ἐκεῖ θά βρεῖς ζεμένο τό λύκο»· ὁ μοναχός πῆγε τήν ἄλλη μέρα καί βρῆκε ὄντως ζεμένο στό ἀλέτρι του τό λύκο· ἔκανε ἔπειτα μία μέ δύο σποριές χωράφι καί τότε ὁ λύκος ψόφησε. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος τό μοναστήρι πῆρε αὐτό τό ὄνομα.

 Ἡ μονή τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη κτίστηκε κατά τόν ἱστοριοδίφη Ἀραβαντινό τό 1508 ἀπό γνωστούς μοναχούς Ἀψαράδες, ἐνῷ κατά τόν ἱστοριοδίφη Σούλη τό 1454. Ἡ μονή πλαισιώνεται ἀπό ἕνα ψηλό πέτρινο τεῖχος, ἐνῷ στό ἐσωτερικό της – πάνω δεξιά ὅπως εἰσέρχεται κανείς – ἀντικρίζει μισογκρεμισμένα τά κελιά τῶν μοναχῶν καθώς καί μιά στέρνα, ὅπου συγκεντρώνονταν τά ὕδατα γιά νά διευκολύνεται τό πότισμα τῶν κήπων πού εἶχε παλαιότερα ἡ μονή.

  Κάτω ἀπό τόν πρόναο τῆς μονῆς ὑπάρχει τό ἐπονομαζόμενο κρυφό σχολειό, τό ὁποῖο χρησίμευε γιά τή μετάδοση γνώσεων στα παιδιά ἀπό τούς μοναχούς σέ περίοδο πολέμου ἀλλά καί ὡς χῶρος φύλαξης ἀπό τούς ἑκάστοτε κατακτητές. Τό κρυφό σχολειό ἔχει μπαζωθεῖ ἐδῶ καί ἀρκετά χρόνια, ἐνῷ ἀκόμα μπορεῖ νά δεῖ κανείς τή μεγάλη ξύλινη πόρτα πού χρησίμευε ὡς κύρια εἴσοδος τοῦ ναοῦ ἀλλά καί τοῦ κρυφοῦ σχολειοῦ, μέσω τῆς σκάλας πού ὁδηγοῦσε σέ αὐτό.

Το εσωτερικό του κυρίως ναού είναι κατάγραφο. Οι τοιχογραφίες, φαίνεται ότι ανήκουν σε δύο φάσεις. Στο Ιερό Βήμα και τα πάνω μέρη του κυρίως ναού βρίσκονται οι παλιότερες, ενώ στα κάτω μέρη οι νεώτερες. Σύμφωνα με την επιγραφή:

? ΙΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΟΥΤΟΣ Κ(ΑΙ) ΠΑΝΣΕΠΤΟC Ν[ΑΟC ΤΟΥ] ΤΙΜΗΟΥ/ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟC ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΠΕΣΟΒΙΤΟΥ Κ(ΑΙ), ΤΩΝ ΕΚΣ[ΑΔΕΛΦ;]ΩΝ ΤΟΥ ΙΩ/ΑΝΝΟΥ, ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟ C Τ(ΟΥ) ΠΑΝΙΕΡΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΓΡΗΓΟ/ΡΙΟΥ, κ(αι) ΗΓΟΥΜΕΝΕΥΟΝΤΟC Εν ταύτη Τη ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΝΟΣΙΩΤΑΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑ/τικού κύρ ανανίου, παρ? ου και η δαπάνη εγένετο:- αψνθ κατά μήνα Ιανουάριον:-κ.

Πληροφορούμαστε ότι οι τοιχογραφίες του 1759 είναι έργα του ζωγράφου Αναστασίου και των γιών του Ιωάννη και Γεωργίου από το Καπέσοβο του Ζαγορίου. Πρόκειται για ζωγράφους που είναι γνωστοί από άλλες τοιχογραφίες σε ναούς της Ηπέιρου. Οι παλιότερες αγιογραφίες θα πρέπει να χρονολογηθούν τουλάχιστον στο 17ο αιώνα.

Αξιόλογο είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο του μοναστηριού, το οποίο κοσμούν δύο μεταβυζαντινές δεσποτικές εικόνες.

Εδω και Εδώ