Η αφετηρία του Παύλου ήταν καθαρά ιουδαϊκή. Ο ίδιος ήταν «Εβραίος εξ Εβραίων», γνώστης του Νόμου και των Γραφών, μαθητής του φημισμένου Γαμαλιήλ. Η παιδεία αυτή σημάδεψε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κήρυττε. Σε κάθε νέα πόλη συνήθιζε πρώτα να πηγαίνει στη συναγωγή. Εκεί έβρισκε ανθρώπους που γνώριζαν την Παλαιά Διαθήκη, προσδοκούσαν τον Μεσσία και μπορούσαν να κατανοήσουν το κήρυγμα ότι οι προφητείες εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Έτσι, ο Παύλος δεν ξεκινούσε από το μηδέν, αλλά οικοδομούσε πάνω σε κοινό θρησκευτικό υπόβαθρο. Η ομιλία του στην Αντιόχεια της Πισιδίας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: παρουσιάζει την ιστορία του Ισραήλ και οδηγεί τους ακροατές στο συμπέρασμα ότι ο Χριστός είναι η εκπλήρωση των επαγγελιών του Θεού.
Ωστόσο, ο Παύλος δεν έμεινε κλεισμένος στο ιουδαϊκό περιβάλλον. Ανήκε και στον ευρύτερο ελληνιστικό κόσμο. Γεννημένος στην Ταρσό, πόλη με έντονη ελληνική παιδεία, γνώριζε καλά την ελληνική γλώσσα, που ήταν τότε το βασικό μέσο επικοινωνίας στην ανατολική Μεσόγειο. Με αυτήν έγραψε τις επιστολές του και με αυτήν μετέδωσε το μήνυμα του Ευαγγελίου. Η χρήση της ελληνικής δεν ήταν μια απλή πρακτική επιλογή· ήταν ένα άνοιγμα του χριστιανικού μηνύματος προς την οικουμένη.
Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στην ομιλία του στον Άρειο Πάγο στην Αθήνα. Εκεί ο Παύλος δεν μίλησε όπως σε μια συναγωγή. Δεν άρχισε από τον Αβραάμ ή τον Μωυσή, αλλά από κάτι οικείο στους Αθηναίους: τον βωμό «τω αγνώστω Θεώ». Παράλληλα, χρησιμοποίησε λόγια Ελλήνων ποιητών και φιλοσοφικούς όρους που οι ακροατές του μπορούσαν να αντιληφθούν. Έδειξε έτσι ότι η Εκκλησία δεν καταργεί τον πολιτισμό των ανθρώπων στους οποίους απευθύνεται, αλλά προσπαθεί να βρει γέφυρες επικοινωνίας, ώστε να φανερωθεί η αλήθεια του Χριστού.
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα σπουδαιότερα γνωρίσματα της Παύλειας μεθόδου: η ικανότητα προσαρμογής χωρίς αλλοίωση του μηνύματος. Ο ίδιος το εκφράζει με τη γνωστή φράση: «τοις πάσι γέγονα τα πάντα, ίνα πάντως τινάς σώσω». Δεν αλλάζει το Ευαγγέλιο, αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το μεταφέρει στους ανθρώπους. Στους Ιουδαίους μιλά με βάση τις Γραφές· στους εθνικούς ξεκινά από στοιχεία της δικής τους φιλοσοφικής αναζήτησης. Πρόκειται για ποιμαντική διάκριση και όχι για συμβιβασμό.
Παρά ταύτα, η αποστολή του Παύλου δεν προχώρησε χωρίς δυσκολίες, αντιδράσεις και ίσως ορισμένες ανθρώπινες αστοχίες. Μερικοί ερμηνευτές θεωρούν ότι η ομιλία στον Άρειο Πάγο, παρά την πνευματική της ποιότητα, δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση. Μετά την Αθήνα, στην Κόρινθο, ο ίδιος τονίζει ότι αποφάσισε να κηρύξει μόνο «Ιησούν Χριστόν, και τούτον εσταυρωμένον». Κάποιοι βλέπουν εδώ μια μετατόπιση από μια πιο φιλοσοφική προσέγγιση σε ένα πιο άμεσο κήρυγμα του Σταυρού. Άλλοι, όμως, θεωρούν υπερβολικό να μιλάμε για «λάθος».
Και πράγματι, η Πατερική παράδοση, ιδιαίτερα ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, βλέπει στον Παύλο όχι αποτυχημένο κήρυκα, αλλά σοφό εργάτη του Ευαγγελίου, που γνώριζε πότε να μιλήσει αυστηρά, πότε συγκαταβατικά και πότε να αφήσει το ίδιο το γεγονός της Αναστάσεως να προκαλέσει την κρίση των ακροατών.
Σημαντική ήταν και η σταδιακή μετακίνηση του Παύλου από τις συναγωγές προς τον κόσμο των εθνών. Στην αρχή πήγαινε πάντοτε πρώτα στους Ιουδαίους. Αυτό δεν ήταν μόνο πρακτική επιλογή, αλλά και θεολογική στάση: το Ευαγγέλιο απευθυνόταν «Ιουδαίω τε πρώτον και Έλληνι». Όταν όμως συναντούσε επίμονη άρνηση και διωγμό, στρεφόταν προς τους εθνικούς. Αυτή η στροφή δεν ήταν εγκατάλειψη του Ισραήλ, αλλά φανέρωση της οικουμενικότητας της σωτηρίας. Το μήνυμα του Χριστού δεν περιορίζεται σε έναν λαό ή μια παράδοση, αλλά προορίζεται για όλους.
Πάνω απ’ όλα, εκείνο που χαρακτηρίζει την Παύλεια ιεραποστολή είναι η καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Στις Πράξεις διαβάζουμε ότι ο Παύλος και οι συνεργάτες του εμποδίστηκαν να κηρύξουν σε ορισμένες περιοχές, ώσπου η εμφάνιση ενός Μακεδόνα σε όραμα τους έδειξε νέα πορεία. Το γεγονός αυτό είναι αποκαλυπτικό. Ο Παύλος είχε σχέδιο, ζήλο και αποφασιστικότητα, αλλά δεν θεώρησε ποτέ ότι η επιτυχία του έργου εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο. Η ιεραποστολή δεν είναι έργο προσωπικής φιλοδοξίας· είναι υπακοή στο θέλημα του Θεού.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θαυμάζει ιδιαίτερα στον Παύλο τον ζήλο του, τη φλόγα της αγάπης του προς τον Χριστό και τους ανθρώπους, καθώς και την εσωτερική του ελευθερία. Ο Απόστολος αξιοποιεί κάθε πρόσφορο μέσο για τη διάδοση του Ευαγγελίου, χωρίς όμως να αποδίδει απόλυτη εμπιστοσύνη σε ανθρώπινες μεθόδους ή στρατηγικές. Τελικά, εκείνος που ανοίγει τον δρόμο είναι ο ίδιος ο Θεός και η αληθινή καρποφορία του έργου είναι δική Του δωρεά.
Η ιεραποστολική μέθοδος του Αποστόλου Παύλου είναι, λοιπόν, μια σύνθεση πίστεως, σοφίας και διάκρισης. Έχει ρίζες στον Ιουδαϊσμό, ανοίγεται δημιουργικά στον ελληνιστικό κόσμο, αξιοποιεί τη γλώσσα και τον πολιτισμό κάθε τόπου, δοκιμάζεται μέσα από αντιδράσεις και αναθεωρήσεις, και τελικά υποτάσσεται στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό παραμένει διαχρονικό υπόδειγμα για την εκκλησιαστική μαρτυρία: το Ευαγγέλιο κηρύσσεται στον κόσμο με αλήθεια, αγάπη, διάκριση και εμπιστοσύνη στη χάρη του Θεού.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου