Υπήρξαν εποχές που οι άνθρωποι πίστεψαν ότι η δύναμη θα τους λυτρώσει. Άλλες που πίστεψαν ότι η ιδεολογία θα εξαλείψει τις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης. Άλλες όχι και τόσο μακρινές που επένδυσαν όλες τους τις ελπίδες στην οικονομική πρόοδο, θεωρώντας ότι η ευημερία αρκεί για να δώσει νόημα στην ύπαρξη τους.Η δική μας εποχή φαίνεται να οικοδομεί μια διαφορετική αυταπάτη ότι η συσσώρευση πληροφορίας μπορεί να υποκαταστήσει πλέον τη σκέψη μας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα σπουδαιότερα τεχνολογικά επιτεύγματα στην ιστορία του ανθρώπου. Μπορεί να επιταχύνει την έρευνα, να οργανώσει τη γνώση, να διευκολύνει την εργασία, να προσφέρει πρόσβαση σε τεράστιους όγκους πληροφοριών και να λειτουργήσει ως πολύτιμο εργαλείο σε αμέτρητους τομείς. Το πρόβλημα σίγουρα δεν βρίσκεται στην ύπαρξη της τεχνολογίας.Βρίσκεται ομώς ξεκάθαρα στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να τη χρησιμοποιούμε.
Διότι ολοένα και περισσότερο παρατηρείται ένα φαινόμενο που δυστυχώς περνά απαρατήρητο, δηλαδή η σταδιακή μεταβίβαση της πνευματικής προσπάθειας από τον άνθρωπο στη μηχανή.
Εκεί όπου κάποτε απαιτούνταν μελέτη, αναζήτηση, αμφιβολία και εσωτερική επεξεργασία, σήμερα αρκεί μια ερώτηση και λίγα δευτερόλεπτα αναμονής. Οι απαντήσεις καταφθάνουν ολοκληρωμένες, καλογραμμένες, πειστικές και συχνά εντυπωσιακά πολύπλοκα διατυπωμένες.
Όμως η ευκολία αυτή κρύβει μια λεπτή αλλά κρίσιμη παγίδα.
Η σκέψη δεν είναι το τελικό συμπέρασμα.
Η σκέψη είναι η διαδρομή μέχρι το συμπέρασμα.
Είναι η σύγκρουση επιχειρημάτων, η αμφιβολία, η δοκιμή, το λάθος, η αναθεώρηση, η πνευματική κόπωση που προηγείται της κατανόησης. Όταν παραλείπεται όλη αυτή η διαδικασία, ο άνθρωπος αποκτά πληροφορίες χωρίς να αποκτά απαραίτητα γνώση.Έτσι όταν συνηθίζει να λαμβάνει έτοιμες απαντήσεις, κινδυνεύει σταδιακά να χάσει την ικανότητα να διαμορφώνει ανεξάρτητη κρίση.
Αν το σκεφτούμε ιστορικά, αυτό γίνεται ακόμη πιο καθαρό. Φανταστείτε αν η τεχνητή νοημοσύνη υπήρχε στην εποχή του Σωκράτη. Αν αντί για διάλογο στην αγορά της Αθήνας, αντί για την επίμονη διαδικασία των ερωτήσεων και των αντιρρήσεων, της περίφημης μαιευτικής μεθόδου, υπήρχε ένα σύστημα που έδινε άμεσα, έτοιμες και πειστικές απαντήσεις. Ο Σωκράτης ίσως να μην είχε ποτέ την ανάγκη να αμφισβητεί, να ενοχλεί, να αποδομεί βεβαιότητες. Η βάσανος της σκέψης θα έμοιαζε περιττή, αφού η “γνώση” θα παραδιδόταν χωρίς το βάρος της αβεβαιότητας και όμως, είναι ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα που γέννησε τη φιλοσοφία.
Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για τον Αριστοτέλη,τον Ηράκλειτο αλλά και τους μεταγενέστερους Ένγκελς, Χάιντεγκερ κ.ο.κ. Η συστηματική παρατήρηση, η ταξινόμηση του κόσμου, η λογική οργάνωση της γνώσης δεν προέκυψαν από έτοιμες απαντήσεις, αλλά από μακρά, επίπονη πνευματική εργασία πάνω στα ίδια τα ερωτήματα. Αν η “έτοιμη σκέψη” ήταν διαθέσιμη, η ανάγκη για τέτοια συστηματική διερεύνηση θα είχε πιθανότατα ατονήσει.
Όλο και περισσότερο, μάλιστα, παρατηρώ σχετικά στο διαδίκτυο ένα νέο είδος “συγγραφικής παραγωγής” από τεχνητή νοημοσύνη υπερμεγέθη κείμενα με στόμφο, υψηλόφωνο ύφος και μια επιφανειακή δόση “βαθυστόχαστης” αμπελοφιλοσοφίας, που επιχειρούν να σχολιάσουν τα πάντα από το αν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν γνωρίζει καλά αγγλικά, μέχρι τα μπότοξ της Κατερίνας Καινούργιου και τις συνέπειες που θα επιφέρουν αυτά στην παγκόσμια αγορά σύμφωνα με την θεωρία του Χάους. Κείμενα που σε κάποιον άπειρο δίνουν την ψευδεπίγραφη εντύπωση βάθους, αλλά συχνά αντικαθιστούν την ανάλυση με πληθωρισμό λέξεων και τη πραγματική σκέψη με ανώφελη έως επιζήμια ρητορική υπερφόρτωση.
Το ζήτημα λοιπόν γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη αρχίζει να λειτουργεί όχι μόνο ως εργαλείο απάντησης αλλά και ως μηχανισμός διαμόρφωσης ενδιαφερόντων, προτεραιοτήτων και αντιλήψεων.Η ψηφιακή εποχή καλώς η κακώς έχει ήδη δημιουργήσει οικονομίες που βασίζονται στην προσοχή. Ολόκληρες βιομηχανίες ανταγωνίζονται για λίγα δευτερόλεπτα από τον χρόνο μας.
Η επόμενη φάση φαίνεται να είναι η οικονομία της πρόθεσης.
Δεν θα αρκεί να γνωρίζουν τι θέλουμε να διαβάζουμε.Θα επιδιώκουν να γνωρίζουν τι πρόκειται να αναζητήσουμε.Δεν θα αρκεί να προβλέπουν τις επιλογές μας.
Θα επιδιώκουν να επηρεάζουν τις ίδιες τις επιθυμίες που γεννούν αυτές τις επιλογές.
Η δυνατότητα πρόβλεψης της ανθρώπινης συμπεριφοράς δεν αποτελεί πλέον επιστημονική φαντασία. Τα δεδομένα που παράγονται καθημερινά από δισεκατομμύρια ανθρώπους επιτρέπουν ολοένα πιο ακριβείς εκτιμήσεις για τις προτιμήσεις, τις συνήθειες, τις ανησυχίες και τις πολιτικές ή κοινωνικές τάσεις των πληθυσμών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποια σκοτεινή δύναμη ελέγχει τα πάντα εάν και τίποτα δεν είναι απίθανο αλλά ότι δημιουργούνται πρωτοφανείς δυνατότητες επιρροής, τις οποίες καμία προηγούμενη εποχή δεν διέθετε.
Δεν θα αρκεί να γνωρίζουν τι θέλουμε να διαβάζουμε.Θα επιδιώκουν να γνωρίζουν τι πρόκειται να αναζητήσουμε.Δεν θα αρκεί να προβλέπουν τις επιλογές μας.
Θα επιδιώκουν να επηρεάζουν τις ίδιες τις επιθυμίες που γεννούν αυτές τις επιλογές.
Η δυνατότητα πρόβλεψης της ανθρώπινης συμπεριφοράς δεν αποτελεί πλέον επιστημονική φαντασία. Τα δεδομένα που παράγονται καθημερινά από δισεκατομμύρια ανθρώπους επιτρέπουν ολοένα πιο ακριβείς εκτιμήσεις για τις προτιμήσεις, τις συνήθειες, τις ανησυχίες και τις πολιτικές ή κοινωνικές τάσεις των πληθυσμών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποια σκοτεινή δύναμη ελέγχει τα πάντα εάν και τίποτα δεν είναι απίθανο αλλά ότι δημιουργούνται πρωτοφανείς δυνατότητες επιρροής, τις οποίες καμία προηγούμενη εποχή δεν διέθετε.
Εδώ ακριβώς ανακύπτει το βαθύτερο φιλοσοφικό ερώτημα που στριφογυρίζει συνεχώς στο μυαλό μου τον τελευταίο καιρό.Τι μπορεί να συμβεί σε μια κοινωνία όταν οι άνθρωποι παύουν να αφιερώνουν χρόνο στη σκέψη;Τι συμβαίνει όταν η ανάγνωση αντικαθίσταται από περιλήψεις, η έρευνα από έτοιμα πορίσματα, η συζήτηση από αλγοριθμικές απαντήσεις και η πνευματική αναζήτηση από άμεση κατανάλωση περιεχομένου;
Η απώλεια δεν είναι μόνο γνωστική.Είναι πολιτισμική.Είναι ηθική.Είναι δημοκρατική.
Διότι η δημοκρατία δεν στηρίζεται μόνο στο δικαίωμα της ψήφου αλλά κυρίως στην ύπαρξη πολιτών που είναι πρόθυμοι να σκέφτονται, να αμφισβητούν, να εξετάζουν διαφορετικές απόψεις και να αναλαμβάνουν την ευθύνη της κρίσης τους.Μια κοινωνία που εθίζεται στις έτοιμες απαντήσεις κινδυνεύει να χάσει σταδιακά το ενδιαφέρον της για τις δύσκολες ερωτήσεις. Αναπόφευκτα χωρίς δύσκολες ερωτήσεις δεν υπάρχει ούτε φιλοσοφία, ούτε επιστήμη, ούτε πραγματική πολιτική ελευθερία.
Κατά την προσωπική μου γνώμη η μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων δεκαετιών δεν θα είναι επομένως η ανάπτυξη ισχυρότερων μηχανών αλλά η διατήρηση ισχυρών σκεπτόμενων ανθρώπων.Ανθρώπων που εξακολουθούν να διαβάζουν σε βάθος,να αμφιβάλλουν,να συζητούν,να διαφωνούν,να αναζητούν.
Να σκέφτονται χωρίς ψηφιακά δεκανίκια.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικό εργαλείο πολιτισμού. Μπορεί όμως επίσης να εξελιχθεί σε μηχανισμό πνευματικής αδράνειας, εάν η ευκολία μετατραπεί σε εξάρτηση κάτι που δυστυχώς φαντάζει το πιθανότερο.Η πραγματική πρόοδος δεν θα κριθεί από το πόσα γνωρίζει η μηχανή. Θα κριθεί από το αν ο άνθρωπος θα συνεχίσει να θεωρεί πολύτιμη τη δική του σκέψη.
Διότι όταν μια κοινωνία αρχίζει να εκχωρεί συστηματικά τη μνήμη της, την κρίση της και τελικά τη βούλησή της σε συστήματα που δεν κατανοεί πλήρως, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον τεχνολογικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο.
Ακριβώς γι'αυτό η σημαντικότερη πράξη αντίστασης στην εποχή μας δεν θα πρέπει να είναι η οφθαλμοφανής επιλογή απόρριψης της τεχνολογίας, αλλά η υπεράσπιση εκείνου που έκανε πάντοτε τον άνθρωπο μοναδικό της επίπονης, ελεύθερης και αυθεντικής σκέψης.
Πηγή Στυλ. Καβάζης
Η συγκλονιστική λεπτομέρεια από την Δημιουργία του Αδάμ του Μιχαήλ Άγγελου στην Καπέλα Σιξτίνα, Βατικανό.Όπως κάποτε ο άνθρωπος απεικονίστηκε να απλώνει το χέρι προς το άγγιγμα της δημιουργίας, έτσι σήμερα μοιάζει να απλώνει το ίδιο χέρι προς την έτοιμη απάντηση. Η απόσταση δεν είναι πλέον ανάμεσα στον άνθρωπο και το θείο, αλλά ανάμεσα στον άνθρωπο και τη δική του σκέψη και το αν θα αποφασίσει να τη διανύσει, ή θα την παρακάμψει. 
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου